چهارشنبه، 24 دی 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

آثار حلم و سفاهت

امام جواد علیه السلام فرمودند:
«اِنَّ الظّالِمَ الْحالِمَ یَکادُ اَنْ یُعفى عَلى ظُلْمِه بِحِلْمِه، وَ اِنَّ الْمُحِقَّ السَّفیهَ یَکادُ اَنْ یُطْفِىءَ نُورُ حَقِّه بِسَفَهِه؛

ظالمى که داراى حلم (عقل) باشد ممکن است به خاطر حلمش مورد عفو الهى قرار گیرد، اما سفیهى که ظالم نیست ممکن است سفاهتش حقانیّتش را از بین ببرد و مشمول لطف الهى نشود.

بحارالانوار، ج 78، ص 365، ح 3
شرح حدیث:
معناى «حلم» در این حدیث
«حلم» در این روایت ممکن است به معناى «عقل» باشد (چون درمقابل سفه به معناى نادانى به کار رفته است) و ممکن است به معناى «بردبارى» باشد. و ما طبق احتمال اوّل درمورد حدیث بحث مى کنیم.

امام هادى (علیه السلام) ظالم عاقل را اهل نجات مى داند امّا مُحقّ سفیه را نه، چرا؟

به دو دلیل: نخست این که چنین ظالمى از حد تجاوز نمى کند و عقلش به او اجازه افراط در ظلم و ستم نمى دهد.

دیگر این که به زودى پشیمان مى شود و عذرخواهى و جبران خواهد کرد. امّا سفیه و نادان چه بسا به قصد اصلاح افساد کند همان گونه که در روایت مى خوانیم: «یَکُونُ ما یُفْسِدُهُ بِجَهْلِه اَکْثَرَ مِمّا یُصْلِحُهُ بِعَقْلِه».{1} اضافه بر این، چه بسا کار خوبش توأم با منّت و تحقیر و آزار و اذیّت باشد.

عقلانیّت در اسلام و دیگر ادیان و مذاهب
بارها گفته ایم ازجمله مسایلى که در هر عصر و زمان، به ویژه در زمان ما باید مورد تأکید واقع شود، عقلانیّت در اسلام است؛ در حالى که بسیارى از ادیان و مذاهب از آن فاصله گرفته اند.

مسیحیّت امروز معتقد به تثلیث است و در عین حال خود را موحّد مى داند. آن ها معتقد به خدایان سه گانه (خداى پدر و پسر و روح القدس) هستند و در همان حال مدّعى اند که خدا یکى است! هنگامى که به آن ها گفته مى شود این عقیده با عقل سازگار نبوده و «یک» مساوى «سه» نیست، مى گویند: «این امور کار عقل نیست، کار دل است!».{2}

یا هنگامى که به صوفیّه، که معتقد به وحدت وجود به معناى وحدت مصداقى وجودند، گفته مى شود: «این عقیده هیچ سازگارى اى با عقل ندارد و لازمه آن اتّحاد عابد و معبود، خالق ومخلوق، بى معنا بودن آفرینش بهشت و دوزخ، ثواب و عقاب و مانند آن است»{3} مى گویند: «درک این مسئله کار عشق است، کار عقل نیست!» و بدین وسیله عقل را از کار مى اندازند.

برخى از مسلمانان به علّت دورى از مکتب اهل بیت (علیهم السلام) معتقد به جبر شده اند. وقتى از آن ها پرسیده مى شود: «مگر مى شود خداوند کسى را مجبور به کارى کند، سپس به خاطر همان کار غیر اختیارى به او پاداش دهد یا او را مجازات کند؟ مى گویند: «ما عقل را حجّت نمى دانیم!».

ولى ما شیعیان به برکت مکتب اهل بیت (علیهم السلام) و هدایت هاى آن بزرگواران طرفدار حجّیت عقل هستیم و همواره در پرتو آن حرکت کرده ایم.

اهمیّت عقل از دیدگاه قرآن و روایات
بیش از 70 آیه در قرآن مجید درباره عقل بحث کرده است. آیا قرآنى که این قدر به عقل اهمیّت داده و درمورد آن سخن گفته، به پیروانش اجازه مى دهد از عقلانیّت فاصله گرفته و آن را از کاربیندازند؟

ابتکار مرحوم کلینى چقدر حساب شده و زیباست که کتاب ارزشمندش اصول کافى را با روایات مربوط به عقل آغاز کرده و «کتاب العقل و الجهل» را در طلیعه آن قرار داده است؛ یعنى پیروان مکتب تشیّع پیروان عقل هستند.

در دنیاى امروز آنچه به اسلام جاذبه داده، عقلانیّت معارف دینى است. این همه روایت که درمورد فلسفه احکام از حضرات معصومین (علیهم السلام) وارد شده،{4} همه نشانه عقلانیّت دین ماست. اگر عقلانیّت دین را تثبیت کنیم، جاذبه آن بیشتر خواهد شد.

امام هادى (علیه السلام) در روایت مورد بحث، اشاره به همین مطلب کرده است، لذا مى فرماید: اگر عقل داشته باشید، هرچند مرتکب لغزش هایى هم شده باشید، سرانجام، عقل، شما را عاقبت به خیر مى کند، امّا اگر عقل در کار نباشد هرچند کارهاى خوبى هم کرده باشید عاقبت به خیر نخواهید شد.

پروردگارا! هرگز این نعمت عظمى و بى بدیل را از ما مگیر و توفیق معرّفى این بُعد از اسلام را به جهانیان، به ما عنایت فرما.{5}

پی‌نوشت‌ها:
1. بحارالانوار، ج 2، ص 84، ح 10.
2. استاد معظّم خاطره اى در این زمینه نقل کرده، که مى توانید آن را در کتاب «خاطراتى از استاد»، ص 73، شماره 37، مطالعه فرمایید.
3. شرح این مطلب در کتاب «مبانى تفسیر قرآن» اثر آیت الله العطمی مکارم شیراری (دام ظله) آمده است.
4. کتاب هاى مختلفى در این زمینه نوشته شده که از جمله آن ها مى توان به علل الشرایع نوشته شیخ صدوق (رحمه الله) اشاره کرد.
5. سخنان امام هادى (علیه السلام)، ص 25-28، ح 3.

منبع: نخستین آفریده خدا، آیت الله العظمی مکارم شیرازی (دام ظله)، تهیه و تنظیم: ابوالقاسم علیان نژادی، انتشارات امام علی بن ابی طالب علیه السلام، قم، 1394.
تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
play_arrow
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
play_arrow
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
play_arrow
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
play_arrow
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
play_arrow
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
play_arrow
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
play_arrow
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب