پرسش :
آيا دموكراسى مستقيم بر غيرمستقيم برترى دارد؟
پاسخ :
از تقسيمات دموكراسى، تقسيم آن به مستقيم و غيرمستقيم است. دموكراسى آتنى در مقايسه با دموكراسى هاى امروز از جهتى دموكراتيك تر و از جهتى غيردموكراتيك تر بودند؛ زيرا دموكراسى آن ها مستقيم بود و افراد جامعه خود به صحن مجلس مى آمدند و نيازى به فرستادن نماينده نبود؛ امّا امروزه انجام چنين كارى ممكن نيست. اين نكته براى آن نوع از دموكراسى ها يك امتياز به حساب مى آمد؛ ولى، چون آنان به زنان و بردگان اجازه ى مشاركت نمى دادند، مى توان گفت دموكراسى آنان كامل نبود!
برخى بر اين باورند كه دموكراسى هاى مستقيم در مراتب بسيار پايين ترى قرار داشتند؛ چرا كه، علاوه بر مشكلات ياد شده داراى دو مشكل اساسى بودند: اول، تصميم گيرى هاى فورى و سريع، كه در بعضى موارد، پيامدهاى ناخوشايندى به همراه داشت و دوم، نبود مهارت ها و تخصص هاى لازم در افراد برگزيده شده.[1] افزون بر همه ى اين ها، نابسامانى هاى ديگرى را به دموكراسى هاى مستقيم و دموكراسى عصر پريكليس در آتن نسبت مى دهند.
توسعه طلبى، مسئله ى زنان، مسئله ى بردگى، محدوديت مشاركت سياسى، نابرابرى سياسى و بقاى اقليت اليگارشى، عوام فريبى و سيطره ى سفسطه و خطابه[2]و مواردى ديگر را از كاستى هاى دموكراسى مستقيم و باستان شمرده اند. البته بعضى از اين كاستى ها در دموكراسى هاى غيرمستقيم و امروزين نيز ديده مى شود، كه طى پاسخ به پرسش هاى بعدى، درباره ى حاكميت پول و ثروت، سوء استفاده از تبليغات، حكومت اقليت و بعضى ديگر از كمبودها در حكومت هاى دموكراسى امروز به آنها اشاره خواهد شد؛ بنابراين در پاسخ به اين پرسش كه كدام يك از دموكراسى ها برترند، به نظر مى رسد كه دموكراسى غيرمستقيم، با پيشنهادهاى بعدى ما نيز سازگاتر است. ممكن است گفته شود كه اگر قرار است دموكراسى حاكم شود، چه بهتر كه مستقيم و بىواسطه باشد، زيرا حذف واسطه ها و بريدن دست سوداگران و بركنارى دلالان و سوء استفاده كنندگان مطلوب تر است؛ بنابراين، شرط برترى دموكراسى غيرمستقيم آن است كه گزينش واسطه ها، از ميان افراد متخصص، متعهد و مسئوليت پذير، به شكل دقيق و حساب شده، توسط خود مردم صورت پذيرد. در اين صورت ترديدى در رجحان دموكراسى غيرمستقيم بر مستقيم، وجود ندارد؛ چرا كه هر نوع گزينشى بهوسيله ى متخصصان متعهد انجام مى شود كه گونه اى از شايسته سالارى است، نه از روى جوسازى و غوغاسالارى و مانند اين ها.
پی نوشتها:
[1]. رضا بهشتى معز، درآمدى نظرى بر تاريخ دموكراسى، ص 64.
[2]. همان، ص 64 - 68.
منبع: اسلام و دموكراسى، نصرالله سخاوتى، انتشارات مركز مديريت حوزه علميه قم (1383)
از تقسيمات دموكراسى، تقسيم آن به مستقيم و غيرمستقيم است. دموكراسى آتنى در مقايسه با دموكراسى هاى امروز از جهتى دموكراتيك تر و از جهتى غيردموكراتيك تر بودند؛ زيرا دموكراسى آن ها مستقيم بود و افراد جامعه خود به صحن مجلس مى آمدند و نيازى به فرستادن نماينده نبود؛ امّا امروزه انجام چنين كارى ممكن نيست. اين نكته براى آن نوع از دموكراسى ها يك امتياز به حساب مى آمد؛ ولى، چون آنان به زنان و بردگان اجازه ى مشاركت نمى دادند، مى توان گفت دموكراسى آنان كامل نبود!
برخى بر اين باورند كه دموكراسى هاى مستقيم در مراتب بسيار پايين ترى قرار داشتند؛ چرا كه، علاوه بر مشكلات ياد شده داراى دو مشكل اساسى بودند: اول، تصميم گيرى هاى فورى و سريع، كه در بعضى موارد، پيامدهاى ناخوشايندى به همراه داشت و دوم، نبود مهارت ها و تخصص هاى لازم در افراد برگزيده شده.[1] افزون بر همه ى اين ها، نابسامانى هاى ديگرى را به دموكراسى هاى مستقيم و دموكراسى عصر پريكليس در آتن نسبت مى دهند.
توسعه طلبى، مسئله ى زنان، مسئله ى بردگى، محدوديت مشاركت سياسى، نابرابرى سياسى و بقاى اقليت اليگارشى، عوام فريبى و سيطره ى سفسطه و خطابه[2]و مواردى ديگر را از كاستى هاى دموكراسى مستقيم و باستان شمرده اند. البته بعضى از اين كاستى ها در دموكراسى هاى غيرمستقيم و امروزين نيز ديده مى شود، كه طى پاسخ به پرسش هاى بعدى، درباره ى حاكميت پول و ثروت، سوء استفاده از تبليغات، حكومت اقليت و بعضى ديگر از كمبودها در حكومت هاى دموكراسى امروز به آنها اشاره خواهد شد؛ بنابراين در پاسخ به اين پرسش كه كدام يك از دموكراسى ها برترند، به نظر مى رسد كه دموكراسى غيرمستقيم، با پيشنهادهاى بعدى ما نيز سازگاتر است. ممكن است گفته شود كه اگر قرار است دموكراسى حاكم شود، چه بهتر كه مستقيم و بىواسطه باشد، زيرا حذف واسطه ها و بريدن دست سوداگران و بركنارى دلالان و سوء استفاده كنندگان مطلوب تر است؛ بنابراين، شرط برترى دموكراسى غيرمستقيم آن است كه گزينش واسطه ها، از ميان افراد متخصص، متعهد و مسئوليت پذير، به شكل دقيق و حساب شده، توسط خود مردم صورت پذيرد. در اين صورت ترديدى در رجحان دموكراسى غيرمستقيم بر مستقيم، وجود ندارد؛ چرا كه هر نوع گزينشى بهوسيله ى متخصصان متعهد انجام مى شود كه گونه اى از شايسته سالارى است، نه از روى جوسازى و غوغاسالارى و مانند اين ها.
پی نوشتها:
[1]. رضا بهشتى معز، درآمدى نظرى بر تاريخ دموكراسى، ص 64.
[2]. همان، ص 64 - 68.
منبع: اسلام و دموكراسى، نصرالله سخاوتى، انتشارات مركز مديريت حوزه علميه قم (1383)
