علی سامی شیرازی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 14 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(تو 1289 ش)، نویسنده، محقق و استاد دانشگاه. در شیراز متولد شد پس از تحصیل مقدمات در رشته ادبیات و باستان شناسى و تاریخ بخصوص قسمت قبل از اسلام مشغول تحصیل و تفحص شد و در این رشته تخصص پیدا كرد و از دانشگاه آزاد آسیایى درجه دكترى افتخارى دریافت كرد آنگاه وارد خدمت وزارت فرهنگ شد مدتى ریاست كارپردازى و ساختمانهاى فرهنگى فارس و تعمیرات ابنیه‏ى تاریخى را داشت از سال 1318 ش به ریاست علمى و حفارى تخت جمشید به ادامه كاوش در خرابه‏هاى استخر و تپه‏هاى مرودشت و حفارى در پازارگاد اشتغال داشت همچنین در سال 1336 ش به ریاست اداره باستان شناسى فارس منسوب شد از بدو تاسیس دانشكده‏ى ادبیات شیراز سمت استادى تدریس باستان شناسى دانشكده مزبور را داشت و همچنین مدتى سرپرستى آرامگاه خواجه حافظ و تعمیر ابنیه تاریخى فارس و اداره‏ى امور كاوش در آثار قدیمى و حفارى در پازارگاد را بر عهده داشت از آثار وى: «آثار باستانى جلگه‏ى مرودشت»؛ «پارس در عهد باستان»؛ «پازارگاد یا قدیمى‏ترین پایتخت كشور شاهنشاهى ایران»؛ «تمدن هخامنشى»؛ «مقام دانش در ایران باستان»؛ «شیراز، شهر سعدى و حافظ و شهر گل و بلبل».[1] باستان‏شناس، ایران‏شناس. تولد: 1289(238 ق.)؛ شیراز. درگذشت: 22 مرداد 1368، شیراز. على سامى، فرزند آقا بزرگ، از شاعران و نقاشان شیراز و صاحب كتاب مقامات معنوى (1329) است. على سامى پس از تصیلات ابتدایى و متوسطه در مدرسه‏ى شعاعیه، در سال 1308 به استخدام آموزش و پرورش درآمد. بین سال‏هاى 1308 تا 1313 به سمت آموزگار و سپس به عنوان دبیر تاریخى و جغرافیا در مدارس شیراز مشغول تدریس شد و پس از آن به مدیرى مدرسه‏ى و تصدى دانشسراى مقدماتى پسران در 1314 ارتقا یافت، از سال 1315 نیز به تعمیرات ابنیه‏ى تاریخى شیراز پرداخت. در همین زمان، آرامگاه حافظ ساخته شد و موزه‏ى پاریس و آرامگاه خوجوى كرمانى و مسجد جامع عقیق مرمت شدند. پس از خروج هیئت علمى دانشگاه شیكاگو كه حفارى علمى تخت جمشید را به عهده داشت، از سال 1321 به سمت ریاست بنگاه علمى تحت جمشید منصوب شد. در همین مدت كاوش‏هاى علمى پاسارگاد و تپه‏هاى ماقبل تاریخ اطراف مرودشت انجام گرفت. ایشان در سال 1326، علاوه بر ریاست بنگاه علمى تحت جمشید به سمت ریاست اداره‏ى باستان شناسى فارس منصوب شد و تدریس در دانشگاه را نیز آغاز كرد تا سال 1349 ادامه داشت. على سامى عضو چند مجمع علمى و فرهنگى و اجتماعى بود كه اهم آنها عبارتند از: سردبیر روزنامه‏ى «عدل» (شیراز)؛ رییس شوراى نویسندگان و خبرنگاران استان فارس، عضو كنگره‏ى ایران شناسى، عضو كنگره خاور شناسى تاجیكستان، دبیر و عضو انجمن قلم شیراز، رییس و دبیر كانون دانش پارس (این كانون در سال 1331 به همت خود وى بنیاد نهاده شد)؛ دبیر و عضو انجمن آثار ملى فارس، عضو شوراى عالى حفاظت انجمن آثار ملى فارس، عضو شوراى عالى حفاظت آثار باستانى، عضو و رییس هیئت امنا در آستانه‏ى حضرت احمد بن موسى (شاه چراغ)؛ عضو كمیسیون ترجمه و تألیف دانشگاه شیراز، عضو و رییس كمیته‏ى دائمى دانشكده‏ى ادبیات شیراز، عضو هیئت مدیره بنگاه حمایت زندانیان شیراز (از سال 1343)؛ عضو و دبیر شوراى عالى جهانگردى. على سامى داراى درجه‏ى دكتراى افتخارى از كشور هندوستان (دانشگاه آزاد آسیایى) بود و نشان‏هاى همایون درجه‏ى 4 و مدال درجه‏ى 1 و سپاس درجه‏ى 2 (به سسب فعالیت‏هاى مطبوعاتى) به وى داده شده بود. دكتر على سامى بیش از سى جلد كتاب نوشت كه مهمترین آنها عبارتند از: آثار تاریخى جلگه‏ى مرودشت (1331)؛ پارس در عهد باستان (ضمیمه‏ى نشریه‏ى شماره سه «كانون دانش پارس»، 1333)؛ پارسكده (1350)؛ پاسارگاد یا قدیمى‏ترین پایتخت كشور شاهنشاهى ایران (1330)، این كتاب بعدا در سال 1375 تحت نام پاسارگاد، پایتخت و آرامگاه كوروش هخامنشسى ذولقرنین به كوشش و بازنگرى دكتر غلامرضا وطن‏دوست از سوى بنیاد فارس شناسى به چاپ رسید)؛ تاریخ پارس در عهد باستان (1334)؛ تاریخ پیدایش خط و تحول آن در شرق باستان و ترجمه كتیبه‏هاى میخى و پهلوى (1329)؛ تمدن ساسانى (جلد اول، 1342)؛ تمدن ساسانى (جلد دوم، 1344)؛ تمدن هخامنشى (جلد اول، 1341)؛ تمدن هخامنشى (جلد دوم، 1348)؛ روزها و یادها (جلد اول، 1360)؛ روزها و یادها (جلد دوم، 1362)؛ شرح آثار باستانى تخت جمشید (با همكاى سید محمدتقى مصطفوى، 1335)؛ شرح آثار تاریخى شیراز (به زبان انگلیسى، ترجمه نارمن شارپ، 1335)؛ شرح آثار تخت جمشید (به زبان انگلیسى، با ترجمه رالف نارمن شارپ، 1335 كه نه بار تجدید چاپ شد)؛ شرح كاوش‏هاى پاسارگاد (به زبان انگلیسى، ترجمه شارپ، 1335)؛ شیراز، دیار سعدى و حافظ، شیراز: شرح مفصل آثار باستانى و سیر فرهنگ و هنر در ادوار گوناگون (1337)؛ شیراز شهر جاویدان (1363)؛ شیراز شهر گل و بلبل، تاریخچه شیراز و شرح آثار باستانى شیراز (1337)؛ گزارش‏هاى باستان شناسى (جلد دوم، 1331)؛ گزارش‏هاى باستان شناسى (جلد چهارم، 1338)؛ گزارش‏هاى كاوش‏هاى علمى پاسارگاد (ضمیمه‏ى جلد اول گزارش‏هاى باستان شناسى، 1329)؛ مقام دانش در ایران باستان (1333)؛ نقش ایران در فرهنگ اسلامى (1365). از وى همچنین مقالاتى در مجله «دانشكده‏ى ادبیات»، «مهر»، «هنر و مردم»، «فروغ تربیت»، «اطلاعات ماهانه»، «بررسى‏هاى تاریخى» و روزنامه‏هاى «بهار ایران»، «عدل»، «گلستان» و «پارس» شیراز به چاپ رسیده است. آثار دیگرى كه على سامى به رشته‏ى تحریر درآورده است ولى به چاپ نرسیده‏اند به این شرح هستند: جلد چهارم تمدن هخامنشسى، جلد سوم و چهارم تمدن ساسانى، تمدن قدیم فلات ایران و تمدن پیش از هخامنشى، تاریخ تمدن جهان، بهار جاویدان مشتمل بر یك سلسله مقالات ادبى و تحقیقات باستان شناسى در ایران. از اشیاى كشف شده توسط على سامى، تعدادى در موزه‏ى ملى ایران (ایران باستان)، قسمت مربوط به هخامنشیان نگه‏دارى مى‏شود كه از آن جمله است: سر شاهزاده هخامنشى از سنگ لاجورد و بشقاب سنگى به خط آرامى.