پرسش :
سرمایه دارى چیست؟
پاسخ :
سرمایه دارى در دنیاى امروز پدیده بى سابقه اى است که دو سه قرن از عمر آن بیشتر نمى گذرد. [این مسئله، ]پدیده اقتصادى و اجتماعى [جدیدى] است که محصول پیشرفت و ترقى تکنیک جدید [به شمار مى رود]. ازاین رو، باید به عنوان یک مسئله مستحدث از آن بحث شود. فقهاى عصر، از مسائل بانک و بیمه و چک و سفته، به عنوان مسائل مستحدث، کم و بیش بحث هایى کرده و مى کنند، ولى توجه ندارند که رأس و [اساس] مسائل مستحدثه، خود سرمایه دارى است؛ زیرا ابتدا چنین تصور مى رود که سرمایه دارى، یک موضوع کهنه و قدیمى است که شارع اسلام براى آن، حدود و موازینى مقررّ کرده است. تجارت، اجاره، مستغلات، مزارعه، مضاربه، مساقات، شرکت ها، [نوعى] سرمایه دارى است که در اسلام براى آنها احکام و مقرراتى تعیین شده است. [البته] اینکه مقدار سرمایه، کمتر یا بیشتر باشد، ربطى به مطلب ندارد. سرمایه دارى جدید، پدیده مستقل و بى سابقه اى است که جداگانه باید درباره آن اجتهاد کرد. همچنان که تجارت در دنیاى جدید سرمایه دارى با تجارت ساده قدیم از لحاظ ماهیت ممکن است متفاوت باشد. این موضوع از لحاظ اصول علم اقتصاد باید مورد مطالعه قرار گیرد؛ زیرا ادعا مى شود که سرمایه دارى جدید نوعى استثمار بیّن و اکل مال به باطلِ مسلّمى است. معامله اى است که یک طرف، محصول زحمت کشیدن دیگرى را مفت مى خورد و مى برد. در سرمایه دارى جدید، بحث در این نیست که سرمایه دار، با انصاف است یا بى انصاف، [بلکه] بحث در این است که اگر سرمایه دار بخواهد حق واقعى کارگر را بدهد، باید از سود، مطلقا صرف نظر کند. [چنین ]سرمایه دارى نیز هرگز در دنیا پیدا نخواهد شد. اگر هم بخواهد سود ببرد، هر اندازه ببرد، دزدى و غصب است.
[تمایز] اصلى سرمایه دارى جدید [کاپیتالیسم] از سرمایه دارى قدیم ـ و به طریق اولى از سوسیالیسم ـ این است که سرمایه دار، نیروى کار کارگر را براى خود خودش مى خرد، نه براى آنکه شخصا به آن احتیاج دارد. با این نیروى کار، اضافه ارزش ایجاد مى کند. اضافه ارزش که مولّد نیروى کار کارگر [بوده] و طبعا متعلّق به خود او است، همان سودى است که کارفرما مى برد. این است که مى گویند سرمایه دارى جدید عین استثمار کارگر است.
منبع:نظرى به نظام اقتصادى اسلام، علامه شهید مرتضی مطهری(ره)، صص 112 و 113.
سرمایه دارى در دنیاى امروز پدیده بى سابقه اى است که دو سه قرن از عمر آن بیشتر نمى گذرد. [این مسئله، ]پدیده اقتصادى و اجتماعى [جدیدى] است که محصول پیشرفت و ترقى تکنیک جدید [به شمار مى رود]. ازاین رو، باید به عنوان یک مسئله مستحدث از آن بحث شود. فقهاى عصر، از مسائل بانک و بیمه و چک و سفته، به عنوان مسائل مستحدث، کم و بیش بحث هایى کرده و مى کنند، ولى توجه ندارند که رأس و [اساس] مسائل مستحدثه، خود سرمایه دارى است؛ زیرا ابتدا چنین تصور مى رود که سرمایه دارى، یک موضوع کهنه و قدیمى است که شارع اسلام براى آن، حدود و موازینى مقررّ کرده است. تجارت، اجاره، مستغلات، مزارعه، مضاربه، مساقات، شرکت ها، [نوعى] سرمایه دارى است که در اسلام براى آنها احکام و مقرراتى تعیین شده است. [البته] اینکه مقدار سرمایه، کمتر یا بیشتر باشد، ربطى به مطلب ندارد. سرمایه دارى جدید، پدیده مستقل و بى سابقه اى است که جداگانه باید درباره آن اجتهاد کرد. همچنان که تجارت در دنیاى جدید سرمایه دارى با تجارت ساده قدیم از لحاظ ماهیت ممکن است متفاوت باشد. این موضوع از لحاظ اصول علم اقتصاد باید مورد مطالعه قرار گیرد؛ زیرا ادعا مى شود که سرمایه دارى جدید نوعى استثمار بیّن و اکل مال به باطلِ مسلّمى است. معامله اى است که یک طرف، محصول زحمت کشیدن دیگرى را مفت مى خورد و مى برد. در سرمایه دارى جدید، بحث در این نیست که سرمایه دار، با انصاف است یا بى انصاف، [بلکه] بحث در این است که اگر سرمایه دار بخواهد حق واقعى کارگر را بدهد، باید از سود، مطلقا صرف نظر کند. [چنین ]سرمایه دارى نیز هرگز در دنیا پیدا نخواهد شد. اگر هم بخواهد سود ببرد، هر اندازه ببرد، دزدى و غصب است.
[تمایز] اصلى سرمایه دارى جدید [کاپیتالیسم] از سرمایه دارى قدیم ـ و به طریق اولى از سوسیالیسم ـ این است که سرمایه دار، نیروى کار کارگر را براى خود خودش مى خرد، نه براى آنکه شخصا به آن احتیاج دارد. با این نیروى کار، اضافه ارزش ایجاد مى کند. اضافه ارزش که مولّد نیروى کار کارگر [بوده] و طبعا متعلّق به خود او است، همان سودى است که کارفرما مى برد. این است که مى گویند سرمایه دارى جدید عین استثمار کارگر است.
منبع:نظرى به نظام اقتصادى اسلام، علامه شهید مرتضی مطهری(ره)، صص 112 و 113.
