پرسش :

چه مقدار توقیع از ناحیه مقدسه امام زمان علیه السلام صادر شده است؟

پاسخ :
بیش از هفتاد توقیع در مصادر مهدویت موجود است که به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• توقیع به علی بن محمّد سمری(۱)
• توقیع به ابی جعر عَمری در سوگ پدرش(۲)
• توقیع به سعد بن عبدالله قمی(۳)
• توقیع به اسحاق بن یعقوب(۴)
• توقیع به محمد بن عبدالله بن جعفر حمیری در جواب مسائلش(۵)
• توقیع دیگری به حمیری دربارة زیارت حضرت(۶)
• توقیع به احمد بن خضر بن ابی صالح خجندی(۷)
• توقیع به حسن بن فضل یمانی(۸)
• توقیع به ابو عمرو و فرزندش ابو جعفر محمّد(۹)
• توقیع به محمّد بن ابراهیم مهزیاری(۱۰)
• توقیع در ردّ جعفر کذّاب(۱۱)
• توقیع به احمد بن حسن مادرایی(۱۲)
• توقیع دربارة قصه احمد بن ای روح(۱۳)
• توقیع به حاجز وشا(۱۴)
• توقیع به محمّأ بن جعفر(۱۵)
• توقیع به محمّأ بن صالح بعد از مرگ عبرتایی(۱۶)
• توقیع در جواب نامة سَمَری(۱۷)
• توقیع در جواب سؤال مردی از اهل فانیم(۱۸)
• توقیع در جواب نامة محمّد بن حسن مروزی(۱۹)
• توقیع در جواب نامة محمّأ بن یوسف(۲۰)
• توقیع در جواب سؤال های محمد بن جعفر اسدی(۲۱)
• توقیع در ردّ غلات به محمّأ بن علی بن هلال کرخی(۲۲)
• توقیع به محمّد بن شاذان(۲۳)
• توقیع برای احمد بن حسن خازن(۲۴)
• توقیع برای علی بن محمد بن اسحاق اشعری(۲۵)
• توقیع در خبر دادن از ضمیر عبدالله بن سلیمان(۲۶)
• توقیع در جواب نامه ابن ابی غانم قزوینی(۲۷)
• توقیع در کیفیت تعلیم نماز(۲۸)
• توقیع در جواب آنچه محمّأ بن شاذان برای حضرت فرستاد(۲۹)
• توقیع در جواب نامة محمّأ بن یزداد(۳۰)
• توقیع در جواب خواست قاسم بن علا(۳۱)
• توقیع در جواب نامة مردی از اهل ربض(۳۲)
• توقیع در جواب سائلی که از قم رسیده بود(۳۳)
• توقیع به حسن بن عبدالمجید(۳۴)
• توقیع در توثیق محمّد بن جعفر عربی(۳۵)
• توقیع در جواب سؤال ابوالحسن خضر بن محمّد(۳۶)
• توقیع اول به شیخ مفید(۳۷)
• توقیع دوم به شیخ مفید(۳۸)
• توقیع در جواب نامة علی بن بابویه(۳۹)
• توقیع در جواب نامة محمد بن کشمیر(۴۰)
• توقیع در جواب نامة جعفر بن حمدان(۴۱)
• توقیع در جواب نامة علی بن زیاد(۴۲)
• توقیع به حسن بن قاسم بن علاء(۴۳)
• توقیع به ابی القاسم بن ابی حلیس(۴۴)
• توقیع در جواب رقعة بلخی(۴۵)
• توقیع بر احمد بن حسن(۴۶)
• توقیع به محمّد بن همّام(۴۷)
• و دیگر توقیعات که می توان به منابعی معرفی شده ذیل مراجعه کنید.

معرفی منابع برای مطالعه بیشتر:
۱- نشانی از امام غایب، رکنی یزدی
۲- توقیعات مقدسه به نواب اربعه، وجدانی
۳- توقیع روزنه ای به آفتار، مجلة مبلغان، شماره ۳۵
۴- درآمدی بر شناخت توقیعات، مجله موعود ۲۹ و ۳۰.

پی‌نوشت‌ها:
۱. کمال الدین، ص ۵۱۶.
۲. همان، ص۵۱۰.
۳. همان ص ۴۵۹ – ۴۶۳.
۴. همان، ص۴۸۳.
۵. بحار الانوار، ج۵۳، ص ۱۵۱-۱۷۰.
۶. همان، ج۹۹،ص۸۱، ح۱.
۷. کمال الدین، ص۵۰۹.
۸. کافی، ج۱، ص۵۲۰.
۹. کمال الدین، ص۵۱۰.
۱۰. همان، ص۴۸۶.
۱۱. الغیبه، طوسی، ص۲۸۷.
۱۲. بحار الانوار، ج۵۱، ص۳۰۳، ح۱۹.
۱۳. همان، ج۵۱، ص۲۹۵.
۱۴. کمال الدین، ص۴۹۳.
۱۵. کافی، ج۱، ص۵۲۴.
۱۶. بحار النوار، ج۵۱، ص۳۲۸.
۱۷. دلائل الامامه، ص۲۸۶.
۱۸. اثبات الهداة، ج۳،ص۶۹۹.
۱۹. الغیبة، طوسی، ص۴۱۵.
۲۰. کافی، ج۱، ص۵۱۹.
۲۱. کمال الدین، ص۵۲۰.
۲۲. بحار الانوار، ج۲۵، ص۲۶۶.
۲۳. کمال الدین، ص۵۰۹.
۲۴. کافی، ج۱، ص۵۲۳.
۲۵. کمال الدین، ص۴۹۷.
۲۶. کافی، ج۱، ص۲۵۲.
۲۷. الغیبة، طوسی، ص ۲۸۵.
۲۸. بحار الانوار، ج ۵۲، ص۲۲-۲۰.
۲۹. جامع الروایه، ج۲، ص۶۳.
۳۰. کمال الدین، ص۴۹۳.
۳۱. کافی، ج۱، ص۵۱۹.
۳۲. کمال الدین، ص۴۹۴.
۳۳. الغیبه، طوسی، ص ۳۷۳.
۳۴. کافی، ج۱، ص۵۲۱.
۳۵.الغیبة، طوسی، ص ۴۱۵.
۳۶. بحار الانوار، ج ۵۳، ۱۹۷.
۳۷. احتجاج، ج۲، ص۴۹۷.
۳۸. همان، ج۲، ص۴۹۸.
۳۹. رجال، علامه ص۹۴.
۴۰. کمال الدین، ص۴۹۵.
۴۱. بحار الانور، ج ۵۳، ص۱۸۶.
۴۲. کافی، ج۱، ص۵۲۴.
۴۳. الغیبة، طوسی، ص۳۱۵.
۴۴. کمال الدین، ص۴۹۳.
۴۵. همان، ص۴۸۸.
۴۶. بحار الانوار، ج۵۱، ص۳۰۳.
۴۷. همان، ج۵۳، ص۱۸۴.
منبع: پورتال جامع مهدویت