پرسش :

چرا كنيزان بدون صيغه محرميت به صاحبان خود محرم مي‏شوند؟ چرا صيغه نمي‏شوند؟ آيا ارزش عقد شدن را ندارند؟

پاسخ :
افرادي كه به صورت غلام يا كنيز در اختيار مسلمانان قرار مي‏گيرند، اسيران جنگي هستند كه به هنگام پيكار با مسلمانان گرفتار شده و از كفار محارب بوده‏اند، اسلام نه كشتن آن‏ها را مي‏پسندد و نه به آزادي مطلق آن‏ها رضايت مي‏دهد. راه سوم آن است كه اسيران جنگي را به جاي آن كه به اردوگاه‏هاي كار اجباري ببرند، ميان خانواده‏هاي مجاهدان تقسيم كنند تا هم بار مالي براي نگهداري آن‏ها از دوش دولت اسلامي برداشته شود و هم در فضاي تربيتي اسلامي در خانواده‏اي مسلمان قرار گرفته و با آيين اسلام آشنا شوند و هم در خدمت آنان باشند تا طبق قوانين و احكام اسلامي به تدريج آزاد شوند. اين عمل آنان را با مسلمان‏ها آشتي داده و به فرهنگ اسلام نزديك مي‏كند.
البته آن‏ها با افراد مسلمان و آزاد از نظر انسانيت تفاوتي ندارند و اسلام براي آن‏ها ارزش قائل است و بر تكريم غلامان و كنيزان تأكيد ورزيده است، تا جايي كه رسول خدا(ص) در آخرين سخن خود، مردم را به نماز و رسيدگي به اسيران و زيردستان توصيه نمود.(1) در عين حال وقتي اسيران جنگي در اختيار مسلمانان قرار گرفتند، طبيعي است كه اختيارشان با مولا است. از اين رو مولا مي‏تواند با كنيز مانند همسر برخورد كند و يا به ازدواج كسي درآورد؛ البته در صورتي كه شرايطي مانند اسلام را داشته باشد، در اين صورت نياز به عقد ندارد و مي‏تواند بدون ازدواج او را به شخص ديگري واگذار نمايد.
اين سخن معنايش ارزش نداشتن كنيز براي اجراي عقد ازدواج نيست، زيرا اين امور اعتباري و قراردادي است و به عنوان عزت و يا ذلت افراد تلقي نمي‏گردد.
شارع همان طوري كه يكي از راه‏هاي محرميت را اجراي صيغه عقد مي‏داند، يكي ديگر از راه‏هاي محرميت را تملك كنيزان قرار داده است، يعني در تملك قرار گرفتن براي مالك آن مانند خواندن عقد است قانون گذار كه شارع است مي‏تواند شيوه‏هاي مختلفي را در اين خصوص ارائه نمايد. همان طوري كه در خريد و فروش دو روش بيع لفظي (صيغه خريد و فروش) و بيع معاطاتي (بيع عملي) را مطرح كرده است.
پي‏نوشت‏ها:
1 - بحارالانوار، ج 48، ص 147.
eporsesh.com