پرسش :
ما واژه ى پلوراليسم دينى را، هم در حوزه ى مباحث فلسفه ى دين مى بينيم، هم در حوزه ى مباحث علوم سياسى و مباحث جامعه شناسى. اين ها چه تفاوتى با يك ديگر دارد؟ آيا همان مفهومى كه از كثرت گرايى دينى در فلسفه ى دين هست، در علوم سياسى هم همان مفهوم و معنا وجود دارد يا تفاوت هايى بين اين ها مطرح است؟
پاسخ :
پاسخ از دکتر محمد لگن هاوزن:
اين سؤال، بسيار مهم است؛ چون بنده بيش تر به مسئله ى الهيات توجه دارم كه در باره ى اسلام چه مى گويد و در برابر اديان ديگر، ما چه طور مى توانيم از ديدگاه خودمان دفاع كنيم. در غرب فقط در مسئله ى دين و الهيات به اين مسئله مى پردازند و در علوم انسانى و علوم اجتماعى برخورد ديگرى با مسئله ى پلوراليسم دينى دارند. در جامعه ى آن ها فرهنگ ها و مذاهب گوناگون وجود دارد. در حقيقت فرقه هاى مختلف آن جا هستند و اين يك بُعد است كه به آن توجه داريم. اين يك حقيقت است كه اديان مختلف در جامعه وجود دارد. سورئاليست ها مى گويند كه اين چيزى قابل تحسين است و خوب است و بايد از كثرت اديان در جامعه حمايت كنيم و البته اين كه چه طور بايد از آن ها حمايت كنيم نيز بحثى است؛ مثلا در بيش تر كشورهاى اروپاى غربى، امروزه فرقه هاى مختلف رسميّت دارند؛ در حالى كه در بسيارى كشورها تا جنگ جهانى دوم فقط دين مسيح، دين رسمى شناخته مى شد و در كشورهاى اروپاى غربى در حقيقت تعداى محدود از فرقه هاى مختلف مسيحيت از جانب دولت مردان پذيرفته مى شدند.
منبع: پلوراليسم دينى ، رضا مصطفى لو، نشر مركز مطالعات و پژوهشهاى فرهنگى حوزه علميه (1380).
پاسخ از دکتر محمد لگن هاوزن:
اين سؤال، بسيار مهم است؛ چون بنده بيش تر به مسئله ى الهيات توجه دارم كه در باره ى اسلام چه مى گويد و در برابر اديان ديگر، ما چه طور مى توانيم از ديدگاه خودمان دفاع كنيم. در غرب فقط در مسئله ى دين و الهيات به اين مسئله مى پردازند و در علوم انسانى و علوم اجتماعى برخورد ديگرى با مسئله ى پلوراليسم دينى دارند. در جامعه ى آن ها فرهنگ ها و مذاهب گوناگون وجود دارد. در حقيقت فرقه هاى مختلف آن جا هستند و اين يك بُعد است كه به آن توجه داريم. اين يك حقيقت است كه اديان مختلف در جامعه وجود دارد. سورئاليست ها مى گويند كه اين چيزى قابل تحسين است و خوب است و بايد از كثرت اديان در جامعه حمايت كنيم و البته اين كه چه طور بايد از آن ها حمايت كنيم نيز بحثى است؛ مثلا در بيش تر كشورهاى اروپاى غربى، امروزه فرقه هاى مختلف رسميّت دارند؛ در حالى كه در بسيارى كشورها تا جنگ جهانى دوم فقط دين مسيح، دين رسمى شناخته مى شد و در كشورهاى اروپاى غربى در حقيقت تعداى محدود از فرقه هاى مختلف مسيحيت از جانب دولت مردان پذيرفته مى شدند.
منبع: پلوراليسم دينى ، رضا مصطفى لو، نشر مركز مطالعات و پژوهشهاى فرهنگى حوزه علميه (1380).
