پنجشنبه، 25 اسفند 1390
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

پرسش :

قانون اساسى را تعريف كنيد؟


پاسخ :
قانون اساسى از آن دسته مفاهيم سهل و ممتنع است. چون به راحتى نمى توان آن را تعريف كرد ممتنع است و چون براى روشن كردن ماهيت آن، همه به راحتى اظهار نظر مى كنند، سهل است.
در تعريف قانون اساسى دو ديدگاه وجود دارد:[1]
1. معتقدان به ديدگاه اول، از قانون يك تعريف شكلى ارايه مى دهند و آن را يك ميثاق ملّى و سند مكتوب تلقّى مى كنند. در تعريف شكلى گفته مى شود: مستند قانون اساسى آن است كه هنگام يك تحوّل بنيادين در جامعه مانند انقلاب، كودتا يا انتقال قدرت، به وسيله ى يك نهاد برتر، تدوين و تصويب مى شود و در آن، سازمان دولت و رابطه ى دولت و ملّت ترسيم مى گردد؛ بنا بر اين هر چه در آن سند بيايد، قانون اساسى است.
2. ديدگاه دوم در تعريف قانون اساسى، با صرف نظر از شكل و سند مكتوب آن، به ماهيت و محتواى قانون مى پردازد. مشهور حقوق دانان، تعريف شكلى از قانون اساسى را نمى پذيرند و اشكال هاى متعدّدى را به آن وارد مى كنند. يكى از آن اشكال ها اين است كه اگر قانون اساسى، تنها همين سند مكتوب باشد، تعريف قانون اساسى، جامع و مانع نخواهد بود؛ زيرا مواردى تحت شمول اين تعريف قرار مى گيرد كه ماهيت اساسى ندارد؛ مانند ماليات و يا مسائل مربوط به حقوق جزايى و يا مطالب متنوّع ديگر كه جايگاهش در قوانين عادّى است، نه قوانين اساسى.
اشكال ديگر اين كه در تعريف شكلى از قانون اساسى، تنها منبع حقوق اساسى، همين كتابچه ى قانون اساسى است؛ در حالى كه حقوق اساسى محتوايى، مواردى فراتر از يك سند مكتوب است.
به دليل اشكالات متعدّدى كه به تعريف شكلى قانون اساسى وارد بود، عده اى با توجه به ماهيت و محتوا، تعريف ديگرى از قانون اساسى عرضه كردند. در اين تعريف مستند، قانون اساسى عبارت است از: مجموعه ى قوانين و مقرراتى كه در آن، ماهيّت دولت و حكومت، سازمان حكومت، حقوق ملّت و رابطه ى حقوق ملّت با سازمان حكومت، بيان شده باشد؛ حال، چه قانون عادّى باشد يا قضايى؛ در كتابچه اى به نام قانون اساسى باشد يا در اسناد ديگر. اين تعريف ماهوى و مادّى قانون اساسى است.
از طرح اين نكات روشن شد كه در تعريف قانون اساسى، اتفاق نظرى وجود ندارد.
واژه ى قانون اساسى به معناى بنياد، قاعده، ساختار، اصل و اساس است كه تقريباً بعد از نوشته شدن اعلاميه ى جهانى حقوق بشر در فرانسه و انگلستان و امريكا ظهور كرد و بيش از دويست سال سابقه ندارد.
در ايران، براى اولين بار در زمان مشروطيت واژه ى فرانسوى آن استعمال شد. يكى از مفادّ درخواست مشروطيت اين بود كه «ما Constitutionnellement(= قانون اساسى) مى خواهيم». بنا بر اين، واژه ى قانون اساسى، اولين بار در سال 1285 استعمال شد. عرب ها قانون اساسى را «دستور» مى نامند كه از همان «نظام نامه» و «دستور»ِ فارسى گرفته شده است.
پی نوشت:
[1]. قانون اساسى را مى توان از دو ديدگاه بررسى كرد: يكى از لحاظ مادّى و محتوايى و ديگرى از حيث شكل ظاهرى آن. با عطف توجه به ماهيت قواعد كه آيا جنبه ى اساسى دارند يا نه، مى توان با ديد مادّى به قانون اساسى يك كشور نگريست. آن چه كه مربوط به ساختار سياسى بنيان و استخوان بندى دولت ـ كشور باشد جزيى از قانون اساسى آن كشور است. به هر حال، جوامع سياسى كه مرحله ى آغازين تحول خود را پشت سر نهاده باشند و به درجه ى بلوغ و انسجام كشورى برسند، لزوماً داراى قانون اساسى هستند، هر چند متن مشخص و مصوّبى زير اين عنوان وجود نداشته باشد (قانون اساسى مادّى يا ماهوى). هنگامى كه توجه ما معطوف به شكل قانون باشد نه محتوا و ماهيت آن، قانون اساسى، مجموعه اى است متضمن اصول و قواعد رفتارى يا سازمانى كه در يك متن اسمى و تشريفاتى به وسيله ى مقامات صالح به تصويب رسيده بر افراد و سازمان ها و متصدّيان امور و قوانين عادّى حاكم است (قانون اساسى شكلى)؛ ابوالفضل قاضى شريعت پناهى، بايسته هاى حقوق اساسى، (نشر يلدا، بهار 73)، ص 22.
منبع: قانون اساسى و ضمانت هاى اجراى آن ، گفتگو با حجت الاسلام عباس كعبى، مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه علميه (1380) .
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
تازه های پرسش و پاسخ
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم