پرسش :

آيا شهادت امام حسين(علیه السلام) بعد از ظهر عاشورا، پس از به جاي آوردن نماز ظهر، اتفاق افتاده است يا پيش از ظهر؟

پاسخ :
مرحوم شيخ مفيد (ره) در «ارشاد»[1] و مرحوم طبرسي در «اعلام‎الوري»[2] آورده‎اند:
و قاتل الحسين(ع) القوم اشد قتال حتي انتصف النهار ... و اشتد القتال و كثر القتل و الجراح في اصحاب ابي عبد الله الحسين(ع) الي ان زالت الشمس فصلي الحسين(ع) باصحابه صلاة‌ الخوف.
از كلام شيخ مفيد و مرحوم طبرسي استفاده مي‎شود كه، وقت زوال آفتاب، امام حسين(ع) هنوز در قيد حيات بوده‎اند و جنگ قبل ظهر شروع شده و تا عصر ادامه داشته است.
سيد بن طاووس در «لهوف» مي‎نويسد: « وقتي نماز ظهر فرا رسيد حسين(ع) به زهير بن قين و سعيد بن عبدالله حنفي دستور داد تا پيش روي آن حضرت بايستند، پس حضرت با نيمي از باقي مانده‎ي يارانش (به ترتيب نماز خوف) به نماز ايستاد: در اين حال تيري به جانب حضرت پرتاب شد، پس سعيد بن عبدالله خود را در مسير تير قرار داد و آن را به جان خريد و به همين ترتيب خود را سپر تيرهاي دشمن نمود تا آن كه از پاي درآمد و بر زمين افتاد ....»[3]
مرحوم سيد محسن اميني (ره) در «لواجع الاشجان» مي‎آورد:
زماني كه وقت نماز ظهر رسيد، ابوثمامه صيداوي به امام حسين(ع) عرض كرد: اي اباعبدالله فدايت شوم، اين‎ها به تو نزديك شده‎اند ولي تا وقتي ما را نكشند به تو دست نخواهند يافت ولي من دوست دارم خدايم را ملاقات كنم در حالي كه اين نماز را خوانده باشم امام سرش را به سوي آسمان بلند كرد و فرمود: نماز را به ياد ما انداختي خدا تو را از نمازگزاران قرار دهد. آري اول وقت نماز است آن‎گاه فرمود: «از آن‎ها بخواهيد كه از ما دست بردارند تا نماز بخوانيم».[4]
بنابراين، از كلمات اين بزرگان و كلام سيد در «اقبال» كه تصريح كرده‎اند: «شهادت آن حضرت در اواخر روز عاشورا اتفاق افتاده است»[5]، باور برخي ديگر (شهادت قبل از زوال) را مخدوش مي‎كند. اما اين كه شيخ طوسي در «تهذيب»[6] و مرحوم علامه در «تحرير الاحكام»[7] تصريح فرموده‎اند كه شهادت سيدالشهدا(ع) در روز عاشورا قبل از زوال خورشيد واقع شده است و بعيد نيست كه اشتباه از قلم شيخ و علامه يا ناسخان، واقع شده باشد و عبارت «بعد الزوال» به «قبل الزوال» تبديل شده است.
پی نوشتها:
[1]. الارشاد، شيخ مفيد، ص 252، چاپ تبريز.
[2]. اعلام الوري، شيخ طبرسي، طبع تهران، مطبعه حيدري، ص 241.
[3]. اللهوف، ص 62، طبع صيدا، مقتل ابي مخنف، ص 172، نشر مؤسسه امام خميني (ره).
[4]. لواجع الاشجان، علامه امين عاملي (ره)، ص 155، 156، طبع صيدا.
[5]. الاقبال، سيد ابن طاووس، ص 589.
[6]. شيخ طوسي، تهذيب، طبع نجف، ج 6، ص 42.
[7]. تحرير الاحكام، ص 131، طبع تهران.
منبع: نهضت عاشورا (تحريف‌ها و شبهه‌ها)، مركز مطالعات و پژوهش‌‌هاي فرهنگي حوزه‌ي علميه (1381)