پرسش :

در مورد لحظه مرگ كه آيا لحظه خوبي است يا بد، دردناك است يا خوش كامل توضيح دهيد؟

پاسخ :
لحظه مرگ، هنگامي است بسيار مهم و بزرگ كه آيات و رواياتي بسيار از آن سخن گفته‏اند؛ هنگامي است كه حتّي خوبان از آن مي‏هراسند و در همين حال در شوق لقاءاللَّه‏اند؛ مانند غوّاصي كه در پي يافتن مرواريد است، ولي از غرق شدن در دريا نيز بيم دارد.
از اين رو، قرآن مي‏فرمايد: «وجاءَتْ سَكْرَةُ الموتِ بالحَقِّ ذلِكَ ماكنتَ منه تَحيد (1)سكرات مرگ، به راستي در رسيد؛ اين همان است كه از آن مي‏گريختي.» آري، همانگونه كه انسانِ مست نمي‏فهمد كه چه مي‏گويد و نمي‏داند كه مردم درباره‏اش چه مي‏گويند، در آن لحظه، حضور مرگ و دلهره‏ها از يك سو و جدايي از زن و فرزند و مال و مقام از سوي ديگر، براي او هوشي نمي‏گذارد و چنان گيج و مبهوت مي‏شود كه در قرآن و حديث از حال او با لفظ سكوة(=مستي) ياد شده است. اين تعبير درباره زلزله قيامت نيز آمده كه مي‏فرمايد: «و تري الناس سُكاري‏ و ما هم بِسُكاري‏ ولكنّ عذابَ اللَّه شَديدٌ(2)؛ و مردم را همچون مستان مي‏بيني، ولي آنان مست نيستند، بلكه عذاب خدا سخت است.»
چنانكه امام علي«عليه السلام» در اين باره مي‏فرمايد: «فغير مَوصُوفٍ مانزَل بِهم؛ آنچه بر انسان در لحظه مرگ وارد مي‏شود، وصف ناپذير است.» ...به گونه‏اي كه بدن سست مي‏شود، رنگ مي‏پرد، مرگ مي‏آيد، زبان مي‏گردد؛ ولي انسان هنوز مي‏بيند و مي‏شنود. فكرش كار مي‏كند، ولي در اين كه با عمرش چه كرده است، مي‏انديشد: «يُفَكِّر فيما اَفْني‏ عُمْرَه و فيمَ اَذْهَبَ دَهَرَه؛با خود مي‏انديشد كه عمرش را در چه راهي صرف كرده و روزگارش را در چه گذرانده است.»
امام«عليه السلام» مي‏فرمايد: «در آن لحظه، از اموال و ثروتهايي كه در طول عمرش گرد آورده است، ياد مي‏كند و با خود مي‏گويد: اين اموال را از چه راهي به دست آوردم. فكر حلال و حرام آن نبودم. اكنون گناه و حسابش با من و لذّت و بهره‏اش با ديگران است؛ ولي مأمور مرگ همچنان روح او را از اعضايش برمي‏كَند تا زبان و گوش نيز از كار مي‏افتد و فقط چشمانش مي‏بيند. به اطراف خود مي‏نگرد و تلاش و وحشت و حركات اطرافيان را مي‏بيند، ولي نمي‏شنود و سخن نمي‏گويد. در لحظه آخر روح از چشم نيز برون مي‏رود و او در ميان دوستان و بستگان همچون مرداري مي‏افتد و همه از او مي‏ترسند و از پيرامونش مي‏گريزد و پس از اندكي او را به خاك و عملش مي‏سپارند و دور مي‏شوند.(3)»
در سوره قيامت آيه 29 - 26 آمده است كه دنيا را بر آخرت ترجيح ندهيد و در انديشه مردن باشيد؛ همان دم كه چون جان از بدن خارج مي‏شود و به گردن مي‏رسد، مي‏گويند: «كيست كه اين انسان در حال مرگ را نجات دهد؟! كدام پزشك و انساني را براي رهايي‏اش از مرگ بياوريم؟!» ولي خود مي‏داند كه هر لحظه از دنيا و تمام چيزهايي كه عمري در پي‏شان دويده و بر هم انباشته و به آنها دلبسته است، جدا مي‏شود و از دوستان و فرزندان و همسر دور مي‏گردد. با بيرون آمدن روح از بدن، ساق پاهايش به هم مي‏چسبند و سختي جدايي از دنيا و ورود به عالم ديگر،او را در هم مي‏فشارد.
اما از طرفي كسي كه مومن حقيقي بوده باشد در روايات آمده است كه در لحظه جان دادن ائمه معصومين را مي بيند و ديدار آنها مسلما بهترين لحظه زندگي مي باشد و از همين رو آنها مشتاق مرگ مي باشند. حضرت علي (ع) به يار باوفاي خود حارث همداني مي فرمايند: يا حار همدان من يمت يرني:اي حارث هر كس مي ميرد مرا مي بيند.
پی نوشت:
1) سوره ق، آيه 19.
2) سوره حج، آيه 2.
3) نهج‏البلاغه، ترجمه فيض‏الاسلام، ص 333، اواسط خطبه 108 ترجمه بعض جمله‏ها.
www.morsalat.com