پرسش :
با توجه به اين كه قرآن كلام خداست، آيا ممكن نيست خداوند تمامى معانى را كه الفاظ قرآن كريم به مرور زمان به خود مى گيرد، اراده كند؟
پاسخ :
در اين ترديدى وجود ندارد كه قرآن كريم بايد براساس معانى واژه ها در قبايل و اقوامى كه مرتبط با منطقه يا فضاى نزول قرآن وجود داشته اند، تفسير شود؛ زيرا قرآن به زبان مردم عصر نزول سخن گفته و واژگان را در معانى آن زمان به كار برده است؛[1] اما معانى جديدى كه در سال ها و قرن هاى بعدى پيدا شده است و مخاطبان عصر نزول قرآن، هيچ آگاهى اى از آن نداشته اند، نمى تواند معيار تفهيم و تفهُّم قرار گيرد و مراد خدا باشد و قرآن براساس آن تفسير شود.
ممكن است گفته شود: با توجه به اين كه خداوند از معانى آينده اى كه براى واژگان قرآنى پديد مى آيد، آگاه است، آيا خداوند مى تواند اين معانى را اراده كند يا خير؟ پاسخ اين است كه به لحاظ توانمندى خدا، هيچ مشكلى وجود ندارد؛ يعنى خداوند مى داند الفاظ در آينده معانى جديدى پيدا مى كنند و نيز امكان دارد خداوند آن معانى را اراده كند، اما صرف امكان كافى نيست و بر اساس امكان نمى توان قرآن را تفسير كرد؛ پس افزون بر اين كه ممكن است خداوند چنين معنايى را اراده كند، بايد اثبات كنيم كه او اين اراده را كرده است، اگر اثبات شد كه خداوند چنين معانى اى را از چنين الفاظى اراده كرده، مى توانيم قرآن را بر طبق همين معانى جديد كه در طول زمان و قرن هاى بعدى به وجود آمده، تفسير كنيم، ولى اين مطلب اثبات نشده و دليلى بر آن وجود ندارد و تنها ادعاى اين كه امكان دارد خداوند چنين معانى جديد را اراده كند، براى تفسير آيات بر اساس معانى جديد كافى نيست.
نكته شايان توجه اين است كه حتى اگر بگوييم خداوند معانى جديد را اراده كرده است، در صورتى مى توانيم آيات قرآن را براساس معانى جديد تفسير كنيم كه معانى جديد را با معانى صدر اسلام كه عرف مى فهميده اند و با آن تفهيم مى كرده اند و قرآن نيز خواسته است با آن معانى با ما سخن بگويد، متضاد و غير قابل جمع نباشد؛ بنابراين، افزون بر اين كه براى اثبات و نفى اين كه خداوند معانى جديد را اراده كرده است يا خير، بايد دليل بياوريم، متضاد و غير قابل جمع نبودن معانى جديد با معانى صدر اسلام نيز بايد اثبات شود.
پی نوشت:
[1]. «وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُول إِلاّ بِلِسانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ...» ابراهيم، 4.
منبع: منطق فهم قرآن، محمود رجبى، انتشارات مركز مديريت حوزه علميه قم (1385).
در اين ترديدى وجود ندارد كه قرآن كريم بايد براساس معانى واژه ها در قبايل و اقوامى كه مرتبط با منطقه يا فضاى نزول قرآن وجود داشته اند، تفسير شود؛ زيرا قرآن به زبان مردم عصر نزول سخن گفته و واژگان را در معانى آن زمان به كار برده است؛[1] اما معانى جديدى كه در سال ها و قرن هاى بعدى پيدا شده است و مخاطبان عصر نزول قرآن، هيچ آگاهى اى از آن نداشته اند، نمى تواند معيار تفهيم و تفهُّم قرار گيرد و مراد خدا باشد و قرآن براساس آن تفسير شود.
ممكن است گفته شود: با توجه به اين كه خداوند از معانى آينده اى كه براى واژگان قرآنى پديد مى آيد، آگاه است، آيا خداوند مى تواند اين معانى را اراده كند يا خير؟ پاسخ اين است كه به لحاظ توانمندى خدا، هيچ مشكلى وجود ندارد؛ يعنى خداوند مى داند الفاظ در آينده معانى جديدى پيدا مى كنند و نيز امكان دارد خداوند آن معانى را اراده كند، اما صرف امكان كافى نيست و بر اساس امكان نمى توان قرآن را تفسير كرد؛ پس افزون بر اين كه ممكن است خداوند چنين معنايى را اراده كند، بايد اثبات كنيم كه او اين اراده را كرده است، اگر اثبات شد كه خداوند چنين معانى اى را از چنين الفاظى اراده كرده، مى توانيم قرآن را بر طبق همين معانى جديد كه در طول زمان و قرن هاى بعدى به وجود آمده، تفسير كنيم، ولى اين مطلب اثبات نشده و دليلى بر آن وجود ندارد و تنها ادعاى اين كه امكان دارد خداوند چنين معانى جديد را اراده كند، براى تفسير آيات بر اساس معانى جديد كافى نيست.
نكته شايان توجه اين است كه حتى اگر بگوييم خداوند معانى جديد را اراده كرده است، در صورتى مى توانيم آيات قرآن را براساس معانى جديد تفسير كنيم كه معانى جديد را با معانى صدر اسلام كه عرف مى فهميده اند و با آن تفهيم مى كرده اند و قرآن نيز خواسته است با آن معانى با ما سخن بگويد، متضاد و غير قابل جمع نباشد؛ بنابراين، افزون بر اين كه براى اثبات و نفى اين كه خداوند معانى جديد را اراده كرده است يا خير، بايد دليل بياوريم، متضاد و غير قابل جمع نبودن معانى جديد با معانى صدر اسلام نيز بايد اثبات شود.
پی نوشت:
[1]. «وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُول إِلاّ بِلِسانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ...» ابراهيم، 4.
منبع: منطق فهم قرآن، محمود رجبى، انتشارات مركز مديريت حوزه علميه قم (1385).
