شعر بایستی جریانسازی بکند؛ یعنی مجموعه‌ی شاعر کشور باید جوری شعر را در فضای هنری کشور و فضای شعری کشور تنظیم بکنند و تولید بکنند و خلق بکنند و تکثیر بکنند که بتواند مسائل مهم و مورد ابتلاء کشور را گفتمان‌سازی کند و جریانسازی کند. فرض بفرمایید راجع به مسئله‌ی عدالت، مسئله‌ی مقاومت، مسئله‌ی اخلاق ...
راسخون : در عصر انقلاب اسلامی، شاعران به یک رستاخیز ادبی دست پیدا کردند و در عرصه ابداع، آفرینش و نوآوری، به دستاوردهای بدیعی رسیدند.
نزدیک به دو دهه جریان مداحی و شعر کشور دچار تحولی بزرگ‌شده است. از سبک مناجات و نوحه‌خوانی دهه شصت و حال و هوای جبهه و جنگ تا به امروز عرصه شعر و مداحی نوآوری‌های ملموسی را به خود دیده است.
دراین‌بین مداحان با فعال کردن حیات مذهبی درصد بیشتری از این نوآوری را به دوش کشیدند. البته که خط دهی شعرای جوان بی‌تأثیر نبوده است.
این جریان، گفتمان جدیدی را به نام شعر آیینی_مذهبی در کشور به راه انداختند و از اوایل دهه ۸۰ رسماً نوحه‌خوانی و ترانه و سرودهای هیئتی وارد فاز جدیدی شد.
در بین سبک‌های جدیدی که توسط شعرا تنظیم و تولید، توسط مداحان خوانده و با حمایت مؤسسات فرهنگی تکثیر شد، سید جواد ذاکر طباطبایی را می‌توان به‌عنوان علمدار نوآوری در سبک مداحی جدید معرفی کرد که بعدها توسط مداحان دیگر به اوج خود رسید.
با تمام اِن قلت مایی که بر ایشان وارد بود اما باید بپذیریم که ایشان با اشعار و سبکِ خواندن خود که شور و شعور جدیدی را ایجاد می کرد، جریان سازی کردند.
با ذکر این شاهد مثال از جریان سید جواد ذاکر عبور می کنیم
با مطالعه آثار شعرای متقدم پی می بریم که شعرای سده های اخیر از منظرهای مختلف به سرودن شعر می پرداختند، بعنوان مثال «عمان سامانی» شاعر سده سیزدهم هجری از منظر عرفان به صحنه عاشورا نگریسته و «گنجینه الاسرار» را رقم زده است.
از دیدگاه وی هر یک از اصحاب عاشورا در مرتبه ای از سلوک قرار داشتند. این شاعر در فصلی از کتاب خود به شرح وداع حضرت زینب (س) و حسین (ع) می پردازد؛ تا آنجا که شور و حال و جذبه و اشتیاق تمامی وجود «عمّان» را فرا می گیرد و به صراحت و به دور از مصلحت اندیشی می گوید:
سرخوش از صهبای آگاهی شدم
دیگر اینجا زینب اللهی شدم
اینجا کسی به عمان نمی گوید، اشعار کفرآمیزی سروده است، چرا که از منشأ عرفانی وی آگاه است.
اما در مورد مداحی که نام برده شد، با خواندن اشعاری از این قبیل به کفر متهم و حتی موافقان و مخالفان زیادی پیدا کرد
اما در اواخر دهه ۸۰ تا امروز و شکل گیری جریان مدافعان حرم مسئله سبک‌های مداحی به اوج خود رسید و مانند دهه شصت دوباره حماسه وارد اشعار و سبک‌های مداحی شد.
رهبر انقلاب هم اخیرا در دیدار شعرا فرمودند:
«شعر بایستی جریانسازی بکند؛ یعنی مجموعه‌ی شاعر کشور باید جوری شعر را در فضای هنری کشور و فضای شعری کشور تنظیم بکنند و تولید بکنند و خلق بکنند و تکثیر بکنند که بتواند مسائل مهم و مورد ابتلاء کشور را گفتمان‌سازی کند و جریانسازی کند. فرض بفرمایید راجع به مسئله‌ی عدالت، مسئله‌ی مقاومت، مسئله‌ی اخلاق.»{1}
شعرای بزرگوار در جریان های مختلف سیاسی، اجتماعی، مذهبی و فرهنگی اشعار جذابی را وارد صحیفه شعر انقلاب کردند. من جمله پیاده روی اربعین، انقلاب های کشورهای عربی، فتنه ۸۸، بیعت با امام و رهبری و ...
اما آن چه که در دیدارهای هر ساله ی شعرا با رهبر معظم انقلاب جای خالی اش احساس می شود، همین اشعار سبْکی و ملودی محور است که به صورت محدود به آن پرداخته می شود، در حالی که از یک دهه قبل به شکلی جدی وارد فاز جدیدی شده است. مداحان جوان و نوجوان با استفاده از فضای مجازی و خواندن سبک‌های عامه پسند خود را به جامعه معرفی کردند و باب جدیدی را در عرصه مداحی گشودند.
اشاره رهبر انقلاب در دیدار با شعرا حائز توجه است:
«یک نکته‌ی دیگری که خیلی مهم است، مسئله‌ی ترانه و سرود است. ترانه و سرود، یک بخش لازم و یک شعبه‌ی لازم در زمینه‌ی هنر شعری است و خیلی هم تأثیر میگذارد؛ ترانه و سرود واقعاً تأثیرگذار است. ما در موارد بسیاری دیده‌ایم که مثلاً یک شعری در زبان جوان، نوجوان و افراد مختلف -دانشجو، دانش‌آموز و غیره- جریان دارد که خود این شعر موجب حرکت است، موجب نشاط است، موجب جهت‌دهی است. الان در این زمینه انصافاً ما کم داریم و کم گذاشته‌ایم؛ در زمینه‌ی ترانه و در زمینه‌ی سرود، سرودهای خوب کم است.»{2}
از سرودهای خوبی که حتی در محضر رهبری خوانده شد، شعری بود که مداحی از اصفهان ایراد نمودند با مطلعی که حماسه شوق دفاع از حرم را معرفی می کرد و حتی اشک رهبری را هم در پی داشت. {3}
از این دست اشعار و سبک بسیار زیاد است و در حال گسترش؛ اگر مدیریت شود این انقلاب ادبی همچنان ادامه خواهد داشت، اما اگر این جریان مدیریت نشود، به سرنوشت اواخر دهه ۷۰ دچار می شویم چرا که اجانب برای منحرف ساختن هنر کشور دارند تلاش می کنند؛ و با سرمایه‌گذاری و هزینه های کلان و تشکیل هیئت های اندیشه‌ورز، نقشه ای را طرّاحی می کنند تا شعر موجود را منحرف کنند؛ همچنان‌که سینمای، تئاتر، نقّاشی و بسیاری از فنون و شعبه‌های گوناگون هنر را منحرف کردند.
بزرگ کردن یک عدّه آدم های به اصلاح شاعر که مدام هرزه بگویند؛ از نقشه های آنهاست.
اینکه رهبری در این زمینه اخطار می دهند و می فرمایند:
«دست هایی هستند که فلان شاعرِ بی‌ربط گو و هرزه‌گو را اصلاً بزرگ می کنند، مطرح می کنند، چهره می کنند، در‌حالی‌که از لحاظ فنّی هم شعرهایشان شعرهای پایینی است؛ حالا از لحاظ محتوا که هیچ، از لحاظ فنّی هم شعری نیست که حالا بگوییم «شعر خوبی است، ولو مضمونش مضمون بدی است»؛ نه اصلاً شعرش از لحاظ فنّی هم [بد است]، لکن اینها بزرگشان می کنند» تا ادبیات اصیل و روند نوآوری شعر ما را دچار خلل کنند.
مداحان و شاعران گرامی دقت کنند که نباید هر شعر و سبکی را وارد مجالس اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام کرد.
به قلم : حجت السلام سید صادق موسوی
پی نوشت:
{1}. بیانات در دیدار جمعی از شاعران و اهالی فرهنگ و ادب 09 / 03 / 1397.
{2}. همان
{3}. شعر «منم باید برم آره برم سرم بره»، خوانده شده توسط سیدرضا نریمانی.
راسخون : در عصر انقلاب اسلامی، شاعران به یک رستاخیز ادبی دست پیدا کردند و در عرصه ابداع، آفرینش و نوآوری، به دستاوردهای بدیعی رسیدند.
نزدیک به دو دهه جریان مداحی و شعر کشور دچار تحولی بزرگ‌شده است. از سبک مناجات و نوحه‌خوانی دهه شصت و حال و هوای جبهه و جنگ تا به امروز عرصه شعر و مداحی نوآوری‌های ملموسی را به خود دیده است.
دراین‌بین مداحان با فعال کردن حیات مذهبی درصد بیشتری از این نوآوری را به دوش کشیدند. البته که خط دهی شعرای جوان بی‌تأثیر نبوده است.
این جریان، گفتمان جدیدی را به نام شعر آیینی_مذهبی در کشور به راه انداختند و از اوایل دهه ۸۰ رسماً نوحه‌خوانی و ترانه و سرودهای هیئتی وارد فاز جدیدی شد.
در بین سبک‌های جدیدی که توسط شعرا تنظیم و تولید، توسط مداحان خوانده و با حمایت مؤسسات فرهنگی تکثیر شد، سید جواد ذاکر طباطبایی را می‌توان به‌عنوان علمدار نوآوری در سبک مداحی جدید معرفی کرد که بعدها توسط مداحان دیگر به اوج خود رسید.
با تمام اِن قلت مایی که بر ایشان وارد بود اما باید بپذیریم که ایشان با اشعار و سبکِ خواندن خود که شور و شعور جدیدی را ایجاد می کرد، جریان سازی کردند.
با ذکر این شاهد مثال از جریان سید جواد ذاکر عبور می کنیم
با مطالعه آثار شعرای متقدم پی می بریم که شعرای سده های اخیر از منظرهای مختلف به سرودن شعر می پرداختند، بعنوان مثال «عمان سامانی» شاعر سده سیزدهم هجری از منظر عرفان به صحنه عاشورا نگریسته و «گنجینه الاسرار» را رقم زده است.
از دیدگاه وی هر یک از اصحاب عاشورا در مرتبه ای از سلوک قرار داشتند. این شاعر در فصلی از کتاب خود به شرح وداع حضرت زینب (س) و حسین (ع) می پردازد؛ تا آنجا که شور و حال و جذبه و اشتیاق تمامی وجود «عمّان» را فرا می گیرد و به صراحت و به دور از مصلحت اندیشی می گوید:
سرخوش از صهبای آگاهی شدم
دیگر اینجا زینب اللهی شدم
اینجا کسی به عمان نمی گوید، اشعار کفرآمیزی سروده است، چرا که از منشأ عرفانی وی آگاه است.
اما در مورد مداحی که نام برده شد، با خواندن اشعاری از این قبیل به کفر متهم و حتی موافقان و مخالفان زیادی پیدا کرد
اما در اواخر دهه ۸۰ تا امروز و شکل گیری جریان مدافعان حرم مسئله سبک‌های مداحی به اوج خود رسید و مانند دهه شصت دوباره حماسه وارد اشعار و سبک‌های مداحی شد.
رهبر انقلاب هم اخیرا در دیدار شعرا فرمودند:
«شعر بایستی جریانسازی بکند؛ یعنی مجموعه‌ی شاعر کشور باید جوری شعر را در فضای هنری کشور و فضای شعری کشور تنظیم بکنند و تولید بکنند و خلق بکنند و تکثیر بکنند که بتواند مسائل مهم و مورد ابتلاء کشور را گفتمان‌سازی کند و جریانسازی کند. فرض بفرمایید راجع به مسئله‌ی عدالت، مسئله‌ی مقاومت، مسئله‌ی اخلاق.»{1}
شعرای بزرگوار در جریان های مختلف سیاسی، اجتماعی، مذهبی و فرهنگی اشعار جذابی را وارد صحیفه شعر انقلاب کردند. من جمله پیاده روی اربعین، انقلاب های کشورهای عربی، فتنه ۸۸، بیعت با امام و رهبری و ...
اما آن چه که در دیدارهای هر ساله ی شعرا با رهبر معظم انقلاب جای خالی اش احساس می شود، همین اشعار سبْکی و ملودی محور است که به صورت محدود به آن پرداخته می شود، در حالی که از یک دهه قبل به شکلی جدی وارد فاز جدیدی شده است. مداحان جوان و نوجوان با استفاده از فضای مجازی و خواندن سبک‌های عامه پسند خود را به جامعه معرفی کردند و باب جدیدی را در عرصه مداحی گشودند.
اشاره رهبر انقلاب در دیدار با شعرا حائز توجه است:
«یک نکته‌ی دیگری که خیلی مهم است، مسئله‌ی ترانه و سرود است. ترانه و سرود، یک بخش لازم و یک شعبه‌ی لازم در زمینه‌ی هنر شعری است و خیلی هم تأثیر میگذارد؛ ترانه و سرود واقعاً تأثیرگذار است. ما در موارد بسیاری دیده‌ایم که مثلاً یک شعری در زبان جوان، نوجوان و افراد مختلف -دانشجو، دانش‌آموز و غیره- جریان دارد که خود این شعر موجب حرکت است، موجب نشاط است، موجب جهت‌دهی است. الان در این زمینه انصافاً ما کم داریم و کم گذاشته‌ایم؛ در زمینه‌ی ترانه و در زمینه‌ی سرود، سرودهای خوب کم است.»{2}
از سرودهای خوبی که حتی در محضر رهبری خوانده شد، شعری بود که مداحی از اصفهان ایراد نمودند با مطلعی که حماسه شوق دفاع از حرم را معرفی می کرد و حتی اشک رهبری را هم در پی داشت. {3}
از این دست اشعار و سبک بسیار زیاد است و در حال گسترش؛ اگر مدیریت شود این انقلاب ادبی همچنان ادامه خواهد داشت، اما اگر این جریان مدیریت نشود، به سرنوشت اواخر دهه ۷۰ دچار می شویم چرا که اجانب برای منحرف ساختن هنر کشور دارند تلاش می کنند؛ و با سرمایه‌گذاری و هزینه های کلان و تشکیل هیئت های اندیشه‌ورز، نقشه ای را طرّاحی می کنند تا شعر موجود را منحرف کنند؛ همچنان‌که سینمای، تئاتر، نقّاشی و بسیاری از فنون و شعبه‌های گوناگون هنر را منحرف کردند.
بزرگ کردن یک عدّه آدم های به اصلاح شاعر که مدام هرزه بگویند؛ از نقشه های آنهاست.
اینکه رهبری در این زمینه اخطار می دهند و می فرمایند:
«دست هایی هستند که فلان شاعرِ بی‌ربط گو و هرزه‌گو را اصلاً بزرگ می کنند، مطرح می کنند، چهره می کنند، در‌حالی‌که از لحاظ فنّی هم شعرهایشان شعرهای پایینی است؛ حالا از لحاظ محتوا که هیچ، از لحاظ فنّی هم شعری نیست که حالا بگوییم «شعر خوبی است، ولو مضمونش مضمون بدی است»؛ نه اصلاً شعرش از لحاظ فنّی هم [بد است]، لکن اینها بزرگشان می کنند» تا ادبیات اصیل و روند نوآوری شعر ما را دچار خلل کنند.
مداحان و شاعران گرامی دقت کنند که نباید هر شعر و سبکی را وارد مجالس اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام کرد.
به قلم : حجت السلام سید صادق موسوی
پی نوشت:
{1}. بیانات در دیدار جمعی از شاعران و اهالی فرهنگ و ادب 09 / 03 / 1397.
{2}. همان
{3}. شعر «منم باید برم آره برم سرم بره»، خوانده شده توسط سیدرضا نریمانی.
مطلب مرتبط :
شب شعر نیمه ماه رمضان؛ تحویل سال نوی شعر انقلاب اسلامی
اسوه ادبیات انقلاب
ادبیات عصر تجدد
چشم انداز ادبیات داستانی پس از انقلاب
