پرسش :
حيات برزخي گنهکاران چگونه خواهد بود؟
پاسخ :
در سوره ي نوح در مورد عذاب قوم نوح مي فرمايد: «اُغرقوا فَادخُلوا ناراً» (1)، قوم نوح بخاطر گناهان زيادي که داشتند غرق شدند و داخل آتش شدند. مرحوم علامه طباطبائي در تفسيرالميزان در ذيل تفسير اين آيه مي فرمايد: مراد از داخل آتش شدن، همان آتشي است که در برزخ است. نکته ي جالبي که در اين آيه است مسأله غرق در آب و آتش در کنار هم آمده است. اين بدنها غرق در آب است ولي روح در قالب ديگري در آتش است.
در آيه اي ديگر که در قرآن کريم از عذابهاي فرعونيان در برزخ، سخن مي گويد، مي فرمايد: سرانجام عذابهاي شديد برزخي بر آل فرعون نازل شد: «وَ حاقَ بالَ فِرعونَ سُوءُ العذابِ». (2) و در ادامه اين عذاب الهي را شرح مي دهد و مي فرمايد: عذاب آنها همان آتش است که هر صبح و شام بر آن عرضه مي شوند و روزي که قيامت برپا مي شود خداوند دستور مي دهد که آل فرعون را در سخت ترين عذابها وارد کنيد. «النّارُ يُعرَضونَ عَليها غُدُوّا و عَشيّاً وَ يَومَ تقومُ السّاعةُ ادخُلوا الَ فرعونَ اَشَدُّ العَذاب». (3)
با اين آيه ي مبارکه روشن مي شود آتشي که به آن اشاره شده، آتش برزخي است که در پايان آيه، مجازات آنها در قيامت به طور جداگانه مطرح شده است و لذا غالب مفسرين اين آيه (46- مؤمن) را به عالم برزخ و عذاب قبر تفسير کرده اند. جالب اينکه در مورد عذاب برزخي مي فرمايد: «آل فرعون هر صبح و شام بر آتش عرضه مي شوند» ولي در مورد عذاب اخروي مي فرمايد: «دستور داده مي شود آنها را داخل شديدترين عذاب کنند» لذا از اين دو تعبير «عرضه داشتن» و «داخل کردن» چنين استفاده مي شود که منظور از اين آتش، همان آتش دوزخ است که در جهان برزخ از دور مشاهده مي کنند و ناراحت ميشوند و در عالم قيامت از نزديک و با ورود در آن، و اين مجازات در برزخ هر صبح و شام است ولي در قيامت بطور دائم و مستمر است. و حديثي از پيامبر اکرم (ص) نيز مؤيد اين مطلب است چنانچه مي فرمايند: «اِنَّ اَحَدَکُم اذا ماتَ عُرِضَ عليه مَقعَدُهُ بالغَداة و العَشّي ان کان من اهل الجنّه فمنَ الجنة و ان کانَ من اهل النّار فمن النّار، يقالُ هذا مَقعَدُکَ حينَ يَبعثکَ الله يَومَ القيامة» (4)، هنگامي که يکي از شما از دنيا برود جايگاه او صبح و شام به او عرضه مي شود، اگر از اهل بهشت باشد جايگاهش در بهشت و اگر از اهل دوزخ باشد جايگاهش در دوزخ، و به او گفته مي شود: اين جايگاه تو است هنگامي که خداوند تو را در قيامت مبعوث کند. از اين روايت معلوم مي شود اين عذابي که در آيه مطرح شده مخصوص آل فرعون نيست بلکه تمام کافران و گنه کاران را شامل مي شود. لذا حيات انسان چه کافر و چه مؤمن در برزخ ادامه دارد و با ديدن عذابهاي اخروي خود، نيز معذّب مي شود.
پی نوشت:
1- نوح 25.
2- مومن 45.
3- مومن 46، 47.
4- مجمع البيان، ج7، ص 526.
منبع: تصویر برزخ و برزخیان در قرآن کریم، فاطمه کریمی، انتشارات جامعه القرآن الکریم
در سوره ي نوح در مورد عذاب قوم نوح مي فرمايد: «اُغرقوا فَادخُلوا ناراً» (1)، قوم نوح بخاطر گناهان زيادي که داشتند غرق شدند و داخل آتش شدند. مرحوم علامه طباطبائي در تفسيرالميزان در ذيل تفسير اين آيه مي فرمايد: مراد از داخل آتش شدن، همان آتشي است که در برزخ است. نکته ي جالبي که در اين آيه است مسأله غرق در آب و آتش در کنار هم آمده است. اين بدنها غرق در آب است ولي روح در قالب ديگري در آتش است.
در آيه اي ديگر که در قرآن کريم از عذابهاي فرعونيان در برزخ، سخن مي گويد، مي فرمايد: سرانجام عذابهاي شديد برزخي بر آل فرعون نازل شد: «وَ حاقَ بالَ فِرعونَ سُوءُ العذابِ». (2) و در ادامه اين عذاب الهي را شرح مي دهد و مي فرمايد: عذاب آنها همان آتش است که هر صبح و شام بر آن عرضه مي شوند و روزي که قيامت برپا مي شود خداوند دستور مي دهد که آل فرعون را در سخت ترين عذابها وارد کنيد. «النّارُ يُعرَضونَ عَليها غُدُوّا و عَشيّاً وَ يَومَ تقومُ السّاعةُ ادخُلوا الَ فرعونَ اَشَدُّ العَذاب». (3)
با اين آيه ي مبارکه روشن مي شود آتشي که به آن اشاره شده، آتش برزخي است که در پايان آيه، مجازات آنها در قيامت به طور جداگانه مطرح شده است و لذا غالب مفسرين اين آيه (46- مؤمن) را به عالم برزخ و عذاب قبر تفسير کرده اند. جالب اينکه در مورد عذاب برزخي مي فرمايد: «آل فرعون هر صبح و شام بر آتش عرضه مي شوند» ولي در مورد عذاب اخروي مي فرمايد: «دستور داده مي شود آنها را داخل شديدترين عذاب کنند» لذا از اين دو تعبير «عرضه داشتن» و «داخل کردن» چنين استفاده مي شود که منظور از اين آتش، همان آتش دوزخ است که در جهان برزخ از دور مشاهده مي کنند و ناراحت ميشوند و در عالم قيامت از نزديک و با ورود در آن، و اين مجازات در برزخ هر صبح و شام است ولي در قيامت بطور دائم و مستمر است. و حديثي از پيامبر اکرم (ص) نيز مؤيد اين مطلب است چنانچه مي فرمايند: «اِنَّ اَحَدَکُم اذا ماتَ عُرِضَ عليه مَقعَدُهُ بالغَداة و العَشّي ان کان من اهل الجنّه فمنَ الجنة و ان کانَ من اهل النّار فمن النّار، يقالُ هذا مَقعَدُکَ حينَ يَبعثکَ الله يَومَ القيامة» (4)، هنگامي که يکي از شما از دنيا برود جايگاه او صبح و شام به او عرضه مي شود، اگر از اهل بهشت باشد جايگاهش در بهشت و اگر از اهل دوزخ باشد جايگاهش در دوزخ، و به او گفته مي شود: اين جايگاه تو است هنگامي که خداوند تو را در قيامت مبعوث کند. از اين روايت معلوم مي شود اين عذابي که در آيه مطرح شده مخصوص آل فرعون نيست بلکه تمام کافران و گنه کاران را شامل مي شود. لذا حيات انسان چه کافر و چه مؤمن در برزخ ادامه دارد و با ديدن عذابهاي اخروي خود، نيز معذّب مي شود.
پی نوشت:
1- نوح 25.
2- مومن 45.
3- مومن 46، 47.
4- مجمع البيان، ج7، ص 526.
منبع: تصویر برزخ و برزخیان در قرآن کریم، فاطمه کریمی، انتشارات جامعه القرآن الکریم
