پرسش :
چه عواملى موجب تشدید یا تضعیف فشار قبر می شود؟
پاسخ :
از آنجا که نظام برزخى و احکام و آثار آن، براى ما ناشناخته است؛ طبعا ما با درک قاصر خود، نمیتوانیم دریابیم که کدام انحراف و عمل، در تشدید عذاب و گرفتارى نقش دارد.
تنها، کلام الهى و سخنان معصومان علیهم السلام است که با برخوردارى از دانش و احاطه خاص بر حقایق، راهگشاى آشنایى ما به این عوامل است. البته به یک نظر، همه انحرافات و آلودگیهاى فکرى، عقیدتى، اخلاقى و عملى ـ که شرعا از آنها نهى شده ـ میتواند در فشارهاى برزخى مؤثر باشد.
از مجموع روایات استفاده می شود که فشار قبر تابع گناهان است و میزان و مدت آن نیز تابع میزان گناهان است، به همین جهت اختصاص به کفّار و مشرکین و جنایتکاران ندارد بلکه مونان و نیکان نیز به اندازه گناهان که از آنها سر زده ممکن است گرفتار فشار قبر شوند. فشار قبر براى چنین مونینى سبب می شود که کفاره گناهان خود را در برزخ تحمل کنند تا در قیامت پاک باشند ولى براى جنایتکاران و کفّار در قیامت عذابى سخت تر در انتظارشان است. با توجّه به مطالب فوق، در روایات نسبت به برخى امورى که باعث عذاب قبر می شوند، تأکید شده است:
1. حقّ النّاس؛ حقوق مالى و غیرمالى مردم را ضایع کردن از عواملى است که موجب فشار و عذاب قبر می شود. سخن چینیغیبت، عیب جویى و بدگویى از مردم، عقوق والدین، رعایت نکردن حق همسر، خوردن مال حرام، رباخوارى.1
2. بد اخلاقى؛ بد اخلاقى با مردم یا خانواده و دوست و رفیق، از جمله چیزهایى است که موجب عذاب و فشار قبر می شود حتى اگر انسان از اولیاى خدا باشد. همچنان که در داستان سعد معاذ مشهور است.2
3. اجتناب نکردن از بول و نجاست؛ مانند این که انسان ایستاده بول کند و آن به بدن و لباس ترشح کند.3
همچنان که گناهان موجب فشار قبر می شود کارهاى نیک نیز نقش به سزایى در آرامش روح در عالم برزخ و رهایى از فشار قبر دارد.
البته مطابق روایات، بعضى از اعمال در این راستا نقش بیشترى دارند:
به جا آوردن نماز شب،4 خواندن سوره «تکاثر» هنگام خواب،5 روزه گرفتن چهار روز از ماه رجب و دوازده روز از شعبان6 و... نمونه هایى است که در روایات باعث کم شدن فشار یا نجات یافتن از فشار قبر شمرده شده است7.
علاوه بر موارد اشاره شده، برخى کارهاى نیک، در نورانیّت قبر و امان از فشار برزخى نقش بیشترى دارند؛ مانند:
4. صدقه؛ صدقه اى که انسان براى اموات می دهد مَلِکى از جانب خدا آن را می گیرد و در طبقى از نور میگذارد و کنار قبرستان میآید و فریاد میزند، سلام بر شما، بازماندگانتان هدیه اى برایتان فرستاده اند.8
5. محبت اهل بیت علیه م السلام؛ از جمله چیزهاى دیگرى که انسان را از سختیهاى قیامت نجات می دهد و از همه اعمال کارسازتر است، محبت داشتن به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام است.
حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: «آن کس که به زیارت من بیاید روز قیامت در سه جا از ترس و سختیها او را نجات خواهم داد: هنگامى که نامه هاى اعمال مردم از راست و چپ داده می شود، در نزد صراط و در نزد میزان».9
حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «محبت و علاقه به من و اهل بیتم در هفت مورد بسیار هولناک کارساز و نجات بخش است از جمله در شب اول قبر...».10
6. صلوات بر پیامبر صلی الله علیه و آله؛ حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: بر من زیاد صلوات بفرستید، زیرا صلوات فرستادن بر من سبب نور در قبر و صراط و نور در بهشت می شود.11
7. نیکى به پدر و مادر.
8. وضو (دائم الوضو بودن).
9. ذکر خدا.
10. نماز شب؛ حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: «بر شما باد به نماز شب، بنده اى نیست که اگر در آخر شب 8 رکعت نافله شب و 2 رکعت نافله شفع و یک رکعت نافله وتر به جا آورد و در قنوتش 70 مرتبه «استغفراللّه » بگوید مگر اینکه از عذاب قبر و از عذاب آتش نجات پیدا کند و در عمرش و زندگیش توسعه پیدا کند و...».12
11. امر به معروف و نهى از منکر.
12. حسن خلق.
13. صله رحم.
پی نوشت:
1. بحارالانوار، ج 5، ص 265 ؛ ج 6، ص 222 و 240 و 245 ؛ ج 18، ص 324؛ لئالى، ج 5، ص 88؛ محجه البیضاء، ج 5، ص 235.
2. قابوس الرجال، ج 4، ص 343.
3. بحارالانوار، ج 6، ص 245 ؛ محجة البیضاء، ج 5، ص 235.
4. همان، ص 397.
5. میرزا حسین نورى طبرسى، مستدرک الوسائل، ج 1، ص 340، باب 11.
6. اقبال الاعمال، ص 651، به نقل از شیخ عباس قمى، منازل الآخرة، ص 30.
7. ر.ک: معاد یا بازگشت به سوى خدا، ج 1، صص 277ـ282.
8. بحارالانوار، ج 7، ص 291.
9. خصال، ج 1، ص 168.
10. الحکم الزاهره، ص 147؛ خصال، ج 2، ص 213.
11. بحارالانوار، ج 91، ص 71.
12. روضة الواعظین، ترجمه: مهدى دامغانى، ص 514.
منبع: www.porseman.org
از آنجا که نظام برزخى و احکام و آثار آن، براى ما ناشناخته است؛ طبعا ما با درک قاصر خود، نمیتوانیم دریابیم که کدام انحراف و عمل، در تشدید عذاب و گرفتارى نقش دارد.
تنها، کلام الهى و سخنان معصومان علیهم السلام است که با برخوردارى از دانش و احاطه خاص بر حقایق، راهگشاى آشنایى ما به این عوامل است. البته به یک نظر، همه انحرافات و آلودگیهاى فکرى، عقیدتى، اخلاقى و عملى ـ که شرعا از آنها نهى شده ـ میتواند در فشارهاى برزخى مؤثر باشد.
از مجموع روایات استفاده می شود که فشار قبر تابع گناهان است و میزان و مدت آن نیز تابع میزان گناهان است، به همین جهت اختصاص به کفّار و مشرکین و جنایتکاران ندارد بلکه مونان و نیکان نیز به اندازه گناهان که از آنها سر زده ممکن است گرفتار فشار قبر شوند. فشار قبر براى چنین مونینى سبب می شود که کفاره گناهان خود را در برزخ تحمل کنند تا در قیامت پاک باشند ولى براى جنایتکاران و کفّار در قیامت عذابى سخت تر در انتظارشان است. با توجّه به مطالب فوق، در روایات نسبت به برخى امورى که باعث عذاب قبر می شوند، تأکید شده است:
1. حقّ النّاس؛ حقوق مالى و غیرمالى مردم را ضایع کردن از عواملى است که موجب فشار و عذاب قبر می شود. سخن چینیغیبت، عیب جویى و بدگویى از مردم، عقوق والدین، رعایت نکردن حق همسر، خوردن مال حرام، رباخوارى.1
2. بد اخلاقى؛ بد اخلاقى با مردم یا خانواده و دوست و رفیق، از جمله چیزهایى است که موجب عذاب و فشار قبر می شود حتى اگر انسان از اولیاى خدا باشد. همچنان که در داستان سعد معاذ مشهور است.2
3. اجتناب نکردن از بول و نجاست؛ مانند این که انسان ایستاده بول کند و آن به بدن و لباس ترشح کند.3
همچنان که گناهان موجب فشار قبر می شود کارهاى نیک نیز نقش به سزایى در آرامش روح در عالم برزخ و رهایى از فشار قبر دارد.
البته مطابق روایات، بعضى از اعمال در این راستا نقش بیشترى دارند:
به جا آوردن نماز شب،4 خواندن سوره «تکاثر» هنگام خواب،5 روزه گرفتن چهار روز از ماه رجب و دوازده روز از شعبان6 و... نمونه هایى است که در روایات باعث کم شدن فشار یا نجات یافتن از فشار قبر شمرده شده است7.
علاوه بر موارد اشاره شده، برخى کارهاى نیک، در نورانیّت قبر و امان از فشار برزخى نقش بیشترى دارند؛ مانند:
4. صدقه؛ صدقه اى که انسان براى اموات می دهد مَلِکى از جانب خدا آن را می گیرد و در طبقى از نور میگذارد و کنار قبرستان میآید و فریاد میزند، سلام بر شما، بازماندگانتان هدیه اى برایتان فرستاده اند.8
5. محبت اهل بیت علیه م السلام؛ از جمله چیزهاى دیگرى که انسان را از سختیهاى قیامت نجات می دهد و از همه اعمال کارسازتر است، محبت داشتن به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام است.
حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: «آن کس که به زیارت من بیاید روز قیامت در سه جا از ترس و سختیها او را نجات خواهم داد: هنگامى که نامه هاى اعمال مردم از راست و چپ داده می شود، در نزد صراط و در نزد میزان».9
حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «محبت و علاقه به من و اهل بیتم در هفت مورد بسیار هولناک کارساز و نجات بخش است از جمله در شب اول قبر...».10
6. صلوات بر پیامبر صلی الله علیه و آله؛ حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: بر من زیاد صلوات بفرستید، زیرا صلوات فرستادن بر من سبب نور در قبر و صراط و نور در بهشت می شود.11
7. نیکى به پدر و مادر.
8. وضو (دائم الوضو بودن).
9. ذکر خدا.
10. نماز شب؛ حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: «بر شما باد به نماز شب، بنده اى نیست که اگر در آخر شب 8 رکعت نافله شب و 2 رکعت نافله شفع و یک رکعت نافله وتر به جا آورد و در قنوتش 70 مرتبه «استغفراللّه » بگوید مگر اینکه از عذاب قبر و از عذاب آتش نجات پیدا کند و در عمرش و زندگیش توسعه پیدا کند و...».12
11. امر به معروف و نهى از منکر.
12. حسن خلق.
13. صله رحم.
پی نوشت:
1. بحارالانوار، ج 5، ص 265 ؛ ج 6، ص 222 و 240 و 245 ؛ ج 18، ص 324؛ لئالى، ج 5، ص 88؛ محجه البیضاء، ج 5، ص 235.
2. قابوس الرجال، ج 4، ص 343.
3. بحارالانوار، ج 6، ص 245 ؛ محجة البیضاء، ج 5، ص 235.
4. همان، ص 397.
5. میرزا حسین نورى طبرسى، مستدرک الوسائل، ج 1، ص 340، باب 11.
6. اقبال الاعمال، ص 651، به نقل از شیخ عباس قمى، منازل الآخرة، ص 30.
7. ر.ک: معاد یا بازگشت به سوى خدا، ج 1، صص 277ـ282.
8. بحارالانوار، ج 7، ص 291.
9. خصال، ج 1، ص 168.
10. الحکم الزاهره، ص 147؛ خصال، ج 2، ص 213.
11. بحارالانوار، ج 91، ص 71.
12. روضة الواعظین، ترجمه: مهدى دامغانى، ص 514.
منبع: www.porseman.org
