پرسش :

مزارعه و مساقات در معاملات چیست؟

پاسخ :
مزارعه و مساقات، دو نوع است، شبیه مضاربه. هر دو از نوع شرکت کار و سرمایه است؛ با این تفاوت که مضاربه، شرکت کار و سرمایه براى کسب و تجارت است، ولى مزارعه، شرکت کار و سرمایه براى کشاورزى است. به این معنى که صاحب آب و زمین با فردى دیگر قرارداد کشاورزى منعقد مى کند و توافق مى کنند که محصول کشاورزى به نسبت معین میان آنها تقسیم شود. مساقات، شرکت کار و سرمایه در امر باغ دارى است که صاحب درخت با یک کارگر، قراردادى منعقد مى کند که عهده دار عملیات باغبانى از قبیل آب دادن و دیگر کارها شود که در به ثمر رساندن میوه مؤثر است و هرکدام به نسبت معین که توافق [کرده اند]، از [محصول] سهمى مى برد.
لازم است یادآورى شود که در شرکت سرمایه و کار، خواه به صورت مضاربه و خواه به صورت مزارعه یا مساقات، نظر به این [که] سرمایه به مالک تعلق دارد، هرگونه خطر و زیانى که متوجه سرمایه شود، از مال صاحب سرمایه است و از طرف دیگر، سود سرمایه، قطعى نیست؛ یعنى ممکن است سود کمى عاید شود و ممکن است هیچ سودى عاید نشود. صاحب سرمایه تنها درصورتى که سودى عاید شود، چه کم و چه زیاد، در همان سود سهیم و شریک خواهد شد. پس سرمایه دار نیز مانند عامل ممکن است سودى نبرد و ممکن است احیانا سرمایه اش تلف شود و از بین برود و به اصطلاح ورشکست شود.
منبع: آشنایى با علوم اسلامى،علامه شهید مطهری(ره)،ج 3، صص 122 ـ 124.