پرسش :

اگر كثرت گرايى دينى در زمينه ى حقّانيّت اديان را بپذيريم، در دين اسلام كه به عنوان آخرين دين مطرح شده، چه طور مى توانيم هم حقّانيّت ساير اديان را بپذيريم، هم اين كه بگوييم خدا از ما مى خواهد كه مسلمان باشيم؟ اين ها را چگونه مى توانيم با هم جمع كنيم؟

پاسخ :
پاسخ از دکتر محمد لگن هاوزن:
اين مشكل نيست. قرآن مى فرمايد كه خداوند، خودش اديان ديگر را براى انسان فرستاده است. فرض ما اين است كه خدا هيچ دينى را بدون حقّانيّت نفرستاده، پس اديان مختلف، حقّانيّت دارند؛ البته مى توانيم در باره ى درجه ى حقّانيّت اديان ديگر بحث كنيم كه كدام كامل تر بودند؟ اعتقاد ما در اسلام اين است كه وقتى خدا اسلام را فرستاد، آن پيغامى را كه با پيامبران ديگر فرستاده بود تكميل كرد؛ امّا وقتى دين تكميل شد، يك درجه اى از كمال هم كه در اديان قبلى بود باطل شد؛ مثلا در دين يهود، لا إِلهَ إِلاّ اللّه هست؛ وقتى كه اسلام آمد اين باطل نشد؛ بر عكس، اسلام اين پيغام را امضا مى كند؛ پس حقّانيّت هنوز هم در اديان ديگر پيدا مى شود. در نوشتار ابن عربى ديدم ايشان مى گويند: اديان ديگر مثل ستارگان هستند كه هر كدام نور خودشان را دارند. وقتى كه خورشيد آمد، اين قدر روشن است كه كسى نمى تواند آن ستارگان را ببيند؛ امّا اين طور نيست كه ستارگان ديگر وجود ندارند؛ ولى آن قدر تفاوت در تكميل نور آن ها هست كه ما نمى توانيم ستارگان را ببينيم؛ يعنى ديگر نمى توانيم از آن ستارگان در پرتو خورشيد استفاده كنيم؛ بلكه بايد به اين خورشيد توجه كنيم. اين در رابطه با اديان طولى آسمانى كه همگى حق اند و البته دين بعدى كامل تر از دين قبلى است ولى در رابطه با اديان عرضى، سخن ديگر مطرح است كه بعد عرض مى كنم.
منبع: پلوراليسم دينى ، رضا مصطفى لو، نشر مركز مطالعات و پژوهشهاى فرهنگى حوزه علميه (1380).