پرسش :

از آن جا كه ماهيّت حكومت اسلامى با ماهيت ساير حكومت ها اين تفاوت بنيادين را دارد كه براى كمال معنوى انسان، اهميت بسيارى قائل است و بالاترين حق براى انسان را حقّ توحيد مى داند، آيا در تعريف، بهتر نيست در كنار بيان رابطه ى دولت و ملّت، و حتّى قبل از آن، رابطه ى انسان با خدا مطرح شود؟

پاسخ :
اين كه رابطه ى فرد با خدا هم در تعريف آورده شود، صحيح است؛ امّا از آن جا كه ما وظايف حكومت و ملّت را تقسيم كرديم و وظيفه ى اصلى حكومت را برپايى احكام الهى دانستيم، چنان كه در آيه ى شريفه آمده است: (الَّذِينَ إِنْ مَكَّنّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ)[1] رابطه ى انسان با خدا در زير مجموعه ى وظايف حكومت اسلامى بيان خواهد شد؛ ولى براى اين كه تعريفمان، منطق تعاريف حقوقى را داشته باشد، رابطه ى انسان با خدا را در تعريف اخذ نكرديم؛ هر چند برخى رابطه ى انسان با خدا را از جمله ى مباحث اخلاقى دانسته اند و مباحث اخلاقى را از مباحث دينى جدا مى كنند. البته به دليل اين كه حكومت اسلامى بر حق اللّه تأكيد بسيار دارد، مى بايد بر رابطه ى انسان با خدا تأكيد شود.
پی نوشت:
[1]. سوره ى حج(22)، آيه ى 41.
منبع: قانون اساسى و ضمانت هاى اجراى آن ، گفتگو با حجت الاسلام عباس كعبى، مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه علميه (1380) .