پرسش :
چه عواملي باعث تخفيف و نجات از فشار قبر است؟
پاسخ :
برخي از اين عوامل، کارهايي است که خود انسان مي تواند در زمان حيات خويش انجام دهد و برخي ديگر کارهايي است که ديگران براي انسان انجام مي دهند.
در روايات بسياري مواردي که باعث تخفيف از فشار و عذاب قبر است ذکر شده است که به بعضي از آنها اشاره مي شود.
اول- از حضرت امام رضا (ع) منقول است که فرمود بر شما باد به نماز شب، نيست بنده اي که برخيزد آخر شب و بجا آورد هشت رکعت نماز شب و دو رکعت نماز شفع و يک رکعت نماز وتر و استغفار کند در قنوت وتر هفتاد مرتبه مگر آنکه پناه داده شود از عذاب قبر و از عذاب جهنّم. (1)
دوم- از حضرت رسول اکرم (ص) مروي است: هر که بخواند سوره ي مبارکه ي «تکاثر» را در وقت خواب از عذاب قبر نگه داشته مي شود. (2)
سوم- همچنين روايتي از معصوم است که مي فرمايد: هر که چهار روز از ماه رجب روزه بگيرد و يا دوازده روز از ماه شعبان، از عذاب قبر محفوظ مي ماند. (3)
چهارم- شيخ کليني از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت کرده که فرمودند: سوره «ملک» مانعه است يعني منع مي کند از عذاب قبر (4) (چه بالاي سر ميتي خوانده شود و چه در حال حيات، کسي زياد تلاوت کند)
پنجم- هر که در نجف اشرف دفن شود از عذاب و فشار قبر ايمن است چرا که از خواص آن تربت شريف آن است که عذاب قبر و حساب منکر و نکير از کسي که در آن مدفون شود ساقط مي شود. (5)
ششم- از حضرت امام صادق (ع) منقول است که هر که بميرد ما بين زوال روز پنجشنبه تا زوال روز جمعه حق تعالي او را از فشار قبر پناه مي دهد. (6).
هفتم- شيخ کفعمي از حضرت رسول اکرم (ص) نقل کرده است که هر کس روزي ده مرتبه اين دعا را بخواند خداوند سبحان او را از سکرات مرگ و فشار قبر و صد هزار هول قيامت نجات دهد و نيز از شر شيطان و لشگريان او محفوظ گردد و دينش ادا شود و همّ و غمش زايل گردد. دعاي مذکور چنين است:
«اَعدَدتُ لکلِّ هولٍ لا اله لا الله، وَ لکلِّ همٍّ و غَمٍّ ما شاءَ اللهُ، و لکُلِّ نعمَةٍ الحمدُ لله، وَ لکُلِّ رَخاءٍ الشُّکرُلله، و لکُلِّ اعجوبَةٍ سبحان الله، و لکل ذنبٍ استغفرُالله، و لکلّ مصيبَةٍ انّا لله و انا اليه راجعونَ، ضَيق حسبيَ باللهُ و لکُلّ قضاءٍ و قدرٍ توکَّلتُ علي الله، و لکلِّ عدوٍّ اعتصَمتُ بالله، و لکلِّ طاعَةٍ و معصيَّةٍ لا حولَ و لا قُوَّةَ الا بالله العليِّ العظيم.» (7)
هشتم- روايت شده هر که مداومت کند به خواندن سوره ي مبارکه ي زخرف، خداوند تعالي او را در قبرش از جانوران زمين و نيز از فشار قبر ايمن گرداند. (8)
نهم- روز اول ماه مبارک رجب ده رکعت نماز بخواند که در هر رکعت، يک مرتبه حمد و سه مرتبه توحيد بخواند تا از فتنه قبر و عذاب روز قيامت محفوظ بماند.(9)
دهم- شيخ طوسي در مصباح متهجد از رسول اکرم (ص) روايت کرده، هر که در شب جمعه دو رکعت نماز بخواند و در هر رکعت حمد و پانزده مرتبه سوره مبارکه ي زلزال بخواند حق تعالي او را از عذاب قبر و از هواهاي روز قيامت ايمن مي گرداند. (10)
يازدهم- از دعوات راوندي نقل شده که حضرت رسول (ص) فرمود: هر که نزد ميّتي، هنگامي که دفن مي شود سه مرتبه اين ذکر را بخواند خداوند تعالي از او عذاب را بر مي دارد. (11) و آن ذکر عبارت است از «اللهمَّ اني اسئَلک بحقِّ محمدٍ و آل محمدّ اَن لا تُعذِّب هذا الميت».
دوازده- از حضرت اميرالمؤمنين روايت شده هر که در هر جمعه سوره ي نساء را بخواند از فشار قبر ايمن مي شود. و همچنين هر که سوره ي «ن و القلم» را در فريضه و يا نافله بخواند حق تعالي او را از فشار قبر پناه دهد. (12)
سيزدهم- از امام محمد باقر (ع) روايت شده که فرمودند: کسي که رکوعش را کامل انجام دهد وحشت قبر نخواهد ديد. (13)
چهاردهم- از جمله موارد ديگري که در روايات اشاره به آن شده که سبب تخفيف عذاب قبر و فشار آن است، پرهيز از غيبت و سخن چيني، پرهيز از نجاست ادرار، دوري کردن از خوردن مال يتيم، دوري از گواهي به ناحق، پرهيز از بداخلاقي نسبت به همسر و فرزندان و ضايع نکردن نعمتهاي خداوند است. (14)
پانزدهم- از پيامبر اکرم (ص) روايت شده که فرمودند: سه گروه از زنان عذاب قبر ندارند و در قيامت هم با حضرت زهرا «س» محشور مي شوند، زني که با فقر و تنگدستي همسر خود بسازد، زني که با بداخلاقي همسر، صبر خود را از دست ندهد و زني که مهريه خود را به همسرش ببخشد (که بدينوسيله باري را از دوش او برداشته). (15)
شانزدهم- در روايات آمده که زائر قبر امام حسين (ع) از عذاب و فشارهاي قبر ايمن است. (16)
پی نوشتها:
1- سفينة البحارة، ج 2، ص 397 ماده قبر.
2- مستدرک الوسايل، ج 1، ص 340- باب 11.
3- اقبال الاعمال، ص 629- به نقل از منازل الاخرة، ص 30.
4- بحارالانوار، ج 92، ص 314.
5- سفينة البحار، ج 2، ص 572 ماده نجف.
6- بحار الانوار، ج 6، ص 22، 243.
7- سفينة البحار، ج 2، ص 397 ماده قبر.
8- سفينة البحار، ج 2، ص 397 ماده قبر.
9- بحارالانوار، ج 82، ص 23، حديث 10.
10- اقبال الاعمال، ص 656.
11- سفينة البحار، ج 2، ص 397.
12- سفينة البحار، ج 2، ص 397.
13- بحارالانوار.
14- بحارا لانوار و آثارالصادقين، ج 17، ماده 2596، حديث 1.
15- مواعظ العديده، ص 75.
16- کامل الزيارات، ص 143،حديث 3.
منبع: تصویر برزخ و برزخیان در قرآن کریم، فاطمه کریمی، انتشارات جامعه القرآن الکریم
برخي از اين عوامل، کارهايي است که خود انسان مي تواند در زمان حيات خويش انجام دهد و برخي ديگر کارهايي است که ديگران براي انسان انجام مي دهند.
در روايات بسياري مواردي که باعث تخفيف از فشار و عذاب قبر است ذکر شده است که به بعضي از آنها اشاره مي شود.
اول- از حضرت امام رضا (ع) منقول است که فرمود بر شما باد به نماز شب، نيست بنده اي که برخيزد آخر شب و بجا آورد هشت رکعت نماز شب و دو رکعت نماز شفع و يک رکعت نماز وتر و استغفار کند در قنوت وتر هفتاد مرتبه مگر آنکه پناه داده شود از عذاب قبر و از عذاب جهنّم. (1)
دوم- از حضرت رسول اکرم (ص) مروي است: هر که بخواند سوره ي مبارکه ي «تکاثر» را در وقت خواب از عذاب قبر نگه داشته مي شود. (2)
سوم- همچنين روايتي از معصوم است که مي فرمايد: هر که چهار روز از ماه رجب روزه بگيرد و يا دوازده روز از ماه شعبان، از عذاب قبر محفوظ مي ماند. (3)
چهارم- شيخ کليني از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت کرده که فرمودند: سوره «ملک» مانعه است يعني منع مي کند از عذاب قبر (4) (چه بالاي سر ميتي خوانده شود و چه در حال حيات، کسي زياد تلاوت کند)
پنجم- هر که در نجف اشرف دفن شود از عذاب و فشار قبر ايمن است چرا که از خواص آن تربت شريف آن است که عذاب قبر و حساب منکر و نکير از کسي که در آن مدفون شود ساقط مي شود. (5)
ششم- از حضرت امام صادق (ع) منقول است که هر که بميرد ما بين زوال روز پنجشنبه تا زوال روز جمعه حق تعالي او را از فشار قبر پناه مي دهد. (6).
هفتم- شيخ کفعمي از حضرت رسول اکرم (ص) نقل کرده است که هر کس روزي ده مرتبه اين دعا را بخواند خداوند سبحان او را از سکرات مرگ و فشار قبر و صد هزار هول قيامت نجات دهد و نيز از شر شيطان و لشگريان او محفوظ گردد و دينش ادا شود و همّ و غمش زايل گردد. دعاي مذکور چنين است:
«اَعدَدتُ لکلِّ هولٍ لا اله لا الله، وَ لکلِّ همٍّ و غَمٍّ ما شاءَ اللهُ، و لکُلِّ نعمَةٍ الحمدُ لله، وَ لکُلِّ رَخاءٍ الشُّکرُلله، و لکُلِّ اعجوبَةٍ سبحان الله، و لکل ذنبٍ استغفرُالله، و لکلّ مصيبَةٍ انّا لله و انا اليه راجعونَ، ضَيق حسبيَ باللهُ و لکُلّ قضاءٍ و قدرٍ توکَّلتُ علي الله، و لکلِّ عدوٍّ اعتصَمتُ بالله، و لکلِّ طاعَةٍ و معصيَّةٍ لا حولَ و لا قُوَّةَ الا بالله العليِّ العظيم.» (7)
هشتم- روايت شده هر که مداومت کند به خواندن سوره ي مبارکه ي زخرف، خداوند تعالي او را در قبرش از جانوران زمين و نيز از فشار قبر ايمن گرداند. (8)
نهم- روز اول ماه مبارک رجب ده رکعت نماز بخواند که در هر رکعت، يک مرتبه حمد و سه مرتبه توحيد بخواند تا از فتنه قبر و عذاب روز قيامت محفوظ بماند.(9)
دهم- شيخ طوسي در مصباح متهجد از رسول اکرم (ص) روايت کرده، هر که در شب جمعه دو رکعت نماز بخواند و در هر رکعت حمد و پانزده مرتبه سوره مبارکه ي زلزال بخواند حق تعالي او را از عذاب قبر و از هواهاي روز قيامت ايمن مي گرداند. (10)
يازدهم- از دعوات راوندي نقل شده که حضرت رسول (ص) فرمود: هر که نزد ميّتي، هنگامي که دفن مي شود سه مرتبه اين ذکر را بخواند خداوند تعالي از او عذاب را بر مي دارد. (11) و آن ذکر عبارت است از «اللهمَّ اني اسئَلک بحقِّ محمدٍ و آل محمدّ اَن لا تُعذِّب هذا الميت».
دوازده- از حضرت اميرالمؤمنين روايت شده هر که در هر جمعه سوره ي نساء را بخواند از فشار قبر ايمن مي شود. و همچنين هر که سوره ي «ن و القلم» را در فريضه و يا نافله بخواند حق تعالي او را از فشار قبر پناه دهد. (12)
سيزدهم- از امام محمد باقر (ع) روايت شده که فرمودند: کسي که رکوعش را کامل انجام دهد وحشت قبر نخواهد ديد. (13)
چهاردهم- از جمله موارد ديگري که در روايات اشاره به آن شده که سبب تخفيف عذاب قبر و فشار آن است، پرهيز از غيبت و سخن چيني، پرهيز از نجاست ادرار، دوري کردن از خوردن مال يتيم، دوري از گواهي به ناحق، پرهيز از بداخلاقي نسبت به همسر و فرزندان و ضايع نکردن نعمتهاي خداوند است. (14)
پانزدهم- از پيامبر اکرم (ص) روايت شده که فرمودند: سه گروه از زنان عذاب قبر ندارند و در قيامت هم با حضرت زهرا «س» محشور مي شوند، زني که با فقر و تنگدستي همسر خود بسازد، زني که با بداخلاقي همسر، صبر خود را از دست ندهد و زني که مهريه خود را به همسرش ببخشد (که بدينوسيله باري را از دوش او برداشته). (15)
شانزدهم- در روايات آمده که زائر قبر امام حسين (ع) از عذاب و فشارهاي قبر ايمن است. (16)
پی نوشتها:
1- سفينة البحارة، ج 2، ص 397 ماده قبر.
2- مستدرک الوسايل، ج 1، ص 340- باب 11.
3- اقبال الاعمال، ص 629- به نقل از منازل الاخرة، ص 30.
4- بحارالانوار، ج 92، ص 314.
5- سفينة البحار، ج 2، ص 572 ماده نجف.
6- بحار الانوار، ج 6، ص 22، 243.
7- سفينة البحار، ج 2، ص 397 ماده قبر.
8- سفينة البحار، ج 2، ص 397 ماده قبر.
9- بحارالانوار، ج 82، ص 23، حديث 10.
10- اقبال الاعمال، ص 656.
11- سفينة البحار، ج 2، ص 397.
12- سفينة البحار، ج 2، ص 397.
13- بحارالانوار.
14- بحارا لانوار و آثارالصادقين، ج 17، ماده 2596، حديث 1.
15- مواعظ العديده، ص 75.
16- کامل الزيارات، ص 143،حديث 3.
منبع: تصویر برزخ و برزخیان در قرآن کریم، فاطمه کریمی، انتشارات جامعه القرآن الکریم
