پرسش :
بحثى را مى خواندم كه بين دكتر نصر و جناب آقاى جان هيك بود. آيا آقاى نصر هم ديدگاه مشابهى با ديدگاه جان هيك دارد يا اين كه پلوراليسم را با تقريرى ديگر مطرح مى كند؟
پاسخ :
پاسخ از دکتر محمد لگن هاوزن:
دكتر نصر ديدگاه خاصّى دارد كه چيز تازه اى نيست؛ يعنى ديدگاه ايشان در اين موضوع صرفاً عكس العملى به بحث هاى مسيحيان نيست. منشأ ديدگاه او را مى توانيم در نوشتار فرچاوشُن پيدا كنيم. فرچاوشُن كه يك مسلمان سوييسى بود، اوّلين كتابش در باره ى گوهر و صدف دين بود. خود او صوفى مسلك بود و ادعايش اين بود كه گوهر همه ى اديان يكى است؛ فقط صدَفَش متفاوت است و دكتر نصر هم كم و بيش اين نظر را قبول مى كند؛ ولى وقتى كه با ديدگاه جان هيك روبه رو شد و بحث بين مسيحيان شدت يافت، نظر ايشان روشن تر و عميق تر گرديد. دكتر عدنان اصلان، انديشمند ترك، گفت و گويى در منزل آقاى هيك در دامين هن انگلستان با آقاى هيك و دكتر نصر داشت كه در اين گفت و گو تفاوت ديدگاه آن ها خيلى روشن شد. جان هيك مى خواهد به گونه اى بى طرفانه در باره ى خدا بحث كند؛ پس به نظر او نمى توان گفت خدا؛ بايد از اصطلاح «واقعيت نهايى» استفاده كرد؛ چون بعضى از اديان، خدا را نمى شناسند. ايشان مى گويد اين واقعيت نهايى چيزى است كه قابل توصيف نيست؛ ولى انسان فطرتاً نوعى عكس العمل نسبت به آن دارد. پس انسان خودش به عنوان عكس العمل به اين احساس درونى كه به حقيقت يا واقعيت نهايى دارد، اديان را مى سازد. دكتر نصر اين مطلب را نمى پذيرد. ديدگاه ايشان اين است كه خدا اديان مختلف را براى انسان فرستاده است و اديان چيزى نيستند كه بگوييم صرفاً آن ها را انسان ساخته است.
منبع: پلوراليسم دينى ، رضا مصطفى لو، نشر مركز مطالعات و پژوهشهاى فرهنگى حوزه علميه (1380).
پاسخ از دکتر محمد لگن هاوزن:
دكتر نصر ديدگاه خاصّى دارد كه چيز تازه اى نيست؛ يعنى ديدگاه ايشان در اين موضوع صرفاً عكس العملى به بحث هاى مسيحيان نيست. منشأ ديدگاه او را مى توانيم در نوشتار فرچاوشُن پيدا كنيم. فرچاوشُن كه يك مسلمان سوييسى بود، اوّلين كتابش در باره ى گوهر و صدف دين بود. خود او صوفى مسلك بود و ادعايش اين بود كه گوهر همه ى اديان يكى است؛ فقط صدَفَش متفاوت است و دكتر نصر هم كم و بيش اين نظر را قبول مى كند؛ ولى وقتى كه با ديدگاه جان هيك روبه رو شد و بحث بين مسيحيان شدت يافت، نظر ايشان روشن تر و عميق تر گرديد. دكتر عدنان اصلان، انديشمند ترك، گفت و گويى در منزل آقاى هيك در دامين هن انگلستان با آقاى هيك و دكتر نصر داشت كه در اين گفت و گو تفاوت ديدگاه آن ها خيلى روشن شد. جان هيك مى خواهد به گونه اى بى طرفانه در باره ى خدا بحث كند؛ پس به نظر او نمى توان گفت خدا؛ بايد از اصطلاح «واقعيت نهايى» استفاده كرد؛ چون بعضى از اديان، خدا را نمى شناسند. ايشان مى گويد اين واقعيت نهايى چيزى است كه قابل توصيف نيست؛ ولى انسان فطرتاً نوعى عكس العمل نسبت به آن دارد. پس انسان خودش به عنوان عكس العمل به اين احساس درونى كه به حقيقت يا واقعيت نهايى دارد، اديان را مى سازد. دكتر نصر اين مطلب را نمى پذيرد. ديدگاه ايشان اين است كه خدا اديان مختلف را براى انسان فرستاده است و اديان چيزى نيستند كه بگوييم صرفاً آن ها را انسان ساخته است.
منبع: پلوراليسم دينى ، رضا مصطفى لو، نشر مركز مطالعات و پژوهشهاى فرهنگى حوزه علميه (1380).
