پرسش :
آیا دنیا و آخرت با هم تضاد دارند؟
پاسخ :
دنیا و آخرت با هم تضاد ندارند؛ بلکه تفاوت و نوعى ارتباط دارند. در اینجا با تحلیلى کوتاه و در حدّ اختصار، به تفاوت ها و نوع ارتباط میان دنیا و آخرت، از دیدگاه آیات قرآن، اشاره می شود.
تفاوت ها
1 . ثبات و تغییر؛ در دنیا حرکت و تغییر هست: جوان پیر می شود؛ نو، کهنه می گردد؛ کهنه ها از بین میروند؛ گیاهان پژمرده می شوند و... اما در جهان آخرت، این گونه تغییر و تحول وجود ندارد و ثبات و بقا حاکم است 1.
2 . آمیختگى و خلوص؛ در زندگى دنیایى، خوشى با رنج، حیات با مرگ، لذت با محنت، اندوه با شادى و اضطراب با آرامش آمیخته است. اما در آخرت چنین نیست؛ بلکه دسته اى از مردم همیشه و از هر جهت متنعّم، شاد و آسوده اند و گروهى دیگر همواره معذّب، غمگین و ناراحت اند 2.
3 . اصل و فرع؛ دنیا در برابر آخرت مانند «وسیله و هدف»، «کشت و درو» و «اصل و فرع» است؛ یعنى، زندگى دنیایى مقدمه آخرت و وسیله اى براى کسب سعادت ابدى است. در این دنیا باید تخم پاشید و در آنجا درو کرد. زندگى دنیایى، فرعى و غیراصیل و زندگى اخروى، نهایى و اصیل است 3.
هست بیرنگى اصول رنگ ها
صلح ها باشد اصول جنگ ها
آن جهان است اصل این پر غم وثاق
وصل باشد اصل هر هجر و فراق
زانک ما فرعیم و چار اضداد اصل
خوى خود در فرع کرد ایجاد اصل 4
ارتباط دنیا و آخرت
با وجود تفاوت هایى که میان دنیا و آخرت وجود دارد، پیوند و ارتباط تکوینى و خاصى نیز بین آن دو هست. اما در فهم این ارتباط، باید تعمق بیشترى کرد؛ چرا که برخى گمان کرده اند: نعمت هاى دنیایى موجب سعادت اخروى است؛ از این رو، میان نعمت هاى دنیا و نعمت هاى آخرت، قائل به ارتباط اند.
از دیدگاه قرآن، رابطه بین دنیا و آخرت، از قبیل رابطه بین پدیده هاى دنیا با یکدیگر نیست که هر کس در اینجا نیرومندتر، زیباتر و شادتر باشد، در آخرت نیز همان گونه باشد 5.
برخى نیز پنداشته اند: کسانى به سعادت اخروى میرسند که از نعمت هاى دنیوى بهره مند نبوده و کسانى دچار عذاب هاى اخروى می شوند که از نعمت هاى دنیایى بهره مند بوده اند. این، پندارى ناروا است؛ زیرا از نظر قرآن، نعمت هاى دنیایى وسیله آزمایش انسان است و بهره مندى یا محرومیت از آنها، به تنهایى نشانه نزدیکى یا دورى از حضرت حق ـ که موجب سعادت یا شقاوت می شود ـ نیست 6؛ بلکه از منظر آیات قرآن، عامل سعادت اخروى «ایمان و عمل صالح»7 و عامل شقاوت ابدى «کفر و گناه» معرفى شده است 8 .9
در حقیقت از دیدگاه قرآن، یک نوع رابطه حقیقى و تکوینى، میان دنیا و آخرت وجود دارد؛ هرچند براى ما ناشناخته و براى علوم تجربى غیرقابل تبیین باشد. حال عدم معرفت و قدرت تبیین، دلیلى بر نبود چنین پیوندى و انکار آن نخواهد بود؛ زیرا محدوده روابط تکوینى و حقیقى، فراتر از روابط ناشناخته و تجربه ناپذیر است.
از نظرگاه قرآن، قیامت، باطن نظام هستى و دنیا است؛ از این رو، آخرت هم اکنون هست، ولى در پشت پرده و در زیر حجاب و حجاب ها است. بعدا پدید نمیآید؛ بلکه بعدا با کنار رفتن موانع و برداشته شدن حجاب ها، آن حقیقت ظاهر و بارز می شود 10.
از دیدگاه آیات، انسان ها هم اکنون در صراط خود به سوى اهداف خویش در حرکت اند؛ بر روى صراط خود میلغزند و با افت و خیزها به حرکت خود ادامه میدهند. این حقیقت و باطن، به دلیل حجاب ها از ما پوشیده است؛ ولى اگر کسى بصیرت یابد و با طىّ منازل و تحمل رنج ها و ریاضت ها، قیامت براى او قیام کند، هم اکنون شاهد آن خواهد بود 11.
هرچه ما دادیم، دیدیم این زمان
این جهان پرده ست و عین است آن جهان 12
پی نوشت:
1. ر.ک: نساء 4، آیه 77؛ یونس (10)، آیه 24؛ نحل (16)، آیه 96؛ کهف(18)، آیه 46؛ مریم (19)، آیه 76؛ طه (20)، آیه 73؛ غافر (40)، آیه 39؛ حدید (57)، آیه 20 و... .
2. ر.ک: آل عمران3، آیه 15؛ نساء (4)، آیه 77؛ اعراف (7)، آیه 32؛ یوسف(12)، آیه 109؛ رعد(13)، آیه 34؛ نحل (16)، آیه 30؛ طه(20)، آیه 127؛ زمر (39)، آیه 26؛ قلم (68)، آیه 33 و... .
3. آل عمران 3، آیه 185؛ قصص (28)، آیه 77؛ عنکبوت (29)، آیه 64؛ محمد (47)، آیه 36؛ حدید(57)، آیه 20؛ فجر(89)، آیه 24 و... .
4. مثنوى معنوى، دفتر ششم، ابیات 59، 60 و 62.
5. انعام 6، آیه 94؛ طه (20)، آیات 124 و 126؛ مؤمنون (23)، آیه 101؛ شعرا (26)، آیه 88؛ لقمان (31)، آیه 33؛ مجادله (58)، آیه 17 و... .
6. آل عمران 3، آیه 179؛ مائده (5)، آیه 48؛ اعراف (7)، آیه 168؛ انفال (8)، آیه 28؛ کهف (18)، آیه 7؛ تغابن(64)، آیه 15؛ فجر (89)، آیات 15 و 16 و... .
7. بقره 2، آیات 25 و 38 و 277 و...؛ آل عمران (3)، آیات 15 و 57 و 179 و...؛ نساء (4)، آیات 13 و 146 و 162 و...؛ حدید(57)، آیه 12؛ تغابن(64)، آیه 9؛ بروج(85)، آیه 11؛ بیّنه (98)، آیات 7 و8 و... .
8. بقره 2، آیات 24 و 104 و 162؛ مائده (5)، آیات 10 و 86؛ انعام (6)، آیه 49؛ توبه (9)، آیه 3؛ یونس(10)، آیه 4؛ رعد (13)، آیه 5؛ فرقان (25)، آیه 11؛ ص 38) آیه 55 و... .
9. براى آشنایى تفصیلى از تفاوت ها و نوع رابطه دنیا و آخرت ر.ک: محمدتقى مصباح یزدى، آموزش عقاید، ج 3، صص 100 ـ 119.
10. اعراف 7، آیه 187؛ احزاب (33)، آیه 63؛ ملک (67)، آیه 25 و 27 و... .
11. تکاثر 102، آیات 1ـ6 و... .
12. مثنوى معنوى، دفتر ششم، بیت 3530.
منبع: www.porseman.org
دنیا و آخرت با هم تضاد ندارند؛ بلکه تفاوت و نوعى ارتباط دارند. در اینجا با تحلیلى کوتاه و در حدّ اختصار، به تفاوت ها و نوع ارتباط میان دنیا و آخرت، از دیدگاه آیات قرآن، اشاره می شود.
تفاوت ها
1 . ثبات و تغییر؛ در دنیا حرکت و تغییر هست: جوان پیر می شود؛ نو، کهنه می گردد؛ کهنه ها از بین میروند؛ گیاهان پژمرده می شوند و... اما در جهان آخرت، این گونه تغییر و تحول وجود ندارد و ثبات و بقا حاکم است 1.
2 . آمیختگى و خلوص؛ در زندگى دنیایى، خوشى با رنج، حیات با مرگ، لذت با محنت، اندوه با شادى و اضطراب با آرامش آمیخته است. اما در آخرت چنین نیست؛ بلکه دسته اى از مردم همیشه و از هر جهت متنعّم، شاد و آسوده اند و گروهى دیگر همواره معذّب، غمگین و ناراحت اند 2.
3 . اصل و فرع؛ دنیا در برابر آخرت مانند «وسیله و هدف»، «کشت و درو» و «اصل و فرع» است؛ یعنى، زندگى دنیایى مقدمه آخرت و وسیله اى براى کسب سعادت ابدى است. در این دنیا باید تخم پاشید و در آنجا درو کرد. زندگى دنیایى، فرعى و غیراصیل و زندگى اخروى، نهایى و اصیل است 3.
هست بیرنگى اصول رنگ ها
صلح ها باشد اصول جنگ ها
آن جهان است اصل این پر غم وثاق
وصل باشد اصل هر هجر و فراق
زانک ما فرعیم و چار اضداد اصل
خوى خود در فرع کرد ایجاد اصل 4
ارتباط دنیا و آخرت
با وجود تفاوت هایى که میان دنیا و آخرت وجود دارد، پیوند و ارتباط تکوینى و خاصى نیز بین آن دو هست. اما در فهم این ارتباط، باید تعمق بیشترى کرد؛ چرا که برخى گمان کرده اند: نعمت هاى دنیایى موجب سعادت اخروى است؛ از این رو، میان نعمت هاى دنیا و نعمت هاى آخرت، قائل به ارتباط اند.
از دیدگاه قرآن، رابطه بین دنیا و آخرت، از قبیل رابطه بین پدیده هاى دنیا با یکدیگر نیست که هر کس در اینجا نیرومندتر، زیباتر و شادتر باشد، در آخرت نیز همان گونه باشد 5.
برخى نیز پنداشته اند: کسانى به سعادت اخروى میرسند که از نعمت هاى دنیوى بهره مند نبوده و کسانى دچار عذاب هاى اخروى می شوند که از نعمت هاى دنیایى بهره مند بوده اند. این، پندارى ناروا است؛ زیرا از نظر قرآن، نعمت هاى دنیایى وسیله آزمایش انسان است و بهره مندى یا محرومیت از آنها، به تنهایى نشانه نزدیکى یا دورى از حضرت حق ـ که موجب سعادت یا شقاوت می شود ـ نیست 6؛ بلکه از منظر آیات قرآن، عامل سعادت اخروى «ایمان و عمل صالح»7 و عامل شقاوت ابدى «کفر و گناه» معرفى شده است 8 .9
در حقیقت از دیدگاه قرآن، یک نوع رابطه حقیقى و تکوینى، میان دنیا و آخرت وجود دارد؛ هرچند براى ما ناشناخته و براى علوم تجربى غیرقابل تبیین باشد. حال عدم معرفت و قدرت تبیین، دلیلى بر نبود چنین پیوندى و انکار آن نخواهد بود؛ زیرا محدوده روابط تکوینى و حقیقى، فراتر از روابط ناشناخته و تجربه ناپذیر است.
از نظرگاه قرآن، قیامت، باطن نظام هستى و دنیا است؛ از این رو، آخرت هم اکنون هست، ولى در پشت پرده و در زیر حجاب و حجاب ها است. بعدا پدید نمیآید؛ بلکه بعدا با کنار رفتن موانع و برداشته شدن حجاب ها، آن حقیقت ظاهر و بارز می شود 10.
از دیدگاه آیات، انسان ها هم اکنون در صراط خود به سوى اهداف خویش در حرکت اند؛ بر روى صراط خود میلغزند و با افت و خیزها به حرکت خود ادامه میدهند. این حقیقت و باطن، به دلیل حجاب ها از ما پوشیده است؛ ولى اگر کسى بصیرت یابد و با طىّ منازل و تحمل رنج ها و ریاضت ها، قیامت براى او قیام کند، هم اکنون شاهد آن خواهد بود 11.
هرچه ما دادیم، دیدیم این زمان
این جهان پرده ست و عین است آن جهان 12
پی نوشت:
1. ر.ک: نساء 4، آیه 77؛ یونس (10)، آیه 24؛ نحل (16)، آیه 96؛ کهف(18)، آیه 46؛ مریم (19)، آیه 76؛ طه (20)، آیه 73؛ غافر (40)، آیه 39؛ حدید (57)، آیه 20 و... .
2. ر.ک: آل عمران3، آیه 15؛ نساء (4)، آیه 77؛ اعراف (7)، آیه 32؛ یوسف(12)، آیه 109؛ رعد(13)، آیه 34؛ نحل (16)، آیه 30؛ طه(20)، آیه 127؛ زمر (39)، آیه 26؛ قلم (68)، آیه 33 و... .
3. آل عمران 3، آیه 185؛ قصص (28)، آیه 77؛ عنکبوت (29)، آیه 64؛ محمد (47)، آیه 36؛ حدید(57)، آیه 20؛ فجر(89)، آیه 24 و... .
4. مثنوى معنوى، دفتر ششم، ابیات 59، 60 و 62.
5. انعام 6، آیه 94؛ طه (20)، آیات 124 و 126؛ مؤمنون (23)، آیه 101؛ شعرا (26)، آیه 88؛ لقمان (31)، آیه 33؛ مجادله (58)، آیه 17 و... .
6. آل عمران 3، آیه 179؛ مائده (5)، آیه 48؛ اعراف (7)، آیه 168؛ انفال (8)، آیه 28؛ کهف (18)، آیه 7؛ تغابن(64)، آیه 15؛ فجر (89)، آیات 15 و 16 و... .
7. بقره 2، آیات 25 و 38 و 277 و...؛ آل عمران (3)، آیات 15 و 57 و 179 و...؛ نساء (4)، آیات 13 و 146 و 162 و...؛ حدید(57)، آیه 12؛ تغابن(64)، آیه 9؛ بروج(85)، آیه 11؛ بیّنه (98)، آیات 7 و8 و... .
8. بقره 2، آیات 24 و 104 و 162؛ مائده (5)، آیات 10 و 86؛ انعام (6)، آیه 49؛ توبه (9)، آیه 3؛ یونس(10)، آیه 4؛ رعد (13)، آیه 5؛ فرقان (25)، آیه 11؛ ص 38) آیه 55 و... .
9. براى آشنایى تفصیلى از تفاوت ها و نوع رابطه دنیا و آخرت ر.ک: محمدتقى مصباح یزدى، آموزش عقاید، ج 3، صص 100 ـ 119.
10. اعراف 7، آیه 187؛ احزاب (33)، آیه 63؛ ملک (67)، آیه 25 و 27 و... .
11. تکاثر 102، آیات 1ـ6 و... .
12. مثنوى معنوى، دفتر ششم، بیت 3530.
منبع: www.porseman.org
