پرسش :
آیا حیوانات روز قیامت محشور می شوند؟
پاسخ :
در قرآن کریم بعضى از آیات وجود دارد که با صراحت به سیر و حرکت حیوانات و همه جنبنده ها و پرنده ها، به سوى معاد و قیامت اشاره میکند:
«وَ مَا مِنْ دَابَّةٍ فِی الْأَرْضِ وَلاَ طَائِرٍ یَطِیرُ بِجَنَاحَیْهِ إِلاَّ أُمَمٌ أَمْثَالُکُمْ مَا فَرَّطْنَا فِی الْکِتَابِ مِنْ شَیْءٍ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ یُحْشَرُونَ »1؛
«نیست هیچ جنبنده اى در زمین و نیست هیچ پرنده اى که با دو بال خود پرواز میکند؛ مگر اینکه همه آنها مانند شما انسان ها، امت هایى هستند و ما در کتاب [ تکوین]، چیزى را بیحساب به وجود نیاورده ایم . سپس [ همه این جنبنده ها و پرنده ها] به سوى پروردگارشان محشور می شوند» .
این آیه با صراحت کامل، همه جنبنده ها و پرنده ها را ـ که شامل تمامى اصناف، انواع و طبقات حیوانات می گردد ـ حساب شده و داراى اجتماعات و مقررات و نظم خاص حاکم در اجتماعات آنها و نیز شعور و اراده و حرکت و سیر به سوى معاد و مبدأ متعال، میداند و با وجود صراحت خاصّ این آیه در حشر همه حیوانات، هیچ گونه شبهه و تردیدى، در اصل حرکت به سوى معاد باقى نمیماند.
قرآن همچنین میفرماید: «وَ اِذا الوُحُوشُ حُشِرَت »2. گرچه این آیه، دلالت بر حشر وحوش میکند؛ اما این حقیقت را نیز میرساند که غیر وحوش نیز محشور خواهند بود.
بنابراین وقتى میگوییم همه موجودات، بدون استثنا ـ به مقتضاى آیات قرآنى ـ به سوى مبدأ متعال و به سوى معاد، برگشت نموده و حرکت میکنند و به مبدأ متعال میرسند؛ نباید از این جملات برداشت نادرستى کرد و اندیشید که در روز قیامت، رسیدن موجودات به مبدأ متعال، به یک معنا بوده و رسیدن موجودات به او معناى واحدى دارد؛ بلکه باید توجّه داشت که رسیدن به مبدأ متعال در خصوص هر موجودى، به معناى خاصى است؛ مثلاً رسیدن انسان به مبدأ متعال، با رسیدن موجودات دیگر به او فرق دارد.
همچنین رسیدن هر موجودى، غیر از رسیدن موجود دیگر است و نیز نتیجه حرکت و راه و روش هر کدام از موجودات ـ که در معاد ظاهر می گردد ـ نتیجه مخصوصى بوده و غیر از نتیجه حرکت و راه و روش موجود دیگرى است.
اگر به شما گفته شود: در فصل بهار، همه خاک ها به حرکت در میآیند و نتایج حرکت ها در فصل تابستان ظاهر می گردد، آیا شما از این جمله، چنین میفهمید که همه حرکت ها، نتیجه واحدى خواهد داد و نتیجه ها یک شکل و یکسان خواهد بود؟! اگر گفته شود: همه موجودات، به سوى نقطه اى که «معاد» نامیده می شود، حرکت میکنند و همه در آن روز، نتایج حرکت ها را خواهند یافت و همه به مبدأ متعال خواهند رسید؛ آیا این چنین خواهید فهمید که نتیجه ها یکى بوده و همه، به یک نحو، به معناى واحد به او خواهند رسید؟!
افرادى هستند که وقتى چنین میشنوند، آن چنان فکر میکنند و سپس با شگفتى میپرسند: آیا همه موجودات، مانند انسان به او میرسند و همه موجودات، نتیجه و جزاى اعمالشان را میبینند و به بهشت و جهنم میروند و...؟!3
پی نوشت:
1. الانعام 6، آیه 38.
2. تکویر81، آیه 5.
3. براى اطلاعات بیشتر ر.ک: محمد شجاعى، معاد یا بازگشت به سوى خدا، ج 1، صص 53 ـ 69.
منبع: www.porseman.org
در قرآن کریم بعضى از آیات وجود دارد که با صراحت به سیر و حرکت حیوانات و همه جنبنده ها و پرنده ها، به سوى معاد و قیامت اشاره میکند:
«وَ مَا مِنْ دَابَّةٍ فِی الْأَرْضِ وَلاَ طَائِرٍ یَطِیرُ بِجَنَاحَیْهِ إِلاَّ أُمَمٌ أَمْثَالُکُمْ مَا فَرَّطْنَا فِی الْکِتَابِ مِنْ شَیْءٍ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ یُحْشَرُونَ »1؛
«نیست هیچ جنبنده اى در زمین و نیست هیچ پرنده اى که با دو بال خود پرواز میکند؛ مگر اینکه همه آنها مانند شما انسان ها، امت هایى هستند و ما در کتاب [ تکوین]، چیزى را بیحساب به وجود نیاورده ایم . سپس [ همه این جنبنده ها و پرنده ها] به سوى پروردگارشان محشور می شوند» .
این آیه با صراحت کامل، همه جنبنده ها و پرنده ها را ـ که شامل تمامى اصناف، انواع و طبقات حیوانات می گردد ـ حساب شده و داراى اجتماعات و مقررات و نظم خاص حاکم در اجتماعات آنها و نیز شعور و اراده و حرکت و سیر به سوى معاد و مبدأ متعال، میداند و با وجود صراحت خاصّ این آیه در حشر همه حیوانات، هیچ گونه شبهه و تردیدى، در اصل حرکت به سوى معاد باقى نمیماند.
قرآن همچنین میفرماید: «وَ اِذا الوُحُوشُ حُشِرَت »2. گرچه این آیه، دلالت بر حشر وحوش میکند؛ اما این حقیقت را نیز میرساند که غیر وحوش نیز محشور خواهند بود.
بنابراین وقتى میگوییم همه موجودات، بدون استثنا ـ به مقتضاى آیات قرآنى ـ به سوى مبدأ متعال و به سوى معاد، برگشت نموده و حرکت میکنند و به مبدأ متعال میرسند؛ نباید از این جملات برداشت نادرستى کرد و اندیشید که در روز قیامت، رسیدن موجودات به مبدأ متعال، به یک معنا بوده و رسیدن موجودات به او معناى واحدى دارد؛ بلکه باید توجّه داشت که رسیدن به مبدأ متعال در خصوص هر موجودى، به معناى خاصى است؛ مثلاً رسیدن انسان به مبدأ متعال، با رسیدن موجودات دیگر به او فرق دارد.
همچنین رسیدن هر موجودى، غیر از رسیدن موجود دیگر است و نیز نتیجه حرکت و راه و روش هر کدام از موجودات ـ که در معاد ظاهر می گردد ـ نتیجه مخصوصى بوده و غیر از نتیجه حرکت و راه و روش موجود دیگرى است.
اگر به شما گفته شود: در فصل بهار، همه خاک ها به حرکت در میآیند و نتایج حرکت ها در فصل تابستان ظاهر می گردد، آیا شما از این جمله، چنین میفهمید که همه حرکت ها، نتیجه واحدى خواهد داد و نتیجه ها یک شکل و یکسان خواهد بود؟! اگر گفته شود: همه موجودات، به سوى نقطه اى که «معاد» نامیده می شود، حرکت میکنند و همه در آن روز، نتایج حرکت ها را خواهند یافت و همه به مبدأ متعال خواهند رسید؛ آیا این چنین خواهید فهمید که نتیجه ها یکى بوده و همه، به یک نحو، به معناى واحد به او خواهند رسید؟!
افرادى هستند که وقتى چنین میشنوند، آن چنان فکر میکنند و سپس با شگفتى میپرسند: آیا همه موجودات، مانند انسان به او میرسند و همه موجودات، نتیجه و جزاى اعمالشان را میبینند و به بهشت و جهنم میروند و...؟!3
پی نوشت:
1. الانعام 6، آیه 38.
2. تکویر81، آیه 5.
3. براى اطلاعات بیشتر ر.ک: محمد شجاعى، معاد یا بازگشت به سوى خدا، ج 1، صص 53 ـ 69.
منبع: www.porseman.org
