پرسش :
يكي ديگر از نامهاي قيامت يوم الحسرة است، يوم الحسرة به چه معناست؟
پاسخ :
اين نام كه تنها در يك آيه از قرآن مجيد آمده، تعبيري است تكان دهنده از روز قيامت كه روز حسرت و تأسف و ندامت است، در آيه 39 مريم مي فرمايد «وَانْذَرَهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ اِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَهُمْ في غَفْلَةٍ وَهُمْ لايُؤْمِنُونَ» [آنها را از روز حسرت بترسان، روزي كه همه چيز پايان مي يابد و حكم نهائي صادر مي شود، و اين در حالي است كه آنها (هنوز) در غفلتند و ايمان نمي آورند].
«حَسْرَة» از ماده «حَسْر» به گفته مفردات و مقائيس و جمعي ديگر از ارباب لغت به معني آشكار كردن است، «و لذا حَسْرَتُ عَنِ الذِراعِ» يعني آستين را بالا زدم و دست خود را ظاهر كردم، سپس واژه حسرت به غم و اندوهي كه بر امور از دست رفته حاصل مي شود اطلاق شده، گوئي جهل و ناآگاهي انسان نسبت به ضررهاي عملي كه انجام داده كنار مي رود و حقيقت آشكار مي گردد.
اين در حالي است كه بعضي ديگر اصل آن را به معني «عقب زدن» مي دانند، ولي مثلاً هنگامي كه دريا عقب نشيني مي كند طبعاً سواحلي كه زير آب بود آشكار مي گردد، يا هنگامي كه انسان آستين خود را عقب مي زند دستها ظاهر مي شود، اين در حقيقت از لوازم معني اول است (التحقيق جلد 2).
به هر حال اندوه و تأسف و ندامت از لوازم مفهوم آن است، و روز قيامت راستي روز اندوه و ندامت و حسرت شديد است، نه تنها براي بدكاران، بلكه حتي براي نيكوكاران، زيرا وقتي پاداشهاي عظيم الهي را مي بينند تأسف مي خورند چرا بيشتر كار نيك انجام نداده اند!
اين مطلبي است كه جمعي از مفسران به آن تصريح كرده اند (تفسير مجمع البيان 6/515) ولي فخر رازي مي گويد تنها بدان هستند كه گرفتار حسرت مي شوند و براي اهل بهشت حسرتي نيست، چرا كه در آنجا هيچ غم و اندوهي نمي تواند وجود داشته باشد. (تفسير فخر رازي 21/221.)
ولي بايد گفت اين گونه غم، نوعي كمال است، و مايه ناراحتي و عذاب روحي نيست، بنابراين وجود آن در بهشت نيز مشكلي ندارد.
به هر حال اگر تأسف و حسرت در دنيا قابل جبران است در آنجا راهي براي جبران وجود ندارد و لذا بايد آن روز را روز حسرت واقعي و روز حسرت بزرگ ناميد، همين معني در آيه 56 سوره زمر به شكل ديگري آمده است كه مي فرمايد «آنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتي عَلي ما فَرَّطْتُ في جَنْبِ اللهِ» [اين هشدارها و اخطارها به خاطر آن است كه مبادا كسي روز قيامت بگويد وا حسرتا! از كوتاهيهائي كه در اطاعت فرما خدا كرده ام] (در سوره انعام آيه 31 نيز شبيه اين معني آمده است.).
www.eporsesh.com
اين نام كه تنها در يك آيه از قرآن مجيد آمده، تعبيري است تكان دهنده از روز قيامت كه روز حسرت و تأسف و ندامت است، در آيه 39 مريم مي فرمايد «وَانْذَرَهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ اِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَهُمْ في غَفْلَةٍ وَهُمْ لايُؤْمِنُونَ» [آنها را از روز حسرت بترسان، روزي كه همه چيز پايان مي يابد و حكم نهائي صادر مي شود، و اين در حالي است كه آنها (هنوز) در غفلتند و ايمان نمي آورند].
«حَسْرَة» از ماده «حَسْر» به گفته مفردات و مقائيس و جمعي ديگر از ارباب لغت به معني آشكار كردن است، «و لذا حَسْرَتُ عَنِ الذِراعِ» يعني آستين را بالا زدم و دست خود را ظاهر كردم، سپس واژه حسرت به غم و اندوهي كه بر امور از دست رفته حاصل مي شود اطلاق شده، گوئي جهل و ناآگاهي انسان نسبت به ضررهاي عملي كه انجام داده كنار مي رود و حقيقت آشكار مي گردد.
اين در حالي است كه بعضي ديگر اصل آن را به معني «عقب زدن» مي دانند، ولي مثلاً هنگامي كه دريا عقب نشيني مي كند طبعاً سواحلي كه زير آب بود آشكار مي گردد، يا هنگامي كه انسان آستين خود را عقب مي زند دستها ظاهر مي شود، اين در حقيقت از لوازم معني اول است (التحقيق جلد 2).
به هر حال اندوه و تأسف و ندامت از لوازم مفهوم آن است، و روز قيامت راستي روز اندوه و ندامت و حسرت شديد است، نه تنها براي بدكاران، بلكه حتي براي نيكوكاران، زيرا وقتي پاداشهاي عظيم الهي را مي بينند تأسف مي خورند چرا بيشتر كار نيك انجام نداده اند!
اين مطلبي است كه جمعي از مفسران به آن تصريح كرده اند (تفسير مجمع البيان 6/515) ولي فخر رازي مي گويد تنها بدان هستند كه گرفتار حسرت مي شوند و براي اهل بهشت حسرتي نيست، چرا كه در آنجا هيچ غم و اندوهي نمي تواند وجود داشته باشد. (تفسير فخر رازي 21/221.)
ولي بايد گفت اين گونه غم، نوعي كمال است، و مايه ناراحتي و عذاب روحي نيست، بنابراين وجود آن در بهشت نيز مشكلي ندارد.
به هر حال اگر تأسف و حسرت در دنيا قابل جبران است در آنجا راهي براي جبران وجود ندارد و لذا بايد آن روز را روز حسرت واقعي و روز حسرت بزرگ ناميد، همين معني در آيه 56 سوره زمر به شكل ديگري آمده است كه مي فرمايد «آنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتي عَلي ما فَرَّطْتُ في جَنْبِ اللهِ» [اين هشدارها و اخطارها به خاطر آن است كه مبادا كسي روز قيامت بگويد وا حسرتا! از كوتاهيهائي كه در اطاعت فرما خدا كرده ام] (در سوره انعام آيه 31 نيز شبيه اين معني آمده است.).
www.eporsesh.com
