پرسش :
چرا در مورد دادن نفقه شرافت زن مورد توجه قرار مي گيره نه شرايط اقتصادي مرد؟ اين در حاليست كه مرد به خواستگاري مي رود و اين زن است كه مرد را با شرايط اقتصادي قبول مي كند. زن مي تواند اگر مرد شرايط اقتصادي خوبي ندارد قبول نكند؟
پاسخ :
دلیل وحکمت اینکه مرد بایستی متناسب با شئون همسر نفقه را تامین کند چند وجه را می توان اشاره کرد:
1) در تعیین میزان انفاق, نیاز و شئون فرد در نظر گرفته می شود و این فقط مخصوص به نفقه همسر نیست بلکه در مورد میزان انفاق از زکات و صدقه به افراد نیاز مند نیز همین ملاک حکم فرماست. به عنوان مثال میزان اعطای صدقه به فرد تاجری که از بهترین غذا ها و خدم و هشم برخوردار بوده و در حال حاضر ورشکست شده است با فرد فقیری که از همان ابتدا به تکه ای نان بسنده می کرده است متفاوت است.
در حديث موثّق از امام صادق (ع) روايت است كه از آن حضرت پرسش شد آيا درست است به كسى كه داراى خانه و خدمتكار است زكات داده شود؟ فرمود: «آرى مگر آن كه خانهاش درآمد داشته باشد كه در آن صورت آنچه براى هزينه خود و خانوادهاش كفايت كند از آن جدا مىكند و اگر درآمد آن، هزينه خود و عائلهاش را ازحيث خوراك و پوشاك و ديگر احتياجات بدون هيچ اسراف كفايت نكند زكات بر او حلال است، و اگر كفايت كند نه.»«
2) نفقه همسر هم به شئون و حال او بستگی دارد. از طرفی شئون و وضعیت مالی و رفاهی خانم امری روشن و هویدا است که بر اساس این وضعیت مرد می تواند به حسابگری بپردازد که آیا می تواند نفقه او را در حدود شئونش تامین کند یا نه و بعد از این حسابگری همسر مورد نظرش را انتخاب و گزینش کند در حالی که وضعیت مالی و میزان سرمایه مرد قابل مخفی کردن یا تدلیس و پنهان کاری است. چه بسا مردانی که به خاطر عشق زودگذر و احساسی نسبت به یک دختر از طبقه مرفه خود را ثروتمند جا زده و با مانورهای متقلبانه و وعده و وعید صلاحیت کذایی خود را برای تامین زندگی همراه با رفاه دختر مورد نظرشان ثابت می کنند و بعد از ازدواج مشخص می شود که امکان تامین نفقه را ندارند.
از این نکته فهمیده می شود که با وجود اینکه مرد به خواستگاری زن می رود و زن امکان انتخاب دارد ولی زن همیشه نمی تواند مردی را که امکانات مالی مناسب باوضعیتش ندارد را تشخیص دهد. ویا به لحاظ شدت احساسات و عواطف ممکن است قدرت تصمیم گیری صحیح نسبت به این امر را نداشته باشد.لذامرد موظف شده است که نیازمندی های زن رامناسب با شان او تامین نماید.
3) از طرفی این اختیار برای مرد در گزینش قوی تر است. مانند فردی که به مغازه خاصی می رود تا میوه خریداری نماید و مغازه دار میوه گران قیمتی را به آن عرضه می کند در حقیقت این خریدار است که تصمیم نهایی را می گیرد و از اختیار قوی تری برخوردار بوده است چرا که اولا اختیار گزینش مغازه خاصی را داشته است و ثانیا اختیار خرید یا عدم خرید میوه را دارد.
در مورد ازدواج هم اختیار مرد و وسعت گزینش او قوی تر از زن است چرا که اولا اختیار و آزادی دراد نسبت به اینکه برای خواستگاری به چه خانه ای و در چه سطحی از طبقات اجتماعی اقدام نماید . و ثانیا اختیار دارد در صورت پذیرش و موافقت خانم ازدواج با او را بپذیرد یا از آن سر باز زند. اتفاقا در صیغه عقدی که بین زن و مرد اجرا می شود هم همین ترتیب حاکم است یعنی اول زن خود را برای ازدواج با شرایط و قواعد خاص عرضه می کند (وظیفه ایجاب با زن است)و مرد با پذیرش این شرایط و قواعد حق و اختیار قبول یا رد را دارد.(حق قبول با مرداست)..
از جمله این قواعد و شرایط که در عقد ازدواج نهفته است تامین نفقه زن متناسب با وضعیت و شئون اوست.
پی نوشت
1] .ملامحسن فيض كاشانی، محجة البیضاء. جلد2، ص: 138
برای آگاهی بیشترر.ک: مرتضی مطهری نظام حقوق زن در اسلام
porseman.org
دلیل وحکمت اینکه مرد بایستی متناسب با شئون همسر نفقه را تامین کند چند وجه را می توان اشاره کرد:
1) در تعیین میزان انفاق, نیاز و شئون فرد در نظر گرفته می شود و این فقط مخصوص به نفقه همسر نیست بلکه در مورد میزان انفاق از زکات و صدقه به افراد نیاز مند نیز همین ملاک حکم فرماست. به عنوان مثال میزان اعطای صدقه به فرد تاجری که از بهترین غذا ها و خدم و هشم برخوردار بوده و در حال حاضر ورشکست شده است با فرد فقیری که از همان ابتدا به تکه ای نان بسنده می کرده است متفاوت است.
در حديث موثّق از امام صادق (ع) روايت است كه از آن حضرت پرسش شد آيا درست است به كسى كه داراى خانه و خدمتكار است زكات داده شود؟ فرمود: «آرى مگر آن كه خانهاش درآمد داشته باشد كه در آن صورت آنچه براى هزينه خود و خانوادهاش كفايت كند از آن جدا مىكند و اگر درآمد آن، هزينه خود و عائلهاش را ازحيث خوراك و پوشاك و ديگر احتياجات بدون هيچ اسراف كفايت نكند زكات بر او حلال است، و اگر كفايت كند نه.»«
2) نفقه همسر هم به شئون و حال او بستگی دارد. از طرفی شئون و وضعیت مالی و رفاهی خانم امری روشن و هویدا است که بر اساس این وضعیت مرد می تواند به حسابگری بپردازد که آیا می تواند نفقه او را در حدود شئونش تامین کند یا نه و بعد از این حسابگری همسر مورد نظرش را انتخاب و گزینش کند در حالی که وضعیت مالی و میزان سرمایه مرد قابل مخفی کردن یا تدلیس و پنهان کاری است. چه بسا مردانی که به خاطر عشق زودگذر و احساسی نسبت به یک دختر از طبقه مرفه خود را ثروتمند جا زده و با مانورهای متقلبانه و وعده و وعید صلاحیت کذایی خود را برای تامین زندگی همراه با رفاه دختر مورد نظرشان ثابت می کنند و بعد از ازدواج مشخص می شود که امکان تامین نفقه را ندارند.
از این نکته فهمیده می شود که با وجود اینکه مرد به خواستگاری زن می رود و زن امکان انتخاب دارد ولی زن همیشه نمی تواند مردی را که امکانات مالی مناسب باوضعیتش ندارد را تشخیص دهد. ویا به لحاظ شدت احساسات و عواطف ممکن است قدرت تصمیم گیری صحیح نسبت به این امر را نداشته باشد.لذامرد موظف شده است که نیازمندی های زن رامناسب با شان او تامین نماید.
3) از طرفی این اختیار برای مرد در گزینش قوی تر است. مانند فردی که به مغازه خاصی می رود تا میوه خریداری نماید و مغازه دار میوه گران قیمتی را به آن عرضه می کند در حقیقت این خریدار است که تصمیم نهایی را می گیرد و از اختیار قوی تری برخوردار بوده است چرا که اولا اختیار گزینش مغازه خاصی را داشته است و ثانیا اختیار خرید یا عدم خرید میوه را دارد.
در مورد ازدواج هم اختیار مرد و وسعت گزینش او قوی تر از زن است چرا که اولا اختیار و آزادی دراد نسبت به اینکه برای خواستگاری به چه خانه ای و در چه سطحی از طبقات اجتماعی اقدام نماید . و ثانیا اختیار دارد در صورت پذیرش و موافقت خانم ازدواج با او را بپذیرد یا از آن سر باز زند. اتفاقا در صیغه عقدی که بین زن و مرد اجرا می شود هم همین ترتیب حاکم است یعنی اول زن خود را برای ازدواج با شرایط و قواعد خاص عرضه می کند (وظیفه ایجاب با زن است)و مرد با پذیرش این شرایط و قواعد حق و اختیار قبول یا رد را دارد.(حق قبول با مرداست)..
از جمله این قواعد و شرایط که در عقد ازدواج نهفته است تامین نفقه زن متناسب با وضعیت و شئون اوست.
پی نوشت
1] .ملامحسن فيض كاشانی، محجة البیضاء. جلد2، ص: 138
برای آگاهی بیشترر.ک: مرتضی مطهری نظام حقوق زن در اسلام
porseman.org
