پرسش :
آيا مى توان تعريف واحد و مشخصى از دموكراسى ارائه داد؟
پاسخ :
بايد گفت حقيقت آن است كه ارائه ى تعريف واحد و مشخص از دموكراسى آسان نيست، بلكه به نظر عده اى، حتّى محال است؛ تا آن جا كه مى توان گفت هر كس در اين باره كتابى نوشته و تعريف ويژه اى ارائه نموده است؛ مثلاً اگر به تعريف مك فرسون اشاره كنيم، او دموكراسى را يك نظام سياسى و نظامى دانسته كه دولت به وسيله ى آن قدرت خود را بر افراد و گروههاى اجتماعى اعمال مى كند. او اين را يك واقعيت مى داند كه ليبرال - دموكراسى غربى، درست مانند هر نظام ديگر، يك نظام مبتنى بر قدرت و قدرت مضاعف است؛ يعنى نظامى كه مى توان به وسيله ى آن بر مردم حكومت كرد و مردم را به انجام كارهايى واداشت كه در غير آن نخواهند كرد و از كارهايى بر حذر داشت كه ممكن است در غير آن انجام دهند. وى به واقعيت ديگرى نيز اشاره نموده، مى گويد:
واقعيت سوم كه برخى آن را مى ستايند و بعضى ترجيح مى دهند از ذكرش خوددارى كنند اين است كه ليبرال - دموكراسى وسرمايه دارى با هم پيش مى روند. ليبرال - دموكراسى فقط در كشورهايى وجود دارد كه نظام اقتصادى شان تماماً يا به طور عمده سرمايه دارى است.[1]
شايد خواننده ى محترم اين گونه بينديشد كه تعريف مذكور، در خصوص ليبرال - دموكراسى است، و گرنه دموكراسى هاى غيرليبرال اشكالاتشان كم تر است. در اين صورت به ابتداى كتاب جهان حقيقى دموكراسى از نويسنده ى مزبور اشاره مى كنيم كه مى گويد:
درباره ى دموكراسى مطالب مبهم بسيار است. مقصود اين نيست كه دموكراسى خود سراسر ابهام است، بلكه اين تصور ما درباره ى دموكراسى است كه گيج كننده است. اين حالت تا حدى ناشى از ملالت ذهن ماست. ما از شنيدن اين كه دموكراسى در بحران به سر مى برد خسته شده ايم؛ خسته از اين كه با اضطراب و اشتياق براى روشن كردن مفهوم دموكراسى فرا خوانده شويم... در اصل، اين ابهام درباره ى دموكراسى، ناشى از يك آشفتگى واقعى بود.[2]
پی نوشتها:
[1]. سى، بى، مك فرسون، جهان حقيقى دموكراسى، ترجمه ى مجيد مددى، ص 14.
[2]. همان، ص 22.
منبع: اسلام و دموكراسى، نصرالله سخاوتى، انتشارات مركز مديريت حوزه علميه قم (1383)
بايد گفت حقيقت آن است كه ارائه ى تعريف واحد و مشخص از دموكراسى آسان نيست، بلكه به نظر عده اى، حتّى محال است؛ تا آن جا كه مى توان گفت هر كس در اين باره كتابى نوشته و تعريف ويژه اى ارائه نموده است؛ مثلاً اگر به تعريف مك فرسون اشاره كنيم، او دموكراسى را يك نظام سياسى و نظامى دانسته كه دولت به وسيله ى آن قدرت خود را بر افراد و گروههاى اجتماعى اعمال مى كند. او اين را يك واقعيت مى داند كه ليبرال - دموكراسى غربى، درست مانند هر نظام ديگر، يك نظام مبتنى بر قدرت و قدرت مضاعف است؛ يعنى نظامى كه مى توان به وسيله ى آن بر مردم حكومت كرد و مردم را به انجام كارهايى واداشت كه در غير آن نخواهند كرد و از كارهايى بر حذر داشت كه ممكن است در غير آن انجام دهند. وى به واقعيت ديگرى نيز اشاره نموده، مى گويد:
واقعيت سوم كه برخى آن را مى ستايند و بعضى ترجيح مى دهند از ذكرش خوددارى كنند اين است كه ليبرال - دموكراسى وسرمايه دارى با هم پيش مى روند. ليبرال - دموكراسى فقط در كشورهايى وجود دارد كه نظام اقتصادى شان تماماً يا به طور عمده سرمايه دارى است.[1]
شايد خواننده ى محترم اين گونه بينديشد كه تعريف مذكور، در خصوص ليبرال - دموكراسى است، و گرنه دموكراسى هاى غيرليبرال اشكالاتشان كم تر است. در اين صورت به ابتداى كتاب جهان حقيقى دموكراسى از نويسنده ى مزبور اشاره مى كنيم كه مى گويد:
درباره ى دموكراسى مطالب مبهم بسيار است. مقصود اين نيست كه دموكراسى خود سراسر ابهام است، بلكه اين تصور ما درباره ى دموكراسى است كه گيج كننده است. اين حالت تا حدى ناشى از ملالت ذهن ماست. ما از شنيدن اين كه دموكراسى در بحران به سر مى برد خسته شده ايم؛ خسته از اين كه با اضطراب و اشتياق براى روشن كردن مفهوم دموكراسى فرا خوانده شويم... در اصل، اين ابهام درباره ى دموكراسى، ناشى از يك آشفتگى واقعى بود.[2]
پی نوشتها:
[1]. سى، بى، مك فرسون، جهان حقيقى دموكراسى، ترجمه ى مجيد مددى، ص 14.
[2]. همان، ص 22.
منبع: اسلام و دموكراسى، نصرالله سخاوتى، انتشارات مركز مديريت حوزه علميه قم (1383)
