پرسش :
حوض کوثر چیست؟
پاسخ :
"کوثر" بر وزن "فوعل" وصفى است که از "کثرت" گرفته شده و به معناى "خیر کثیر و فراوان" مىباشد. گسترهى معنایى این واژه چنان وسیع و جامع است که مصادیق بىشمارى از جمله "خیر بى نهایت" را نیز مىتواند شامل شود. براى واژهى "کوثر" که در سورهى مبارکه کوثر آمده است، در تفاسیر شیعه و سنى معانى بسیارى براى "کوثر" ذکر شده است که جملگى، از مصادیق همین خیر کثیر مىباشند؛ مصادیقى چون: 1. حوض و نهر کوثر...، 2. مقام شفاعت کبرى در روز قیامت، 3. نبوت، 4. حکمت و علم، 5. قرآن، 6. کثرت اصحاب و پیروان، 7. کثرت معجزات، 8. کثرت علم و عمل، 9. توحید و ابعاد آن، 10. نعمتهاى خدا به پیامبر (ص) در دنیا و آخرت، 11. نسل کثیر و ذریه فراوان که در گذر زمان باقى بمانند. بىتردید این فراوانى ذریه و باقى ماندن نسل پیامبر (ص) از وجود دختر والا گهر ایشان، فاطمه ی زهرا (س) نشأت گرفته است. پس بارزترین مصداق "کوثر" وجود مبارک حضرت زهرا (س) مىباشد. بیانگر این حقیقت و شاهد این واقعیت، شأن نزول و سیاق آیات سوره ی کوثر مىباشد . آرى وجود فاطمه (س) منبع خیر کثیر است که هم باعث ماندگارى رسالت پیامبر (ص) تا روز رستاخیز شده است و هم عامل جاودانگى نسل پاک او.[1]
از این رو، با استناد به روایات مربوط به حوض کوثر و شأن نزول سورهى کوثر و متن و سیاق آیات، مىتوان نتیجهگیرى نمود: "کوثر" داراى دو مصداق بارز، یکى در دنیا و یکى در آخرت است. مصداق دنیوى آن که همان "کوثر محمدى" است، فاطمه ی زهرا (س) است که منشأ اولاد و ذریه و نسل پاک پیامبر (ص) است، که ایشان و ذریهى او مردم را در دنیا از معارف و اخلاق و احکام و آداب الاهى سیراب نمودهاند و مصداق دیگر آن که "کوثر بهشتى" است، حوضى در بهشت است که على (ع) و دیگر امامان معصومعلیهم السلام ساقى آن مىشوند و کام تشنگان رهیده از صحراى محشر را سیراب مىنماید.[2]
اوصاف حوض کوثر
توصیفات حوض کوثر از زبان رسول الله (ص): حوض کوثر نهرى است داراى خیر کثیر در بهشت که از حوضى مىریزد و اطراف آن به عدد ستارگان آسمان، ظروفى چیده شده است و امت من پس از ورود به بهشت بر آن وارد مىشوند. در پیش من حوضى است به وسعت مدینه تا یمن یا وسعت مدینه تا عمان. کنارههاى آن از طلا است و شراب (نوشیدنى) آن از برف و شیر، سفیدتر و از عسل شیرینتر و از مِشک خوشبوتر است و بر سنگهاى بزرگ لؤلؤ و مرجان جارى مىشود. هرکس از آن بنوشد، هرگز تشنگى بر او عارض نشود و اولین کسانى که بر آن وارد مىشوند، مهاجران (از مکه به مدینه) فقیر مىباشند. والى و ساقى آن، مولا، امیرالمؤمنین، على (ع) است. مؤمنان پس از نوشیدن از آب کوثر اطراف پیامبر (ص) جمع شده و از دیدار یکدیگر خشنود مىشوند. چشمهى کوثر از ساق عرش است که آن جا منزلگاه اوصیا (ع) و شیعیان ایشان است و از آن جا با دو ناودان به حوض ریخته مىشود و سپس با دو نهر در بهشت جریان مىیابد. براى هر پیامبرى در بهشت نهرى است که به خاطر کثرت وارد شوندگان بر حوضشان بر یکدیگر مباهات مىکنند، لکن من امیدوارم که وارد شوندگان بر حوضم بیشتر از سایرین باشد.[3]
حوض کوثر در کلام امامان معصوم:
امیرمؤمنان، (ع) فرمودند: "حوض کوثر ما مملوّ است و در آن دو نهر مىریزد از بهشت، یکى از چشمهى تسنیم و دیگرى از چشمهى معین".[4]
و در حدیث معتبر، امام صادق (ع) فرمودند: کسى که به درد آید دل او از براى مصیبت ما، فرحناک مىشود در وقتِ مردن، فرحى که هرگز از دل او بیرون نمىرود تا در حوض کوثر بر ما وارد شود و کوثر خوشحالى مىکند؛ چون دوست ما بر او وارد مىشود. حتى آن که به او مىچشاند از لذت انواع خوردنىها که نمىخواهد از آن جا به جاى دیگر رود. هر که از آن یک شربت بیاشامد، هرگز تشنه نشده و بعد از آن هیچ گاه تعب نکشد. و آن به سردى کافور و بوى مشک و طعم زنجیل است و از عسل شیرینتر و از مسکه نرمتر و از آب دیده صافتر و از عنبر خوشبوتر مىباشد. واز چشمهى تسنیم بهشت بیرون مىآید. بر نهرهاى بهشت همه مىگذرد و بر روى سنگ ریزهى مروارید و یاقوت جارى مىشود و... . و هر دیدهاى که در مصیبت ما بگرید، البته شاد و خوشحال گردد به نظر کردن به کوثر، و آب مىدهند از آن همهى دوستان ما را، اما به قدر محبت و متابعت ما، از آن لذت مىبرند و هر که محبتش بیشتر است، لذتش بیشتر خواهد بود،... .[5]
شایان ذکر است که بدون شک دوازده امام معصوم علیهم السلام، همگى در روز قیامت، ساقى حوض کوثرند. چنان که از احادیث و براهین ظاهر است و سیدالشهداء (ع) فرمودند: "و نحن وُلاة الحوض نسقى وُلاتنا؛ ماییم صاحبان حوض کوثر، سیراب مىنماییم دوستان خود را".[6] و همان گونه که پیامبر (ص) امید آن داشتند که وارد شوندگان بر حوضشان بیشتر از سایرین باشند، هر مسلمانى که نام کوثر و توصیفات آن را مىشنود، آرزو مىکند که از وارد شوندگان بر حوض و برنبى (ص) قرار گیرد، لکن روشن است که اگر این امید و رجا واقعى باشد، باید براى دست یابى به آن کوشید، و پس از کسب زاد و توشه نیز باید مراقبت نمود تا این سرمایه توسط رهزنان و شیاطین جنى وانسى، بیرونى و درونى به یغما نرود و یا دچار آفت نشود و إلاّ زحمتهاى بر باد رفته و حاصلى از آنان نخواهد چید و ورود او بر حوض، تبدیل به خواب و خیال مىشود و دلخوش کردن به خواب و خیال و آماده نشدن و تلاش ننمودن براى تحصیل مطلوب، کارى غافلانه و امیدى بیهوده است.
امید آن که خداوند در دنیا ما را از معارف اهل بیت (ع) و عشق ایشان بهرهمند و در آخرت در کنار حوض کوثر چشمان ما را از دیدار آنان روشن و جان تشنهى دست ایشان سیراب نماید. از این رو در دعاى ندبه مىخوانیم: "... واسقنا من حوض جده صلى الله علیه وآله بکاسه و بیده ریّا رویّا هنیئاً سائغاً لاظمأ بعده یا ارحم الراحمین" ]خدایا[ سیراب کن ما را از حوض جدّ امام عصر (عج) به کأس و جام و دست او (امام عصر عجل اللَّه فرجه)، سیراب کامل و گوارایى که هرگز بعد از او تشنگى نباشد، یا ارحم الراحمین".
منابع و مآخذ:
1. خوارزمى، مقتل، ج 2، ص 33.
2. زمخشرى، محمود بن عمر، کشاف، ج ، ص 808 - 806.
3. طباطبایى، محمد حسین، المیزان، ج20، ص 373 - 370.
4. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج 5، ص 549 - 548.
5. علامهى مجلسى، بحارالانوار، ج 8، ص 18.
6. علامهى مجلسى، حق الیقین، ص 453 و 455.
7. فیض کاشانى، ملا محسن، محجة البیضاء، ج 8، ص 353 - 352.
8. محدث قمى، عباس، مفاتیح الجنان، دعاى ندبه.
9. مصباح یزدى، محمد تقى، جامى از زلال کوثر، ص 22 - 19.
پی نوشت:
[1] ر.ک: مصباح یزدى، محمد تقى، جامى از زلال کوثر، ص 20 - 22 ؛ علامه ی طباطبایى، محمد حسین، تفسیر المیزان، ج 20، ص 370، و تفاسیر مختلف، ذیل سوره ی کوثر.
[2] البته این که چه رابطه و نسبتى بین "کوثر محمدى" و "کوثر بهشتى" وجود دارد، نیاز به تعمّق و بررسى و مجال افزون ترى مىباشد. و شاید بتوان گفت عقل و اندیشهى انسانهاى معمولى از فهم و تصور آن عاجز است.
[3] ر. ک: فیض کاشانى، محسن، محجة البیضاء، ج 8، ص 352 - 353 و سایر تفاسیر ذیل سوره ی کوثر.
[4] علامه ی مجلسى، حق الیقین،ص 453 ؛ بحارالانوار، ج 8، ص 18.
[5] علامه ی مجلسى، حق الیقین،ص 455.
[6] بحارالأنوار، ج45، ص 49.
منبع:islamquest.net
"کوثر" بر وزن "فوعل" وصفى است که از "کثرت" گرفته شده و به معناى "خیر کثیر و فراوان" مىباشد. گسترهى معنایى این واژه چنان وسیع و جامع است که مصادیق بىشمارى از جمله "خیر بى نهایت" را نیز مىتواند شامل شود. براى واژهى "کوثر" که در سورهى مبارکه کوثر آمده است، در تفاسیر شیعه و سنى معانى بسیارى براى "کوثر" ذکر شده است که جملگى، از مصادیق همین خیر کثیر مىباشند؛ مصادیقى چون: 1. حوض و نهر کوثر...، 2. مقام شفاعت کبرى در روز قیامت، 3. نبوت، 4. حکمت و علم، 5. قرآن، 6. کثرت اصحاب و پیروان، 7. کثرت معجزات، 8. کثرت علم و عمل، 9. توحید و ابعاد آن، 10. نعمتهاى خدا به پیامبر (ص) در دنیا و آخرت، 11. نسل کثیر و ذریه فراوان که در گذر زمان باقى بمانند. بىتردید این فراوانى ذریه و باقى ماندن نسل پیامبر (ص) از وجود دختر والا گهر ایشان، فاطمه ی زهرا (س) نشأت گرفته است. پس بارزترین مصداق "کوثر" وجود مبارک حضرت زهرا (س) مىباشد. بیانگر این حقیقت و شاهد این واقعیت، شأن نزول و سیاق آیات سوره ی کوثر مىباشد . آرى وجود فاطمه (س) منبع خیر کثیر است که هم باعث ماندگارى رسالت پیامبر (ص) تا روز رستاخیز شده است و هم عامل جاودانگى نسل پاک او.[1]
از این رو، با استناد به روایات مربوط به حوض کوثر و شأن نزول سورهى کوثر و متن و سیاق آیات، مىتوان نتیجهگیرى نمود: "کوثر" داراى دو مصداق بارز، یکى در دنیا و یکى در آخرت است. مصداق دنیوى آن که همان "کوثر محمدى" است، فاطمه ی زهرا (س) است که منشأ اولاد و ذریه و نسل پاک پیامبر (ص) است، که ایشان و ذریهى او مردم را در دنیا از معارف و اخلاق و احکام و آداب الاهى سیراب نمودهاند و مصداق دیگر آن که "کوثر بهشتى" است، حوضى در بهشت است که على (ع) و دیگر امامان معصومعلیهم السلام ساقى آن مىشوند و کام تشنگان رهیده از صحراى محشر را سیراب مىنماید.[2]
اوصاف حوض کوثر
توصیفات حوض کوثر از زبان رسول الله (ص): حوض کوثر نهرى است داراى خیر کثیر در بهشت که از حوضى مىریزد و اطراف آن به عدد ستارگان آسمان، ظروفى چیده شده است و امت من پس از ورود به بهشت بر آن وارد مىشوند. در پیش من حوضى است به وسعت مدینه تا یمن یا وسعت مدینه تا عمان. کنارههاى آن از طلا است و شراب (نوشیدنى) آن از برف و شیر، سفیدتر و از عسل شیرینتر و از مِشک خوشبوتر است و بر سنگهاى بزرگ لؤلؤ و مرجان جارى مىشود. هرکس از آن بنوشد، هرگز تشنگى بر او عارض نشود و اولین کسانى که بر آن وارد مىشوند، مهاجران (از مکه به مدینه) فقیر مىباشند. والى و ساقى آن، مولا، امیرالمؤمنین، على (ع) است. مؤمنان پس از نوشیدن از آب کوثر اطراف پیامبر (ص) جمع شده و از دیدار یکدیگر خشنود مىشوند. چشمهى کوثر از ساق عرش است که آن جا منزلگاه اوصیا (ع) و شیعیان ایشان است و از آن جا با دو ناودان به حوض ریخته مىشود و سپس با دو نهر در بهشت جریان مىیابد. براى هر پیامبرى در بهشت نهرى است که به خاطر کثرت وارد شوندگان بر حوضشان بر یکدیگر مباهات مىکنند، لکن من امیدوارم که وارد شوندگان بر حوضم بیشتر از سایرین باشد.[3]
حوض کوثر در کلام امامان معصوم:
امیرمؤمنان، (ع) فرمودند: "حوض کوثر ما مملوّ است و در آن دو نهر مىریزد از بهشت، یکى از چشمهى تسنیم و دیگرى از چشمهى معین".[4]
و در حدیث معتبر، امام صادق (ع) فرمودند: کسى که به درد آید دل او از براى مصیبت ما، فرحناک مىشود در وقتِ مردن، فرحى که هرگز از دل او بیرون نمىرود تا در حوض کوثر بر ما وارد شود و کوثر خوشحالى مىکند؛ چون دوست ما بر او وارد مىشود. حتى آن که به او مىچشاند از لذت انواع خوردنىها که نمىخواهد از آن جا به جاى دیگر رود. هر که از آن یک شربت بیاشامد، هرگز تشنه نشده و بعد از آن هیچ گاه تعب نکشد. و آن به سردى کافور و بوى مشک و طعم زنجیل است و از عسل شیرینتر و از مسکه نرمتر و از آب دیده صافتر و از عنبر خوشبوتر مىباشد. واز چشمهى تسنیم بهشت بیرون مىآید. بر نهرهاى بهشت همه مىگذرد و بر روى سنگ ریزهى مروارید و یاقوت جارى مىشود و... . و هر دیدهاى که در مصیبت ما بگرید، البته شاد و خوشحال گردد به نظر کردن به کوثر، و آب مىدهند از آن همهى دوستان ما را، اما به قدر محبت و متابعت ما، از آن لذت مىبرند و هر که محبتش بیشتر است، لذتش بیشتر خواهد بود،... .[5]
شایان ذکر است که بدون شک دوازده امام معصوم علیهم السلام، همگى در روز قیامت، ساقى حوض کوثرند. چنان که از احادیث و براهین ظاهر است و سیدالشهداء (ع) فرمودند: "و نحن وُلاة الحوض نسقى وُلاتنا؛ ماییم صاحبان حوض کوثر، سیراب مىنماییم دوستان خود را".[6] و همان گونه که پیامبر (ص) امید آن داشتند که وارد شوندگان بر حوضشان بیشتر از سایرین باشند، هر مسلمانى که نام کوثر و توصیفات آن را مىشنود، آرزو مىکند که از وارد شوندگان بر حوض و برنبى (ص) قرار گیرد، لکن روشن است که اگر این امید و رجا واقعى باشد، باید براى دست یابى به آن کوشید، و پس از کسب زاد و توشه نیز باید مراقبت نمود تا این سرمایه توسط رهزنان و شیاطین جنى وانسى، بیرونى و درونى به یغما نرود و یا دچار آفت نشود و إلاّ زحمتهاى بر باد رفته و حاصلى از آنان نخواهد چید و ورود او بر حوض، تبدیل به خواب و خیال مىشود و دلخوش کردن به خواب و خیال و آماده نشدن و تلاش ننمودن براى تحصیل مطلوب، کارى غافلانه و امیدى بیهوده است.
امید آن که خداوند در دنیا ما را از معارف اهل بیت (ع) و عشق ایشان بهرهمند و در آخرت در کنار حوض کوثر چشمان ما را از دیدار آنان روشن و جان تشنهى دست ایشان سیراب نماید. از این رو در دعاى ندبه مىخوانیم: "... واسقنا من حوض جده صلى الله علیه وآله بکاسه و بیده ریّا رویّا هنیئاً سائغاً لاظمأ بعده یا ارحم الراحمین" ]خدایا[ سیراب کن ما را از حوض جدّ امام عصر (عج) به کأس و جام و دست او (امام عصر عجل اللَّه فرجه)، سیراب کامل و گوارایى که هرگز بعد از او تشنگى نباشد، یا ارحم الراحمین".
منابع و مآخذ:
1. خوارزمى، مقتل، ج 2، ص 33.
2. زمخشرى، محمود بن عمر، کشاف، ج ، ص 808 - 806.
3. طباطبایى، محمد حسین، المیزان، ج20، ص 373 - 370.
4. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج 5، ص 549 - 548.
5. علامهى مجلسى، بحارالانوار، ج 8، ص 18.
6. علامهى مجلسى، حق الیقین، ص 453 و 455.
7. فیض کاشانى، ملا محسن، محجة البیضاء، ج 8، ص 353 - 352.
8. محدث قمى، عباس، مفاتیح الجنان، دعاى ندبه.
9. مصباح یزدى، محمد تقى، جامى از زلال کوثر، ص 22 - 19.
پی نوشت:
[1] ر.ک: مصباح یزدى، محمد تقى، جامى از زلال کوثر، ص 20 - 22 ؛ علامه ی طباطبایى، محمد حسین، تفسیر المیزان، ج 20، ص 370، و تفاسیر مختلف، ذیل سوره ی کوثر.
[2] البته این که چه رابطه و نسبتى بین "کوثر محمدى" و "کوثر بهشتى" وجود دارد، نیاز به تعمّق و بررسى و مجال افزون ترى مىباشد. و شاید بتوان گفت عقل و اندیشهى انسانهاى معمولى از فهم و تصور آن عاجز است.
[3] ر. ک: فیض کاشانى، محسن، محجة البیضاء، ج 8، ص 352 - 353 و سایر تفاسیر ذیل سوره ی کوثر.
[4] علامه ی مجلسى، حق الیقین،ص 453 ؛ بحارالانوار، ج 8، ص 18.
[5] علامه ی مجلسى، حق الیقین،ص 455.
[6] بحارالأنوار، ج45، ص 49.
منبع:islamquest.net
