پرسش :
لطفاً تفسیر آیه: «یوم تبدل الارض غیر الارض» را بیان فرمایید.
پاسخ :
در معناى مبدل شدن زمین و آسمان ها: «یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ...»، [1] مفسران دیدگاه های مختلفى دارند که در این جا به صورت خلاصه برخی از آنها بیان می شود:
1. آن روز(قیامت) زمین نقره و آسمان طلا مىشود.[2] چه بسا تعبیر کردهاند که زمین مانند نقره پاک و آسمان مانند طلا درخشان مىشود.
2. در روز رستاخیز، زمین جهنم و آسمان بهشت مىشود.[3]
3. زمین یکپارچه نان خوش طعمى مىشود که مردم در طول روز قیامت از آن مى خورند.[4]
4. زمین براى هر کسى به مقتضاى حال او مبدل مىشود. براى مؤمنان به صورت نانى در مى آید که در طول روز محشر از آن مى خورند و براى بعضى دیگر نقره، و براى کفار آتش مىشود.[5]
5. مقصود از تبدیل زمین، کم و زیاد شدن آن است. به این معنا که کوه ها و تپه ها و گودی ها و درختان همه از بین رفته، زمین مانند سفره گسترده تخت مىشود، و دگرگونى آسمان ها به این است که آفتاب و ماه و ستارگان از بین مىروند، و خلاصه آنچه در زمین و آسمان است وضعش عوض مىشود.[6]
منشأ این اختلاف در تفسیر تبدیل، اختلاف روایاتى است که در تفسیر این آیه آمده است. و اختلاف روایات در صورتى که معتبر باشند، خود بهترین شاهد بر این است که ظاهر آیه شریفه مقصود نیست، و این روایات به عنوان مصداق آمده اند.
دقت کافى در آیاتى که پیرامون تبدیل آسمان ها و زمین بحث مى کند، بیانگر این است که این مسئله در عظمت مانندی ندارد که در تصور بگنجد، و هرچه در آن باره فکر کنیم- مثلا تصور کنیم زمین نقره و آسمان طلا مىشود و یا بلندی ها و پستى هاى زمین یکسان گردد و یا کره زمین یک پارچه نان پخته گردد- باز آنچه را که هست تصور نکرده ایم.
این گونه تعبیرها تنها در روایات نیست، بلکه در آیات کریمۀ قرآن نیز آمده است؛ مانند آیه "وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها"،[7] "وَ سُیِّرَتِ الْجِبالُ فَکانَتْ سَراباً"،[8] و... که مانند روایات از نظامى خبر مى دهد که ربط و شباهتى به نظام معهود دنیوى ندارد؛ چون بدیهی است که روشن شدن زمین به نور پروردگارش غیر از روشن شدن به نور آفتاب و ستارگان است.[9]
و شاید منشأ اختلاف روایات بزرگى مطلب و عدم فهم راویان باشد که ائمه معصومین (ع) پاسخ سؤال هر یک از راویان را به قدر فهم آنها می دادند که قانع گردند؛ زیرا براى عموم بشر مادامی که در لباس دنیوى طبیعى هستند ممکن نیست کیفیت و کمیت اوضاع جهان آخرت را به درستى بفهمند، مگر بعضی از نفوس پاک که در شاهد، غایب را می بینند، آن هم به طور اجمال.[10]
پی نوشت:
[1] ابراهیم، 48.
[2] فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج 19، ص 112، دار احیاء التراث العربى، بیروت، 1420ق،(وی این نظر را از ابن مسعود نفل می کند)؛ حقى بروسوى اسماعیل، روح البیان، ج 4، ص 436، (به نقل از قرطبى)، دارالفکر، بیروت، بى تا.
[3] طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 6، ص 325، ناصر خسرو، تهران، 1372ش.
[4] مجمع البیان، ج 6، ص 324.
[5] مجمع البیان، ج 6، ص 325.
[6] مفاتیح الغیب، ج 19، ص 146.
[7] زمر، 69، "و [در آن روز] زمین به نور خداوند خود روشن شود...".
[8] نبأ، 20، "و کوهها به گردش آید، پس سرابى شود- یعنى حقیقت خود را از دست بدهد و ریگى روان گردد- ".
[9] طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 12، ص 129- 130. دفتر انتشارات اسلامى، قم، 1374ش.
[10] امین، سیده نصرت، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج 7، ص 106، نهضت زنان مسلمان، تهران، 1361ش.
منبع:islamquest.net
در معناى مبدل شدن زمین و آسمان ها: «یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ...»، [1] مفسران دیدگاه های مختلفى دارند که در این جا به صورت خلاصه برخی از آنها بیان می شود:
1. آن روز(قیامت) زمین نقره و آسمان طلا مىشود.[2] چه بسا تعبیر کردهاند که زمین مانند نقره پاک و آسمان مانند طلا درخشان مىشود.
2. در روز رستاخیز، زمین جهنم و آسمان بهشت مىشود.[3]
3. زمین یکپارچه نان خوش طعمى مىشود که مردم در طول روز قیامت از آن مى خورند.[4]
4. زمین براى هر کسى به مقتضاى حال او مبدل مىشود. براى مؤمنان به صورت نانى در مى آید که در طول روز محشر از آن مى خورند و براى بعضى دیگر نقره، و براى کفار آتش مىشود.[5]
5. مقصود از تبدیل زمین، کم و زیاد شدن آن است. به این معنا که کوه ها و تپه ها و گودی ها و درختان همه از بین رفته، زمین مانند سفره گسترده تخت مىشود، و دگرگونى آسمان ها به این است که آفتاب و ماه و ستارگان از بین مىروند، و خلاصه آنچه در زمین و آسمان است وضعش عوض مىشود.[6]
منشأ این اختلاف در تفسیر تبدیل، اختلاف روایاتى است که در تفسیر این آیه آمده است. و اختلاف روایات در صورتى که معتبر باشند، خود بهترین شاهد بر این است که ظاهر آیه شریفه مقصود نیست، و این روایات به عنوان مصداق آمده اند.
دقت کافى در آیاتى که پیرامون تبدیل آسمان ها و زمین بحث مى کند، بیانگر این است که این مسئله در عظمت مانندی ندارد که در تصور بگنجد، و هرچه در آن باره فکر کنیم- مثلا تصور کنیم زمین نقره و آسمان طلا مىشود و یا بلندی ها و پستى هاى زمین یکسان گردد و یا کره زمین یک پارچه نان پخته گردد- باز آنچه را که هست تصور نکرده ایم.
این گونه تعبیرها تنها در روایات نیست، بلکه در آیات کریمۀ قرآن نیز آمده است؛ مانند آیه "وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها"،[7] "وَ سُیِّرَتِ الْجِبالُ فَکانَتْ سَراباً"،[8] و... که مانند روایات از نظامى خبر مى دهد که ربط و شباهتى به نظام معهود دنیوى ندارد؛ چون بدیهی است که روشن شدن زمین به نور پروردگارش غیر از روشن شدن به نور آفتاب و ستارگان است.[9]
و شاید منشأ اختلاف روایات بزرگى مطلب و عدم فهم راویان باشد که ائمه معصومین (ع) پاسخ سؤال هر یک از راویان را به قدر فهم آنها می دادند که قانع گردند؛ زیرا براى عموم بشر مادامی که در لباس دنیوى طبیعى هستند ممکن نیست کیفیت و کمیت اوضاع جهان آخرت را به درستى بفهمند، مگر بعضی از نفوس پاک که در شاهد، غایب را می بینند، آن هم به طور اجمال.[10]
پی نوشت:
[1] ابراهیم، 48.
[2] فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج 19، ص 112، دار احیاء التراث العربى، بیروت، 1420ق،(وی این نظر را از ابن مسعود نفل می کند)؛ حقى بروسوى اسماعیل، روح البیان، ج 4، ص 436، (به نقل از قرطبى)، دارالفکر، بیروت، بى تا.
[3] طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 6، ص 325، ناصر خسرو، تهران، 1372ش.
[4] مجمع البیان، ج 6، ص 324.
[5] مجمع البیان، ج 6، ص 325.
[6] مفاتیح الغیب، ج 19، ص 146.
[7] زمر، 69، "و [در آن روز] زمین به نور خداوند خود روشن شود...".
[8] نبأ، 20، "و کوهها به گردش آید، پس سرابى شود- یعنى حقیقت خود را از دست بدهد و ریگى روان گردد- ".
[9] طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 12، ص 129- 130. دفتر انتشارات اسلامى، قم، 1374ش.
[10] امین، سیده نصرت، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج 7، ص 106، نهضت زنان مسلمان، تهران، 1361ش.
منبع:islamquest.net
