جمعه، 26 اسفند 1390
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

پرسش :

آزادي مقيّد به عدل است يا دين؟


پاسخ :
انسان به طور تكويني موجودي آزاد و داراي قدرت انتخاب و اختيار است، ولي قلمرو اختيار او نامحدود نيست و هر كاري از دست انسان بر نمي‎آيد، بلكه اختيار او در محدوده‎ي نظام علّي و معلولي و در چارچوب قوانيني است كه بر طبيعت حاكم است. هر چه انسان به قوانين طبيعت آگاه‎تر باشد و قدرت و توانايي بيش‌تري در به كارگيري و استفاده از آنها داشته باشد، دايره‎ي اختيارات و انتخاب او نيز گسترش مي‎يابد. اما آيا او حق دارد در همين محدوده‎اي كه علم و قدرت و امكان انتخاب برايش فراهم است، دست به هر كاري بزند و هر طور خواست رفتار نمايد، يا بايد حدّ و مرزهايي را رعايت كند؟
چنين نيست كه انسان‎ها هر عملي را كه قادرند، انجام دهند. هر كسي بر اساس لذت و الم و يا منفعت و ضرر، بنا به تشخيص خود عمل مي‎كند؛ مثلاً خود را در آتش نمي‎اندازد و به سقوط از پرتگاه تن نمي‎دهد و ...؛ از طرفي نيز مي‎دانيم كه در زندگي اجتماعي، براي برپايي و حفظ نظام جامعه، محدوديّت‎هايي وجود دارد و هر كس به تشخيص خود نمي‎تواند عمل نمايد. و اين حدّ و مرزهايي است كه آزادي تكويني او را محدود مي‎نمايد. قوانين تشريعي اعتباري و يا ارزشي ـ در قالب اخلاق يا حقوق ـ بر همين اساس شكل گرفته‎اند.
براي محدود كردن آزادي، با توجه به هدف زندگي فردي و اجتماعي انسان، ملاك‎هايي در نظر گرفته مي‎شود:
ـ برخي كه حيات انسان را در زندگي دنيوي خلاصه مي‎كنند و هدفي وراي لذايذ مادّي براي آن نمي‎شناسند، هيچ محدوديّتي براي آزادي فرد به لحاظ نظري قايل نيستند.
ـ عدّه‎اي ديگر، ملاك محدوديّت را عدالت مي‎دانند و معتقدند كه انسان‎ها به طور خدادادي به حسن عدالت و زشتي ظلم آگاه‌اند و اگر كسي بر اساس عدالت رفتار نمايد و از ظلم دوري ‎كند، به سعادت در زندگي دست خواهد يافت.
نظريه‌ي اول، ناشي از يك ديدگاه شرك‎آميز و خلاف تعاليم الهي و اسلامي است. نه زندگي انسان محدود به دنياست و نه هر عملي در راستاي سعادت واقعي اوست؛ لذا محدوديّت آزادي تكويني انسان، بايد در جهت مصالح و سعادت دنيا و آخرت او شكل بگيرد و هر چه با هدف اصلي حيات كه كمال و سعادت انسان است سازگار نبود، نهي و منع شود.
نظريه‌ي دوم اگر چه به صورت كلي صحيح است، ولي كارآيي چنداني ندارد و نمي‎تواند به محدوديت‎هاي فردي، جهت درستي ببخشد و اداره‌ي صحيح جامعه را ممكن سازد؛ زيرا اگر چه انسان‎ها، به حُسن عدالت و قبح ظلم آگاه‌اند، ولي در گستره‎ي زندگي فردي و دامنه‎ي وسيع زندگي اجتماعي، تشخيص همه‎ي مصاديق ظلم و عدل، براي انسان ممكن نيست. به همين دليل، اختلافات زيادي در طول تاريخ و در جوامع مختلف، در تشخيص اين كه چه چيزي ظلم يا عدل است رخ داده است؛ پس تعيين مصاديق ظلم و عدل، نياز به منبع و مرجع معتبري دارد تا بر اساس آن بتوان فارغ از اين اختلافات، رفتارهاي جامعه را در چارچوب قوانين تشريعي تنظيم نمود. اين مرجع و منبع معتبر، تنها دين و وحي الهي است و فقط خداوند عليم و حكيم است كه به همه‎ي مصالح انسان‎ها و ظلم و عدل رفتار آنها آگاه است و نيز توانايي و اين حق را دارد كه آزادي انسان را با قوانين شريعت و برنامه‎ي جامع دين، براي به كمال و سعادت رساندن آنها محدود نمايد.
در نتيجه، ملاك آزادي انسان عدالت نيست؛ زيرا خود عدالت به تفسير و تبيين نياز دارد و اين شريعت و دين است كه هم عدالت و ظلم را مشخص مي‎كند و هم حدود آزادي فردي و اجتماعي انسان‎ها را در قالب احكام اخلاقي و حقوقي بيان مي‎نمايد.
منبع: دين و آزادي، آیت الله محمد تقي مصباح يزدي، نشر مركز مطالعات و پژوهشهاي فرهنگي حوزه‌ علمیه (1381).
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
تازه های پرسش و پاسخ
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین