ایران دفتری

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 14 منبع : گلزار مشاهیر

بازیگر. تولد: 1286، رشت. درگذشت: 2 آذر 1374، تهران. ایران دفترى با حمایت مادرش تا كلاس ششم درس خواند. سپس در مسافرتى كه به شمال ایران نمود با ضیاء دفترى ازدواج نمود. ضیاء دفترى از هنرمندان عصر خود بود و چون نمایش «آرشین مالالان» احتیاج به زنى داشت كه بتواند در نقش «گل‏چهره» آواز بخواند، ناچار همسر خود را با این كه راضى نبود، براى این نقش آماده ساخت. در آن زمان میرسیف‏الدین كرمانشاهى تئاترى به نام هیئت كرمانشاهى در سالن زردشتى ها دایر كرده بود و ایران دفترى با نقش گل‏چهره مورد توجه او واقع شد و به تعلیم وى پرداخت. ایران دفترى براى اولین بار در نمایشى به نام «رستاخیز» كه براساس اپراى میرزاده‏ى عشقى تهیه شده بود، در سال 1307 در رشت روى صحنه رفت و یك سال بعد در نمایش «آرشین مالالان» بازى كرد. دفترى بازیگرى در سینما را با فیلم «شیرین و فرهاد» (عبدالحسین سپنتا، هندوستان، 1313) شروع و تا سال 1349 كه دچار ضعف بینایى شد در تعداد زیادى فیلم و نمایش، ایفاى نقش كرد. چون هنرستان هنرپیشگى ایجاد شد، از وى براى تدریس در این هنرستان دعوت به عمل آمد. سپس به تئاتر دهقان رفت و بعد همكارى خود را با محمدعلى جعفرى با نمایش «آخرین لحظه» شروع نمود و سپس در فیلم «مردى كه رنج مى‏برد» جعفرى نیز شركت كرد. در سال 1320 سالن تابستانى تئاتر جامعه‏ى باربد در خیابان شاه‏آباد دایر گردید كه دفترى نیز به آن گروه پیوست و در این تئاتر نمایش‏هاى زیادى را از قبیل، «خاقان مى رقصد»، «قائم مقام»، «جان فداى وطن»، «نادرشاه»، «آغا محمدخان قاجار»، «یك شب در حرم ناصرالدین‏شاه» و در تئاتر تهران نمایش‏هاى «خانواده‏ى فنا شده» و «ایده‏آل عشقى» را بازى كرد. نمایش «بلبل سرگشته» از مشهورترین نمایش‏هایى است كه او بازى كرد. كارهاى سینمایى خود را با فیلم «شكار خانگى» شروع كرد و سپس در «پریچهر» و بعد در «عروس كدومه» ایفاى نقش نمود. پس از سال 1349 و در پى توصیه‏ى پزشكان كه دیگر نباید در مقابل نورافكن‏ها قرار بگیرد و عمل جراحى كه بر روى چشمش صورت گرفت بینایى‏اش باز هم كاهش یافت، تنها در چند فیلم ظاهر شد و از سال 1351 به كلى كناره‏گیرى كرد. وى در زمان فعالیت هنریش در نمایش‏هاى تلویزیونى و رادیویى نیز بازى كرد. جوایزى كه وى از آن خود كرده است به این شرح است: جایزى هنرپیشگى از وزارت معارف، اوقاف و صنایع مستظرفه (1332)؛ جایزه‏ى بهترین بازیگر نقش دوم، جایزه‏ى سپاس تهران (1348)؛ دریافت لوح تقدیر از سوى خانه‏ى سینما براى ارج نهادن به وى (از وى به عنوان مادر سینماى ایران یاد شد) (1374)؛ برنده‏ى جایزه‏ى برتر در مراسم اهداى برگزیدگان هیئت داورى خانه‏ى سینما از میان آثار سیزدهمین جشنواره‏ى فجر. نمایش‏هایى كه ایران دفترى در آنها ایفاى نقش كرده است، عبارتند از :«شیرین و فرهاد»، «ایده‏ال عشقى»، «آخرین لحظه»، «نادرشاه»، «یك شب در حرم ناصرالدین‏شاه»، «خانواده‏ى فنا شده»، «جان فداى وطن»، «خاقان مى رقصد»، «آغا محمدخان قاجار»، «حافظ»، «بلبل سرگشته». اسامى عمده فیلم‏هاى وى در آنها نقش بازى كرده است، به این ترتیب است: «شكار خانگى» (1330)؛ «پریچهر» (1330)؛ «خواب هاى طلائى» (1330)؛ «براى تو» (1334)؛ «مردى كه رنج مى برد» (1334)؛ «عروس كدومه» (1338)؛ «عروس دریا» (1334)؛ «خداحافظ تهران» (1345)؛ «زیر گنبد كبود» (1346)؛ «روزهاى تاریك یك مادر» (1346)؛ «سر مازندران» (1347)؛ «قیصر» (1348)؛ «سكه شانس» (1349)؛ «قهرمانان» (مشترك با آمریكا، 1349)؛ «قلاب» (1350)؛ «ایوب» (1350)؛ «نانجیب» (1351)؛ «گذر اكبر» (1351)؛ «دختر چوپان»، «لیلى و مجنون»، «عشق مادر».