پرسش :

چرا جهنم مظهري از رحمت خداوند است؟

پاسخ :
چون اگر جهنّم نباشد عدّه‏اي كه از ترس آن دست از گناه بر مي‏دارند، به انحراف مي‏افتند و با هيچ صراطي مستقيم نمي‏شوند. لذا بهشتي‏ها با ديدن آن حتماً حق‏شناسي خواهند كرد و خطاب به آن خواهند گفت: چه بسا اگر تو نبودي ما دست به تباهي مي‏زديم، چه بسا اگر بتوانند در و ديوار آن را مي‏بوسند. چنانكه كساني كه از ترس زندان دست به گناه نمي‏زنند اگر آن را ببينند بايد گرامي‏اش بدارند. چون اگر چه زندان در مقايسه با دبيرستان و ساير مراكز علمي جاي بسيار بدي است ليكن در محاسبه كلّ كشور چيز بسيار خوبي است. پس همچنان كه كشور بدون زندان نبايد باشد ـ چون همه مردم پارسا نيستند ـ جهان هم بدون جهنّم نبايد باشد؛ چون همه پرهيزگار نيستند. عارف با جهان‏بيني خاص خود جهنّم را به عنوان جمال مي‏نگرد.در سوره مباركه «الرحمن» آماري از نعمت‏هاي خداي متعال تنظيم شده است و در حقيقت سراسر اين سوره براي شمارش و بيان نعمتهاي اوست. خداي سبحان در اين سوره همة اين نعمت‏ها را به خود نسبت مي‏دهد و مي‏فرمايد: ما اينها را فرستاديم اصل سوره با «الرحمن» شروع مي‏شود نه با ألقهّار و امثال آن، اين بدان معناست كه تا پايان سوره هر چه هست ناشي از رحمانيت خداوند متعال است. اولين رحمت خدا تعليم قرآن است و خودش معلّم آن: «ألرَحمن * عَلّم القران * خَلق الإنسان * عَلّمه البيان» الرحمن/1-4 چينش و توالي اين كلمات بدين معناست كه اگر كسي قرآن را فرا گرفت انسان مي‏شود، اگر انسان شد سخن او بيان است. در مقابلْ اگر قرآن را ياد نگرفت، انسان نيست و اگر انسان نبود گفتار او مبهم است (مانند بهيمه) نه مبيِّن و بيان. افزون بر اين كه هم قبل از ذكر «الإنسان» «عَلّمَ» آمده است و هم بعد از آن. يعني اين موجود زنده، زماني انسان است كه محفوف و پوشيده به علم باشد و گفتار او زماني بيان است كه با تعليم الهي همراه باشد وگرنه همچون كلام بهايم مبهم خواهد بود.
ترجيع بند اين سوره، آيه «فبأيّ ءالاء ربّكما تُكذّبان» (همان، آيات متعدد) است. يعني اينها نعمت‏هاي خداست، كدام يك از اين نعمت‏ها را تكذيب مي‏كنيد؟ آن‏گاه كه نعمت‏هاي آسماني و زميني را مي‏شمارد: «والسماء رَفعها ووَضع الميزان ... و الأرض وضعها للأنام ...» (همان، آيات 7 و 10)، مي‏فرمايد: «فبأيّ ءالاء ربّكما تكذّبان» و وقتي كه از بهشت و ‏نعمت‏ها و ميوه‏هاي آن سخن مي‏گويد: «ولِمَن خاف مَقام رَبّه جنّتان ...» (همان/46) باز هم مي‏فرمايد: «فَبأي ءالاء ربّكما تُكذّبان» نيز وقتي از جهنّم و فلز گداخته‏اش سخن به ميان مي‏آورد: «يُرسل عَليكما شُواظ مِن نار و نحاسُ فَلا تنتصران» (همان/35)، باز هم مي‏فرمايد: «فَبأيّ ءالاء رَبّكما تُكذّبان».
پيام اين آيات اين است كه وقتي مس گداخته بر سر شما ريخته مي‏شود، چقدر خوب است؛ اين نعمت چقدر عالي است! اين‏گونه سخن گفتن قرآن تأييد مي‏كند كه جهنم گرچه نسبت به تبهكار رنج‏آور است ليكن در نظام كلّي عالم لازم و از مصاديق رحمت رحمانيّه پروردگار به شمار مي‏آيد.
eporsesh.com