پرسش :

آیا افراط در شوخى و مزاح امری پسندیده است؟

پاسخ :
افراط در مزاح و شوخى نمودن به صورتى كه باعث سبكى و از بين رفتن وقار انسان شود مذموم است، چون شايد منجر به آزردن برادر مؤمن و يا غيبت و دروغ شود، ولى اگر به حدّ متعارف باشد و توليد مفسده نكند، مذموم نيست، بلكه از حضرت رسول اكرم(صلى الله عليه وآله)و اميرالمؤمنين(عليه السلام) مزاح هايى نقل شده است.[1] از موسى بن جعفر(عليه السلام) در ضمن سفارشاتى به يكى از فرزندانش مى فرمايد:
و ايّاك و المزاح فانّه يُذهب بنور ايمانك و يستخف مروّتك؛[2] بپرهيز از مزاح؛ زيرا موجب از بين رفتن نور ايمان و كم شدن مروّت (وقار) تو مى شود.
ظاهراً منظور حضرت(عليه السلام) همان شوخى بى جا و زيادى است كه موجب صفت بد ديگر مى شود. در زهرالربيع[3] نقل است كه:
پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) با اميرالمؤمنين خرما مى خوردند و حضرت رسول هسته هاى خرما را نزد اميرالمؤمنين مى گذاشت، بعد مى فرمود: يا على انك لاكول شما زياد مى خوريد. عرض كرد: انّ الاكول من اكل التمرمع النواة پرخور كسى است كه خرما را با هسته بخورد.
و در جامع السعادات[4] آمده است:
پيرزنى از حضرت درخواست نمود كه ايشان دعا كند كه او به بهشت برود. حضرت فرمود: پيرزن به بهشت نمى رود، پيرزن گريه كرد. حضرت فرمود: جوان مى شود و بعد به بهشت مى رود.
ديگر اين كه:
زنى خدمت حضرت عرض كرد: شوهرم شما را دعوت نموده است. حضرت فرمود: شوهر تو همان كسى است كه در چشمش سفيدى است. زن گفت: نه به خدا در چشمش سفيدى نيست. فرمود: همه كس در چشمش سفيدى هست.
ناگفته نماند كه خنده به صورت قهقهه مذموم است، ولى تبسّم (بى صدا) محمود است.
پی نوشتها:
[1]. جامع السعادات، ج 2، ص 224، و وسائل، الباب احكام العشرة.
[2]. تحف العقول، ص 432.
[3]. ص 7.
[4]. ج 2، ص 224.
منبع: دروس اخلاق اسلامى، سيد محمد على جزايرى (آل غفور)، مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه علميه