پرسش :
آیا انسان قبل از اینکه وارد این دنیا شود مختار است که نسبت به دین خود تصمیم بگیرد یا اینکه طبق مشیت الهی است ؟
پاسخ :
اگر بحث را اینگونه مطرح کنیم به جبر می رسیم که ما اعتقادی به جبر نداریم . اینکه پیامبران برای دعوت انسان ها آمده اند نشان دهنده ی این است که انسان می تواند وضعیت خود را تغییر دهد . اگر از قبل تعیین شده باشد فرستادن پیامبر بعدی موضوعیتی ندارد . یعنی این انتخاب در دنیا صورت می گیرد . ما در اسلا م می گوییم که اصول دین را باید با عقل تحقیق کرده و پذیرفت . اسلام آمده تا با به ارث رسیدن دین مبارزه کند . استدلال بت پرستان این بوده که چون پدران ما بت پرست بوده اند ما نیز بت پرست هستیم . اسلام می گوید این حرف نامعقول و استدلال بی پایه ای است . تو یک انسان مستقل هستی و باید دور و بر خود را نگاه کرده و تحقیق کنی . اگر به این مسئله رسیدی که این پیامبر از طرف خدا آمده ، بعد از آن جایی برای عذر و بهانه باقی نمی ماند . یکی از مبارزات دوران، مبارزه با همین استدلال است که چون پدر و مادر من مسلمان هستند من هم مسلمان هستم و یا چون یهودی هستند من هم یهودی هستم . در ابتدا که می خواستند اسلام را به ما یاد بدهند ، اصول دین را برای ما توضیح دادند . ولی در ضمن آن گفتند که این اصول دین تحقیقی است وشما باید تحقیق کرده و به آن برسید. اما لازمه ی تحقیق این نیست که انسان دین خود را عوض کرده و بعد تحقیق کند . بلکه انسان می تواند به عنوان یک فرضیه بپذیرد و به دنبال این قضیه برود که دین خود را عقلانی کند . هیچ دینی به اندازه ی اسلام تأکید بر پذیرفتن اسلام و اصول آن مبتنی بر عقلانیت ندارد .اصولاً همه ی ادیان یکی هستند. اما ما معتقد هستیم که در ادامه ی ادیان دیگر و شکل تکامل یافته ی آن هستیم . ادیان دیگر در یک ظرف زمانی خاصی متناسب با شرایط و درک آن قوم نازل شده اند . ولی اسلام شکل تکامل یافته است . ما داریم که همه ی ادیان اسلام هستند . یعنی در همه ی ادیان باید با تعقل پیش رفت و زمانی که باور کردیم از جانب خدا است در مقابل آن تسلیم می شویم . همه ی ادیان را در تعبیر قرآن شما به عنوان اسلام می بینید .
اگر بحث را اینگونه مطرح کنیم به جبر می رسیم که ما اعتقادی به جبر نداریم . اینکه پیامبران برای دعوت انسان ها آمده اند نشان دهنده ی این است که انسان می تواند وضعیت خود را تغییر دهد . اگر از قبل تعیین شده باشد فرستادن پیامبر بعدی موضوعیتی ندارد . یعنی این انتخاب در دنیا صورت می گیرد . ما در اسلا م می گوییم که اصول دین را باید با عقل تحقیق کرده و پذیرفت . اسلام آمده تا با به ارث رسیدن دین مبارزه کند . استدلال بت پرستان این بوده که چون پدران ما بت پرست بوده اند ما نیز بت پرست هستیم . اسلام می گوید این حرف نامعقول و استدلال بی پایه ای است . تو یک انسان مستقل هستی و باید دور و بر خود را نگاه کرده و تحقیق کنی . اگر به این مسئله رسیدی که این پیامبر از طرف خدا آمده ، بعد از آن جایی برای عذر و بهانه باقی نمی ماند . یکی از مبارزات دوران، مبارزه با همین استدلال است که چون پدر و مادر من مسلمان هستند من هم مسلمان هستم و یا چون یهودی هستند من هم یهودی هستم . در ابتدا که می خواستند اسلام را به ما یاد بدهند ، اصول دین را برای ما توضیح دادند . ولی در ضمن آن گفتند که این اصول دین تحقیقی است وشما باید تحقیق کرده و به آن برسید. اما لازمه ی تحقیق این نیست که انسان دین خود را عوض کرده و بعد تحقیق کند . بلکه انسان می تواند به عنوان یک فرضیه بپذیرد و به دنبال این قضیه برود که دین خود را عقلانی کند . هیچ دینی به اندازه ی اسلام تأکید بر پذیرفتن اسلام و اصول آن مبتنی بر عقلانیت ندارد .اصولاً همه ی ادیان یکی هستند. اما ما معتقد هستیم که در ادامه ی ادیان دیگر و شکل تکامل یافته ی آن هستیم . ادیان دیگر در یک ظرف زمانی خاصی متناسب با شرایط و درک آن قوم نازل شده اند . ولی اسلام شکل تکامل یافته است . ما داریم که همه ی ادیان اسلام هستند . یعنی در همه ی ادیان باید با تعقل پیش رفت و زمانی که باور کردیم از جانب خدا است در مقابل آن تسلیم می شویم . همه ی ادیان را در تعبیر قرآن شما به عنوان اسلام می بینید .
