صائن الدین

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 9 منبع : فرهنگ فارسی معین (جلد پنجم)

على بن محمد بن محمد تركه اصفهانى دانشمند معروف (ف. 835 ه.ق.). وى ابتدا نزد برادر بزرگ خود كه فقیه و متصوف و متشرع بود به تحصیل علوم پرداخت، سپس به امر برادر، پانزده سال به سیاحت بلاد و تحصیل علم گذرانید، و در علوم معقول و منقول و علوم غریبه (علم نقطه، حروف، اعداد، جفر و غیره) مهارت یافت. امیر تیمور پس از فتح اصفهان او و برادرانش را به سمرقند كوچ داد. صائن از نزد برادر بزرگ خویش، به طلب كمال و زیارت كعبه سفر كرد و به شام و مصر و حجاز رفت و در مصر به خدمت شیخ سراج‏الدین رسید. پس از بازگشت از عراق خبر مرگ تیمور را شنید و در اصفهان منزوى گردید و به افاده و استفاده پرداخت. پیر محمد والى فارس در حدود 809 -808 او را به شیراز دعوت كرد و پس از كشته شدن پیرمحمد (813 ه.ق.) و حكومت برادر وى میرزا اسكندر، صائن در خدمت شخص اخیر بود و در اصفهان نزد وى مقرب میزیست. پس از طغیان اسكندر بر شاهرخ (817) و فتح اصفهان و فارس به دست شاهرخ، صائن بار دیگر انزوا اختیار كرد، و در این اثنا دو سفر به خراسان رفت و بار دوم منظور نظر شاهرخ گردید و به قضاوت ولایت یزد منصوب منصوب گردید. از تألیفات اوست به عربى، شرح فصوص الحكم (814 ه.ق.)، مفاحص در علم حروف و اعداد مبتنى بر بیان توحید، رساله بائیه در اعداد و حروف و جفر، رساله انزالیه در نزول كتاب مطابق مشرب متكلمان، رساله محمدیه در الفاظ و حكم قرآن و كشف اسم محمد مطابق مشرب حروفیان، رساله مختصر در توضیح تعلیقات كشاف، كتاب مناهج در منطق، و از تألیفات فارسى اوست: شرح قصیده تائیه ابن فارض به پارسى و به نثر فنى، اسرار الصلوة مطابق اصول تصوف، رساله در اطوار ثلاثه تصوف، تحفه علائیه در اصول و آداب اسالم بر طبق چهار مذهت سنت، مدارج افهام الافواج فى تفسیر ثمانیة ازواج، رساله در اعتقاد به نام شاهرخ (براى رد تهمت تصوف)، رساله در شرح لمعات عراقى.