پرسش :
با وجود این که حضرت اباالفضل العباس ـ علیه السلام ـ 30 نفر را فراری داد چرا امام چند روز قبل از واقعه عاشورا سپاه حر را غافلگیر نکرد و شکست نداد؟
پاسخ :
در جواب سؤال شما بهتر است ابتدا معنی جهاد در اسلام مورد بررسی قرار گیرد. جهاد در اسلام، تلاشی است توأم با رنج و مشقت در راه اعتلای کلمه حق در جهان، جهت رهایی از استعمار فکری و فرهنگی و عقیدتی.
در اسلام، جهاد به معنی نابودی طرف مقابل نیست. بلکه نوعی زنده کردن ایشان است. لذاست که آخرین راه بعد از نصیحت و خطابه و یادآوری حق، جنگ و قتال بوده است.
هر شخصی که پا به میدان مبارزه می گذارد به دنبال پیروزی خود و شکست دشمن است، ابی عبدالله ـ علیه السلام ـ نیز از این قانون مستثنی نیست. ولی شکست و پیروزی از نظر آن حضرت مفهوم دیگری دارد، که برای برخی درک و تصور آن دشوار است. پیروزی از نظر امام ـ علیه السلام ـ ، انجام دادن وظیفه الهی و به پایان بردن مسئولیت شرعی و تحکیم ارزش های انسانی است، خواه در این راستا پیروزی ظاهری به دست آید یا نیاید. مقصود اصلی امام حسین ـ علیه السلام ـ امتثال امر خداوند و حفظ دین و حمایت از حق بوده است که با کشیدن خط بطلان بر حکومت بنی امیه همراه بود.
در جواب به پرسش فوق می توان دو نظریه را مورد بررسی قرار داد. اولا چرا امام ـ علیه السلام ـ در زمانی که توان دشمن کمتر بود، جنگ را آغاز نکرد، و ثانیا چرا امام ـ علیه السلام ـ با حیله و ترفند از شکست خود در جنگ جلوگیری نکرد.
در بیان فرضیه اول که چرا امام آغاز گر جنگ نبود، باید گفته شود امام در موارد متعدد بیان فرموده بودند که ما آغازگر جنگ نخواهیم بود.
ایشان در قیام خود همواره از یک سری شیوه ها و تاکتیک های تبلیغی استفاده کردند تا بدین وسیله حقیقت را بر مردم آگاه سازند، سعی ایشان و یارانش در بیداری دل های مردم کوفیان آن چنان خودنمایی می کند که بیان آنها شاید اطاله کلام گردد، ولی در اشعار، سخنرانی ها، رجزها و موارد دیگر کاملا مشهود است.[1] سعی امام در بیداری مردم و عدم جنگ با ایشان مهم ترین دلیل است بر این که چرا امام ـ علیه السلام ـ جنگ را شروع نکردند. در تاریخ کربلا نیز هست که حتی امام ـ علیه السلام ـ تقاضای برگشت به مدینه را دارند ولی این سپاه کوفه بود که قبول نمی کنند.[2]
در فرضیه دوم که چرا امام ـ علیه السلام ـ با حیله و ترفندی از شکست جلوگیری نکردند، باید گفته شود که در قاموس قرآن و فرهنگ اهل بیت ـ علیهم السلام ـ پیروزی بر دشمن از راه های غیر متعارف همچون ظلم و حیله و نیرنگ محکوم است.
پیروزی بر دشمن در جنگ از مهم ترین دستاوردهای یک جنگ شمرده می شود ولی چنان چه این پیروزی همراه با ذلت و پیروی از اخلاق رذیله باشد ارزش نخواهد داشت.
در واقعه کربلا نیز امام ـ علیه السلام ـ که قرآن ناطق زمان خود بودند و اخلاق اسلامی و آزاد منشی را زینت خود کرده بودند، هیچ گاه در صدد پیروزی همراه با رذایل اخلاقی نبوده اند.
در خبر شهادت قیس بن مسهر که خبر از وضعیت نا آرام کوفه داشت. در همین زمان طرماح بن عدیّ بن حاتم طایی که از کوفه آمده بود، از امام درخواست می کند ، قبل از این که سپاهیان کوفی به کمک حر بیایند با سپاه هزار نفری حر بجنگد . امام می فرمایند ما با حر قراری داریم که از آن تخلف نمی کنیم.[3]
در منطقه شراف به دستور امام ـ علیه السلام ـ آب فراوانی ذخیره می گردد . در همان زمان سپاه تشنه حرّ به امام ـ علیه السلام ـ می رسد و حرّ از امام ـ علیه السلام ـ می خواهد تا به سپاه آب دهند. امام ـ علیه السلام ـ نیز به اصحاب فرمودند تا آب ذخیره خود را به آنان دهند و ایشان را سیراب کنند.[4]
بی شک برخورد امام ـ علیه السلام ـ با سپاه دشمن همراه با اخلاق اسلامی بود. هر چند امام ـ علیه السلام ـ در موارد متعدد توان غافلگیری و مکر و حیله را داشت ، امّا پایبندی به اصول انسانی و اسلامی، ایشان را از این اعمال مبرا می ساخت.
امام حسین ـ علیه السلام ـ می توانست آب را ببندد و سپاه تشنه حر را قلع و قمع کند و آنچنان که علامه مجلسی فرمودند: از کمک فرشتگان در نابودی سپاه کوفه کمک بگیرند.[5] ولی هدف ایشان بیداری سپاه حر و کوفیان بود، نه کشتن و کشته شدن.
اینک می توانیم پی ببریم که چرا امام ـ علیه السلام ـ ، برادر خود را جهت کشتن غافلگیرانه به سمت سپاه کوفه نفرستاد ، هدف امام ـ علیه السلام ـ بیداری بود هر چند از سپاه چند هزار نفری تعداد معدود و اندک ، همچون حر بن یزید ریاحی به واسطه اخلاق اسلامی به دامان اهل بیت ـ علیهم السلام ـ پناهنده شوند.
منابع بیشتر برای مطالعه:
1ـ حماسه حسینی، شهید مطهری، انتشارات صدرا.
2ـ پرسش ها و پاسخ های دانشجویی، شماره 13، محرم.
3ـ سوگنامه آل محمد ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ ، محمد محمدی اشتهاردی.
پاورقی ها:
[1]. محمد بن محمد الشیخ المفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، موسسه آل البیت(ع)، 1413ق، ج2، ص96.
[2]. احمد بن داود دینوری، اخبار الطوال، قم، انتشارات الرضی، 1960م، ص247.
[3]. محمد بن جریر طبری، تاریخ طبری، قاهره، انتشارات دارالمعارف، 1983م، ج5، ص406.
[4]. عبدالله بن قتیبه دینوری، الامامة و السیاسة، قم، منشورات الشریف الرضی، 1413ق، ج2، ص5.
[5]. مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، بیروت، موسسه الوفاء 1403ق، ج44، ص331..
منبع: اندیشه قم
در جواب سؤال شما بهتر است ابتدا معنی جهاد در اسلام مورد بررسی قرار گیرد. جهاد در اسلام، تلاشی است توأم با رنج و مشقت در راه اعتلای کلمه حق در جهان، جهت رهایی از استعمار فکری و فرهنگی و عقیدتی.
در اسلام، جهاد به معنی نابودی طرف مقابل نیست. بلکه نوعی زنده کردن ایشان است. لذاست که آخرین راه بعد از نصیحت و خطابه و یادآوری حق، جنگ و قتال بوده است.
هر شخصی که پا به میدان مبارزه می گذارد به دنبال پیروزی خود و شکست دشمن است، ابی عبدالله ـ علیه السلام ـ نیز از این قانون مستثنی نیست. ولی شکست و پیروزی از نظر آن حضرت مفهوم دیگری دارد، که برای برخی درک و تصور آن دشوار است. پیروزی از نظر امام ـ علیه السلام ـ ، انجام دادن وظیفه الهی و به پایان بردن مسئولیت شرعی و تحکیم ارزش های انسانی است، خواه در این راستا پیروزی ظاهری به دست آید یا نیاید. مقصود اصلی امام حسین ـ علیه السلام ـ امتثال امر خداوند و حفظ دین و حمایت از حق بوده است که با کشیدن خط بطلان بر حکومت بنی امیه همراه بود.
در جواب به پرسش فوق می توان دو نظریه را مورد بررسی قرار داد. اولا چرا امام ـ علیه السلام ـ در زمانی که توان دشمن کمتر بود، جنگ را آغاز نکرد، و ثانیا چرا امام ـ علیه السلام ـ با حیله و ترفند از شکست خود در جنگ جلوگیری نکرد.
در بیان فرضیه اول که چرا امام آغاز گر جنگ نبود، باید گفته شود امام در موارد متعدد بیان فرموده بودند که ما آغازگر جنگ نخواهیم بود.
ایشان در قیام خود همواره از یک سری شیوه ها و تاکتیک های تبلیغی استفاده کردند تا بدین وسیله حقیقت را بر مردم آگاه سازند، سعی ایشان و یارانش در بیداری دل های مردم کوفیان آن چنان خودنمایی می کند که بیان آنها شاید اطاله کلام گردد، ولی در اشعار، سخنرانی ها، رجزها و موارد دیگر کاملا مشهود است.[1] سعی امام در بیداری مردم و عدم جنگ با ایشان مهم ترین دلیل است بر این که چرا امام ـ علیه السلام ـ جنگ را شروع نکردند. در تاریخ کربلا نیز هست که حتی امام ـ علیه السلام ـ تقاضای برگشت به مدینه را دارند ولی این سپاه کوفه بود که قبول نمی کنند.[2]
در فرضیه دوم که چرا امام ـ علیه السلام ـ با حیله و ترفندی از شکست جلوگیری نکردند، باید گفته شود که در قاموس قرآن و فرهنگ اهل بیت ـ علیهم السلام ـ پیروزی بر دشمن از راه های غیر متعارف همچون ظلم و حیله و نیرنگ محکوم است.
پیروزی بر دشمن در جنگ از مهم ترین دستاوردهای یک جنگ شمرده می شود ولی چنان چه این پیروزی همراه با ذلت و پیروی از اخلاق رذیله باشد ارزش نخواهد داشت.
در واقعه کربلا نیز امام ـ علیه السلام ـ که قرآن ناطق زمان خود بودند و اخلاق اسلامی و آزاد منشی را زینت خود کرده بودند، هیچ گاه در صدد پیروزی همراه با رذایل اخلاقی نبوده اند.
در خبر شهادت قیس بن مسهر که خبر از وضعیت نا آرام کوفه داشت. در همین زمان طرماح بن عدیّ بن حاتم طایی که از کوفه آمده بود، از امام درخواست می کند ، قبل از این که سپاهیان کوفی به کمک حر بیایند با سپاه هزار نفری حر بجنگد . امام می فرمایند ما با حر قراری داریم که از آن تخلف نمی کنیم.[3]
در منطقه شراف به دستور امام ـ علیه السلام ـ آب فراوانی ذخیره می گردد . در همان زمان سپاه تشنه حرّ به امام ـ علیه السلام ـ می رسد و حرّ از امام ـ علیه السلام ـ می خواهد تا به سپاه آب دهند. امام ـ علیه السلام ـ نیز به اصحاب فرمودند تا آب ذخیره خود را به آنان دهند و ایشان را سیراب کنند.[4]
بی شک برخورد امام ـ علیه السلام ـ با سپاه دشمن همراه با اخلاق اسلامی بود. هر چند امام ـ علیه السلام ـ در موارد متعدد توان غافلگیری و مکر و حیله را داشت ، امّا پایبندی به اصول انسانی و اسلامی، ایشان را از این اعمال مبرا می ساخت.
امام حسین ـ علیه السلام ـ می توانست آب را ببندد و سپاه تشنه حر را قلع و قمع کند و آنچنان که علامه مجلسی فرمودند: از کمک فرشتگان در نابودی سپاه کوفه کمک بگیرند.[5] ولی هدف ایشان بیداری سپاه حر و کوفیان بود، نه کشتن و کشته شدن.
اینک می توانیم پی ببریم که چرا امام ـ علیه السلام ـ ، برادر خود را جهت کشتن غافلگیرانه به سمت سپاه کوفه نفرستاد ، هدف امام ـ علیه السلام ـ بیداری بود هر چند از سپاه چند هزار نفری تعداد معدود و اندک ، همچون حر بن یزید ریاحی به واسطه اخلاق اسلامی به دامان اهل بیت ـ علیهم السلام ـ پناهنده شوند.
منابع بیشتر برای مطالعه:
1ـ حماسه حسینی، شهید مطهری، انتشارات صدرا.
2ـ پرسش ها و پاسخ های دانشجویی، شماره 13، محرم.
3ـ سوگنامه آل محمد ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ ، محمد محمدی اشتهاردی.
پاورقی ها:
[1]. محمد بن محمد الشیخ المفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، موسسه آل البیت(ع)، 1413ق، ج2، ص96.
[2]. احمد بن داود دینوری، اخبار الطوال، قم، انتشارات الرضی، 1960م، ص247.
[3]. محمد بن جریر طبری، تاریخ طبری، قاهره، انتشارات دارالمعارف، 1983م، ج5، ص406.
[4]. عبدالله بن قتیبه دینوری، الامامة و السیاسة، قم، منشورات الشریف الرضی، 1413ق، ج2، ص5.
[5]. مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، بیروت، موسسه الوفاء 1403ق، ج44، ص331..
منبع: اندیشه قم
