پرسش :
تفاوت مقیاس اسلامى را که مقیاس جهانى است، با مقیاس هاى ملى، قومى، نژادى بیان کنید؟
پاسخ :
زمانى که اسلام ظهور کرد، میان اعراب، مسئله خویشاوند پرستى و تفاخر به قبیله و نژاد به شدت وجود داشت. عرب ها در آن زمان چندان به عربیت خود نمى بالیدند؛ زیرا هنوز قومیت عربى به صورتى که عرب خود را یک واحد در برابر دیگر اقوام ببیند، وجود نداشت. واحد مورد تعصب عرب، واحد قبیله و ایل بود. اعراب به اقوام و عشایر خویش تفاخر مى کردند، ولى اسلام نه تنها به این احساسات تعصب آمیز توجهى نکرد، بلکه با شدت با آنان مبارزه کرد. قرآن کریم در کمال صراحت فرمود: «یا أَیُّهَا النّاسُ إِنّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثى وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوبًا وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللّهِ أَتْقاکُمْ. اى مردم! ما همه شما را از یک مرد و یک زن آفریدیم و شما را گروه ها و قبیله ها قرار دادیم تا به این وسیله یکدیگر را بشناسید، گرامى ترین شما نزد خدا پرهیزکارترین شماست». (حجرات: 13) این آیه و بیانات و تأکید رسول اکرم صلى الله علیه و آله و طرز رفتار آن حضرت با غیر اعراب و نیز قبایل مختلف عرب، راه اسلام را کاملاً مشخص کرد. به همین دلیل، همیشه مسلمانان (اعم از عرب و غیر عرب) اسلام را از خود مى دانستند، نه بیگانه و اجنبى و به همین دلیل مظالم و تعصبات نژادى و تبعیضات خلفاى اموى، نتوانست مسلمانان غیر عرب را به اسلام بدبین کند.
از مجموع آنچه گذشت، مقیاس و میزان ملى بودن یا اجنبى بودن یک چیز براى یک ملت روشن شده [است] و [نیز] روشن شد که اسلام شرط اول اجنبى نبودن؛ یعنى بى رنگ بودن و عمومى و انسانى بودن و رنگ یک ملت مخصوص نداشتن را داراست. معلوم شد مقیاس هاى اسلامى، کلى و عمومى و انسانى است نه قومى و نژادى و ملى. اسلام به هیچ وجه خود را در محدوده تعصبات ملى و قومى و نژادى محصور نکرده، بلکه با آنها مبارزه کرده است.
منبع: خدمات متقابل اسلام و ایران، علامه شهید مرتضی مطهری(ره)، صص 66، 67 و 70.
زمانى که اسلام ظهور کرد، میان اعراب، مسئله خویشاوند پرستى و تفاخر به قبیله و نژاد به شدت وجود داشت. عرب ها در آن زمان چندان به عربیت خود نمى بالیدند؛ زیرا هنوز قومیت عربى به صورتى که عرب خود را یک واحد در برابر دیگر اقوام ببیند، وجود نداشت. واحد مورد تعصب عرب، واحد قبیله و ایل بود. اعراب به اقوام و عشایر خویش تفاخر مى کردند، ولى اسلام نه تنها به این احساسات تعصب آمیز توجهى نکرد، بلکه با شدت با آنان مبارزه کرد. قرآن کریم در کمال صراحت فرمود: «یا أَیُّهَا النّاسُ إِنّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثى وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوبًا وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللّهِ أَتْقاکُمْ. اى مردم! ما همه شما را از یک مرد و یک زن آفریدیم و شما را گروه ها و قبیله ها قرار دادیم تا به این وسیله یکدیگر را بشناسید، گرامى ترین شما نزد خدا پرهیزکارترین شماست». (حجرات: 13) این آیه و بیانات و تأکید رسول اکرم صلى الله علیه و آله و طرز رفتار آن حضرت با غیر اعراب و نیز قبایل مختلف عرب، راه اسلام را کاملاً مشخص کرد. به همین دلیل، همیشه مسلمانان (اعم از عرب و غیر عرب) اسلام را از خود مى دانستند، نه بیگانه و اجنبى و به همین دلیل مظالم و تعصبات نژادى و تبعیضات خلفاى اموى، نتوانست مسلمانان غیر عرب را به اسلام بدبین کند.
از مجموع آنچه گذشت، مقیاس و میزان ملى بودن یا اجنبى بودن یک چیز براى یک ملت روشن شده [است] و [نیز] روشن شد که اسلام شرط اول اجنبى نبودن؛ یعنى بى رنگ بودن و عمومى و انسانى بودن و رنگ یک ملت مخصوص نداشتن را داراست. معلوم شد مقیاس هاى اسلامى، کلى و عمومى و انسانى است نه قومى و نژادى و ملى. اسلام به هیچ وجه خود را در محدوده تعصبات ملى و قومى و نژادى محصور نکرده، بلکه با آنها مبارزه کرده است.
منبع: خدمات متقابل اسلام و ایران، علامه شهید مرتضی مطهری(ره)، صص 66، 67 و 70.
