علی اکبر نوقانی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 13 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(1370 -1300 ق)، عالم دینى، فقیه، متكلم، واعظ و شاعر، متخلص به فقیر. در محله‏ى نوقان مشهد به دنیا آمد و پس از گذراندن تحصیلات مقدماتى، ادبیات را در محضر میرزا عبدالجواد ادیب نیشابورى و فقه و اصول را در محضر شیخ حسنعلى تهرانى و آیت‏اللَّه سید عباس شاهرودى فراگرفت. در 1327 ق عازم نجف شد و از محضر اساتید بزرگى چو آخوند خراسانى و آیت‏اللَّه سید محمدكاظم یزدى و آیت‏اللَّه شیخ‏الشریعه‏ى اصفهانى استفاده نمود. پس از درگذشت آخوند خراسانى، به دریافت اجازه‏ى اجتهاد از آیت‏اللَّه میرزا عبداللَّه مازندرانى و آیت‏اللَّه میرزا محمدتقى شیرازى نایل گشت. در 1330 ق به مشهد بازگشت و به تدریس و انجام امور دینى پرداخت. وى از جانب آیت‏اللَّه حاج آقاحسین قمى عهده‏دار تولیت مدرسه‏ى نواب گردید. او خطوط نسخ و نستعلیق را خوش مى‏نوشت. در خط نسخ از شاگردان میرزا ابوالقاسم خراسانى و در نستعلیق از شاگردان میرزا ابراهیم خان، متخلص به گمنام بود. نوقانى در اثر عارضه‏ى سكته قلبى در مشهد درگذشت و در حرم امام رضا (ع) دفن شد. از آثارش تعمیر مدرسه‏ى نواب مشهد و تنظیم موقوفات آن است كه از مدارس مهم آن شهر مى‏باشد. از آثار علمى او: «سه مقاله‏ى نوقانى»؛ «دو مقاله‏ى نوقانى»، در اصول عقاید و رد عقاید مادیون؛ تعلیقاتى بر «شرح نهج‏البلاغه» ابن ابى‏الحدید معتزلى.[1] على‏اكبر نوقانى رضوان‏اللَّه علیه اصلا از ایل جلابر و از احقاد مرحومه گوهرشاد صاحب مسجد معروف مشهد مى‏باشد اجداد ایشان سالها در كلات نادرى ساكن بوده‏اند. پدر ایشان مرحوم حاج میرزا موسى از بزرگان اخبار و صلحاء مشهد مقدس رضویت و مرحوم حاج میرزا موسى فرزند حاج میرزا حسن بن كلبعلى‏خان بن محمدزمان خان بن كلیعلى‏خان جلابر طاب ثراهم بوده‏اند. غالب افراد خاندان جلیل نوغانى مخصوصا اجداد فقیه سعید به زیور فضل و كمال آراسته و حاج محمد زمان خان بن كلعلى خان جلایر طبیبى حاذق و فاضلى كامل بوده است و طبع شعرى شیوا داشته و اشعار عرفانى میسروده است. مرحوم میرزا نوقانى در سال 1300 قمرى در مشهد مقدس رضوى متولد شده و تا سن بیست سالگى در مشهد مقدس به تحصیل علوم پرداخته و ادبیات را از مرحوم میرزا عبدالجواد ادیب بزرگ نیشابورى فراگرفته و فقه و اصول را در محضر مرحوم میرزا آیت‏اللَّه حاج شیخ حسنعلى تهرانى با معیت مرحوم حجه‏السلام میرزا على آقا فرزند آن مرحوم خوانده و پس از فوت آن مرحوم قسمتى از دروس فقه و اصول را از محضر مرحوم آیت‏اللَّه حاج سید عباس شاهرودى كه از بزرگان علماء مشهد بودند آموخته آنگاه در سال 1327 قمرى با اجازه مرحوم والدش به نجف اشرف مهاجرت نموده و از محضر و درس خارج دو نابغه علمى آیت‏اللَّه العظمى سید كاظم یزدى و مرحوم آیت‏اللَّه شریعت اصفهانى استفاده كامل نموده و پس از فوت مرحوم آخوند با دریافت اجازه از مرحوم آیه اللَّه میرزا محمدتقى شیرازى و آیت‏اللَّه حاج شیخ عبداللَّه مازندرانى در سال 1330 قمرى به وطن مالوف خود مراجعت كرده و به ارشاد مردم و تعلیم طلاب علوم دینیه مشغول شده و تا پایان عمر كه بالغ بر چهل سال بوده و در مشهد سكونت و همواره به تدریس اشتغال ورزیده و بسیارى از فضلاء طلاب مشهد مقدس رضوى از محضر درس آن مرحوم تعلیم گرفته و استفاده نموده‏اند. مرحوم آیت‏اللَّه نوقانى یكى از علماء عاملین و روشندل و بسیار خوش‏قریحه و در مناظرات دستى توانا داشته و مكرر به انصارى و یهود و گمراه‏شدگان مسالك جدید مناظره فرموده و بر تمام آنها فائق آمده و عده زیادى كه به واسطه شبهات منحرفین در پرتگاه لغزش افتاده و راه حق را گم كرده بودند با ادله متقنه و بیان شیواى خود آنها را از انحراف نجات و سعادتمند نموده است. مرحوم میرزا نوغانى عالمى ناطق و خطیبى بلیغ بود منابر وعظ و ارشاد آن مرحوم علاوه بر بیان اصول عقاید و ترویج دین مقدس اسلام و رسانیدن احكام شریعت مطهر به مردم مشحون به اطلاعات عمیقه تاریخى و اخبار اسلاف و شامل نكات ادبى و امثال و حكم و مواعظ و پند و اندرز بود و بطور كلى قاطبه و مردم را با بیانى از هر جهت جامع بطریق حق ارشاد مى‏فرمود و در واقع منبر ایشان یك حوزه درس قابل فهم عموم بیشتر شبیه بود تا به یك سخنرانى عادى لذا هر كس از بیانات ایشان به قدر استعداد و فهم خود بهره‏مند مى‏شد. آثار قلمى ارزنده و آموزنده عدیده دارد كه به آن اشاره مى‏شود. 1- تعلیمات برجلدین شرح نهج‏البلاغه ابن ابى‏الحدید 2- سه مقاله نوغانى 3- دو مقاله نوغانى رد مایون 4- اشعار بسیارى از قصاید و غزلیات و مدایح و مراثى كه براى نمونه بعضى از آن را مى‏نگارم تخلص آن مرحوم فقیر بود. دیگر از آثار آن مرحوم تعمیر و تنظیم مدرسه نواب مشهد و موقوفات آن كه از مدارس مهمه آن سامانست و نگارنده هم حدود یك سال در آنجا اقامت و اشتغال بتحصیل داشته‏ام. مرحوم میرزاى نوقانى در شب دهم جمادى‏الاول 1370 قمرى به عارضه سكته از دنیا رفته و در پایین پاى مبارك حضرت سلطان سریر ارتضى على بن موسى‏الرضا ارواحنا فداه در دارالسعاده آستان قدس سر به خاك فرو برده و یك جهان علم و ادب را در زیر زمین پنهان نموده و به آرزوى خود نائل آمد.