اين فيلم مستند براي نمايش در كشور ژاپن با مشكلاتي روبه‌رو شده است و تعداد زيادي از سالن‌هاي نمايش در اين كشور گفته‌اند حاضر به اكران عمومي آن نيستند. دليل اين امر هم وحشت آنان از برخورد تند تماشاگران ژاپني با مضمون فيلم و اقدامات خرابكارانه بعدي آن (همچون آتش زدن سينما يا ويران كردن آنها) است.
خط اصلي قصه اين فيلم بحث انگيز درباره تعدادي از افسران ژاپني است كه در مكان تاريخي و مذهبي ياسوكاني جان خود را از دست دادند. در همين محل بود كه شمشيرها به عنوان سلاح اصلي براي كشتار سربازان چيني مورد استفاده قرار گرفت. تعداد اندكي از مردم جهان درباره اين مكان و اتفاقي كه در آن رخ مي‌داد چيزي مي‌دانند. يينگ‌لي با فيلم‌اش تلاش دارد اين بخش از تاريخ گذشته را دوباره به ياد مردم 2 كشور ژاپن وچين بياورد.
به گفته منتقدين سينمايي ياسوكاني نگاهي دقيق و جدي به اين مكان تاريخي مستقر در توكيو دارد، جايي كه مردگان جنگي ژاپني را مورد تحسين و تمجيد قرار مي‌دهد. اين فيلمساز چيني مي‌گويد:«نسبت به واقعيت سياسي كه در پشت سر اين مسئله قرار دارد مشكوكم و بايد بگويم «پيشنهادهايي» دريافت كردم كه برخي صحنه‌ها را از فيلم حذف كنم. مرد نود ساله‌اي كه در فيلم حضور يافت و مورد استفاده قرار گرفت، اتفاقاتي را كه در دل قصه فيلم رخ مي‌دهد پذيرفته و مي‌گويد اين حوادث در عالم واقعيت اتفاق افتاد. او حتي براي موفقيت فيلم دعا هم كرد.
من فيلم را به مركز «سوارد اسميت» - جايي كه آخرين شمشير ياسوكاني را ساخت- نشان دادم و همسر سازنده آن شمشير هم در نمايش خصوصي حضور داشت. اين موضوع مربوط به بهار سال قبل است. آنها ايرادي به فيلم نگرفتند. من از اهميت موضوع برايشان گفتم وبحث جنجالي بودن حادثه ياسوكاني پيش كشيده شد. بازماندگان ژاپني به جنايتكاران جنگي لقب قهرمان دادند و اين در حالي است كه ديگر كشورهاي آسيايي از اين حادثه به عنوان سمبل تهاجم و خشونت ژاپن قبل و در زمان جنگ جهاني دوم ياد مي‌كنند.
يينگ لي بدون اينكه اسمي از كساني كه به وي پيشنهاد كوتاه‌تر كردن فيلم‌اش را دادند ببرد، ادامه مي‌دهد:« حذف صحنه‌هايي از فيلم به معني نابود كردن آن است. اين كار فيلم را مثله مي‌كند. متعجبم كه چنين در خواست‌هايي مي‌شود و كساني تلاش مي‌كنند با نفوذ و موقعيتي كه دارند، اين كار را انجام دهند. اين كار به معني تغيير دادن ذهنيت يك كاراكتر است و نمي‌توان آن را انجام داد.
اين فيلمساز جوان چيني سال 2005 نامه‌اي براي خالق شمشير ياسوكاني و همسرش نوشت. اين زوج سالخورده، در حوالي منطقه كوچي زندگي مي‌كنند ويينگ‌لي مي‌خواست آنها هم در مستندش حضور داشته باشند.
مرد هنرمند به لي اجازه داد از وي در حالي كه مشغول ساخت آخرين شمشير ياسوكاني‌اش بود فيلم بگيرد. به گفته لي:«وقتي تدريس فيلم تمام شد با او ( كه لقب سوارد اسميت را گرفته است) تماس گرفتم تا فيلم را با هم تماشا كنيم. پس از پايان فيلم وي كمي آشفته بود و از من خواست صحنه‌هاي او را از فيلم درآورم. وقتي علت را پرسيدم گفت از صحنه‌هاي مربوط به او در فيلم به گونه‌اي استفاده شده كه وي اصلا تصورش را نمي‌كرده است. به اعتقاد او، من به نوعي سوءاستفاده كرده بودم و تصور او از قصد و نيت من به كلي چيز ديگري بوده است.
سوارد اسميت زماني كه ديد تصاوير مربوط به او با يك سري تصاوير خاص سياسي تلفيق شده كه معني و مفهوم خاصي را القا مي‌كنند، شگفت زده شده است. براي مثال در يكي از صحنه‌هاي فيلم نخست وزير وقت ژاپن جونيچيرو كويزومي در حال بازديد از معبد در توكيو نشان داده مي‌شود كه با تظاهراتي عليه اين سفر همراه است. اين صحنه با صحنه گفت‌وگوي سوارد اسميت گره خورده است. رسانه‌هاي داخلي ژاپن خبر مي‌دهند كه زوج سالخورده با يك وكيل زبردست ملاقات كرده‌اند تا نظر او را در مورد مستند لي بدانند.
لي مي‌گويد: «سوارد اسميت به من گفت فكر مي‌كرده هدف فيلم نشان دادن تكنيك‌هاي سنتي و ارزش‌هاي هنرمندانه شمشيرهاي ياسوكاني به نسل آينده است و هيچ وقت تصور نمي‌كرده كه صحنه‌هاي مربوط به او در ارتباط مستقيم با موضوع جنجالي ياسوكاني قرار گرفته و مورد استفاده قرار گيرد. اما اين گفته امروزي او ربطي به واقعيات ندارد. زماني كه با او صحبت مي‌كردم گفتم هدفم از ساخت فيلم پيش كشيدن آن بحث قديمي جنجالي است.
بحث و جنجالي كه پيرامون فيلم صورت گرفت از يك طرف نام و آوازه آن را بيشتر از حد معمول مطرح كرد و از طرف ديگر براي نمايش آن در ژاپن مشكل ايجاد كرد. بسياري از سينماهاي ژاپن قبل از اينكه اين بحث‌ها مطرح شود تاريخ نمايش عمومي فيلم را اعلام كرده بودند ولي جنجال مربوط به فيلم باعث شد تا فيلم ديگري جايگزين اين مستند شود. به اين ترتيب تماشاگران سينمايي در ژاپن نمي‌توانند اواخر اين ماه، ياسوكاني را روي پرده سينماها تماشا كنند.
فيلمساز 44ساله چيني كه ساكن ژاپن است، مي‌گويد كه مشكلات فيلم‌اش در همين حد نيست:«نه تنها چند وكيل عليه من اقامه دعوي كرده‌اند بلكه چندين تماس تلفني تهديدآميز هم داشته‌ام. اين تماس‌هاي ناشناس از من خواسته‌اند خودم فيلم را اكران عمومي نكنم وگرنه با مشكلات زيادي روبه‌رو خواهم شد. اين تماس‌ها از زماني شروع شد كه مطبوعات نقدهايي در فيلم نوشتند و گفتند ياسوكاني فيلمي ضدژاپني است. براي اين مستند 123دقيقه‌اي نزديك 10سال كار و تحقيق كردم.
در صحنه‌هاي مختلف فيلم آدم‌هايي با پس زمينه‌هاي مختلف و متفاوت اجتماعي درباره اين موضوع صحبت مي‌كنند و من تلاش كردم كه موضوع را يك طرفه به بحث نگذارم. قصه فيلم در اين باره است كه مردم چه چيزهايي را دوباره جمع‌آوري كردند و چگونه مي‌خواهند به تاريخ گذشته نگاه كنند. برخي مردگان دفن شده در معبد را يك قهرمان مي‌دانند و من مي‌خواستم آنها با تماشاي اين فيلم بدانند ( ومتوجه اين نكته شوند) كه قهرمانان آنها چه كردند و در ديگر كشورهاي آسيايي چه درد و رنجي را براي مردم آن كشورها به ارمغان بردند.
باوجود آنكه لي دريافت پيام‌هاي تهديدآميز تلفني را تصديق مي‌كند اما چنين ادامه مي‌دهد:«فكر نمي‌كنم اين تهديدها، بيانگر ديدگاه عمومي ژاپني‌ها باشد و اكثريت مردم ژاپن موافق آن باشند. مي‌توان گفت كساني كه اين تماس‌ها را گرفته‌‌اند با برخي از سياستمداران يا گروه‌هاي وابسته به سازندگان شمشير ياسوكاني در تماس باشند. براي مثال در يك اقدام نادر گروهي از وكلا و حقوقدانان كه وابسته به حزب ليبرال دمكراتيك هستند، خواستار چند اكران خصوصي و پيش‌هنگام از فيلم شده‌اند. آنها مي‌خواهند خودشان فيلم را ببينند، بدون اين كه كسي چيزي درباره‌اش به آنان بگويد. تهيه‌كنندگان فيلم ژاپني هستند و آنها قبل از ساخته‌شدنش كاملاً از محتواي آن باخبر بوده‌اند.
توزيع‌كنندگان فيلم در آغاز تمايل چنداني براي نمايش پيش هنگام فيلم نداشتند و مي‌گفتند اين كار مي‌تواند به سانسور بيشتر آن منجر شود اما به‌‌تدريج رضايت دادند كه اين اقدام صورت گيرد. ياسوكاني اواسط ماه گذشته براي جمعيتي بالغ بر 80 نفر- كه 40 حقوقدان هم در بينشان بود- به نمايش درآمد؛ لي مي‌گويد: «واكنش‌ها نسبت به فيلم متفاوت بود. يكي از حقوقدانان حزب ليبرال دمكراتيك پس از ديدن فيلم به من گفت طرفدار سانسور نيست و نمي‌خواهد مانع اكران عمومي آن شود اما بسيار متعجب بود كه چطور اين فيلم توسط ژاپني‌ها سرمايه‌گذاري شده است. وي گفت، نه مدافع فيلم است و نه عليه آن و به احترام حفظ آزادي بيان، موافق نمايش عمومي آن است.»
يينگ لي مي‌گويد، اصلاً فكر نمي‌كرد فيلم‌اش تا قبل از اكران عمومي با بحث و جنجال و انتقاد روبه‌رو شود: «تصور خودم اين بود كه اين مسائل از پس از نمايش عمومي فيلم شروع خواهد شد. به‌صورت طبيعي، شما وقتي شروع به انتقاد كردن از يك فيلم مي‌پردازيد كه آن را روي پرده سينما ديده باشيد. چطور مي‌شود ما از چيزي انتقاد كنيم كه هنوز آن را نديده‌ايم. من احساس مي‌كنم سانسور در اين رابطه دارد به شيوه جديدي عمل مي‌كند، شيوه‌اي كه هم دولتي است و هم مي‌خواهد بگويد مستقل است و ارتباطي به دولت ندارد. تهديد يك فيلمساز براي وادار كردنش به لغو نمايش عمومي فيلم‌اش، نوع تازه‌اي از سانسور است و آزادي بيان را به شكل جديدي محدود مي‌كند.»
لي كه سال 1963 در چين به دنيا آمد، فعاليت هنري را در شبكه‌هاي تلويزيوني سرزمين مادري‌اش شروع كرد. او 19 سال قبل با ترك چين ساكن ژاپن شد. علت اصلي ترك وطن هم جست‌وجو براي كسب آزادي بيشتر در زمينه فيلمسازي بود، چيزي كه ظاهراً در ژاپن هم نتوانسته آن را به‌دست بياورد. او اولين مستندش به نام «2 اچ» را درسال 1999 ساخت. قصه اين فيلم درباره يكي از ژنرال‌هاي سابقه حزب ملي‌گراي «كومينگ تانگ» چين است كه در ژاپن زندگي مي‌كند. لي سال 1997 در سمپوزيومي شركت و سخنراني كرد كه اختصاص به شصتمين سال قتل‌عام معروف تاريخي نانجينگ داشت. در جريان اين حادثه صدها هزار نفر از اهالي چين در پايتخت سابق اين كشور نانجينگ، توسط سربازان ژاپني به‌قتل رسيدند.
به گفته لي: «واقعاً شوكه شدم وقتي ديدم ژاپني‌ها در صحنه‌هايي كه ارتش اين كشور در خيابان‌ها رژه مي‌رود، هورا مي‌كشند و دست مي‌زنند. اين يك فيلم مستند بود كه در حاشيه سمپوزيوم نمايش داده شد و نوع واكنش تماشاگران برايم باوركردني نبود. همين مسئله اعتقادم را مبني بر ساخت مستندي درباره ياسوكاني راسخ‌تر كرد. به اين نتيجه رسيدم كه تاريخ واقعي را هم بايد براي بينندگان عادي ژاپني تعريف كرد، تا آنها فقط با تاريخ رسمي روبه‌رو نباشند.
از زماني كه زندگي در ژاپن را شروع كردم، سخت مجذوب واقعه ياسوكاني شده بودم. واقعيت اين است كه مردم ژاپن هم در دوران جنگ رنج زيادي ديدند و اين مصيبت بعداز جنگ هم گريبان آنها را رها نكرد. ياسوكاني به‌هيچ‌وجه فيلمي ضدژاپني نيست. اين فيلم پيام دوستانه و عاشقانه من براي مردم ژاپن است، زيرا من به سلامت فكري آنها اعتقاد دارم. سلامت فكري آنان مي‌تواند باعث بهبود سلامت فكري كل قاره آسيا شود.»
اين فيلمساز اظهار اميدواري مي‌كند فيلم‌اش بتواند بدون دردسر راهي اكران سينماهاي ژاپن شود تا مردم اين كشور بدون هيچ واسطه‌اي به تماشاي فيلم او بنشينند. اين روزها كتاب «شمشير ياسوكاني: سلاح كمياب ژاپني» نوشته تام كيشيدا به‌چاپ مجدد رسيده است. كيشيدا هم در مستند ياسوكاني حضور دارد.
او هم مدعي است كه يينگ‌لي قبل از فيلمبرداري به وي گفته بود قصد ساخت فيلمي غيرسياسي را دارد كه درباره شيوه ساخت اين شمشير در ژاپن است. كيشيدا به‌اين ترتيب مخالف استفاده از صحنه‌هاي خودش در فيلم است و مي‌گويد، لي با قرار دادن صحبت‌هايش در كنار تحليل‌ها و صحنه‌هاي سياسي، از وي سوء استفاده كرده است. او هم با گرفتن يك وكيل از يينگ‌لي شكايت كرده است.
خط اصلي قصه اين فيلم بحث انگيز درباره تعدادي از افسران ژاپني است كه در مكان تاريخي و مذهبي ياسوكاني جان خود را از دست دادند. در همين محل بود كه شمشيرها به عنوان سلاح اصلي براي كشتار سربازان چيني مورد استفاده قرار گرفت. تعداد اندكي از مردم جهان درباره اين مكان و اتفاقي كه در آن رخ مي‌داد چيزي مي‌دانند. يينگ‌لي با فيلم‌اش تلاش دارد اين بخش از تاريخ گذشته را دوباره به ياد مردم 2 كشور ژاپن وچين بياورد.
به گفته منتقدين سينمايي ياسوكاني نگاهي دقيق و جدي به اين مكان تاريخي مستقر در توكيو دارد، جايي كه مردگان جنگي ژاپني را مورد تحسين و تمجيد قرار مي‌دهد. اين فيلمساز چيني مي‌گويد:«نسبت به واقعيت سياسي كه در پشت سر اين مسئله قرار دارد مشكوكم و بايد بگويم «پيشنهادهايي» دريافت كردم كه برخي صحنه‌ها را از فيلم حذف كنم. مرد نود ساله‌اي كه در فيلم حضور يافت و مورد استفاده قرار گرفت، اتفاقاتي را كه در دل قصه فيلم رخ مي‌دهد پذيرفته و مي‌گويد اين حوادث در عالم واقعيت اتفاق افتاد. او حتي براي موفقيت فيلم دعا هم كرد.
من فيلم را به مركز «سوارد اسميت» - جايي كه آخرين شمشير ياسوكاني را ساخت- نشان دادم و همسر سازنده آن شمشير هم در نمايش خصوصي حضور داشت. اين موضوع مربوط به بهار سال قبل است. آنها ايرادي به فيلم نگرفتند. من از اهميت موضوع برايشان گفتم وبحث جنجالي بودن حادثه ياسوكاني پيش كشيده شد. بازماندگان ژاپني به جنايتكاران جنگي لقب قهرمان دادند و اين در حالي است كه ديگر كشورهاي آسيايي از اين حادثه به عنوان سمبل تهاجم و خشونت ژاپن قبل و در زمان جنگ جهاني دوم ياد مي‌كنند.
يينگ لي بدون اينكه اسمي از كساني كه به وي پيشنهاد كوتاه‌تر كردن فيلم‌اش را دادند ببرد، ادامه مي‌دهد:« حذف صحنه‌هايي از فيلم به معني نابود كردن آن است. اين كار فيلم را مثله مي‌كند. متعجبم كه چنين در خواست‌هايي مي‌شود و كساني تلاش مي‌كنند با نفوذ و موقعيتي كه دارند، اين كار را انجام دهند. اين كار به معني تغيير دادن ذهنيت يك كاراكتر است و نمي‌توان آن را انجام داد.
اين فيلمساز جوان چيني سال 2005 نامه‌اي براي خالق شمشير ياسوكاني و همسرش نوشت. اين زوج سالخورده، در حوالي منطقه كوچي زندگي مي‌كنند ويينگ‌لي مي‌خواست آنها هم در مستندش حضور داشته باشند.
مرد هنرمند به لي اجازه داد از وي در حالي كه مشغول ساخت آخرين شمشير ياسوكاني‌اش بود فيلم بگيرد. به گفته لي:«وقتي تدريس فيلم تمام شد با او ( كه لقب سوارد اسميت را گرفته است) تماس گرفتم تا فيلم را با هم تماشا كنيم. پس از پايان فيلم وي كمي آشفته بود و از من خواست صحنه‌هاي او را از فيلم درآورم. وقتي علت را پرسيدم گفت از صحنه‌هاي مربوط به او در فيلم به گونه‌اي استفاده شده كه وي اصلا تصورش را نمي‌كرده است. به اعتقاد او، من به نوعي سوءاستفاده كرده بودم و تصور او از قصد و نيت من به كلي چيز ديگري بوده است.
سوارد اسميت زماني كه ديد تصاوير مربوط به او با يك سري تصاوير خاص سياسي تلفيق شده كه معني و مفهوم خاصي را القا مي‌كنند، شگفت زده شده است. براي مثال در يكي از صحنه‌هاي فيلم نخست وزير وقت ژاپن جونيچيرو كويزومي در حال بازديد از معبد در توكيو نشان داده مي‌شود كه با تظاهراتي عليه اين سفر همراه است. اين صحنه با صحنه گفت‌وگوي سوارد اسميت گره خورده است. رسانه‌هاي داخلي ژاپن خبر مي‌دهند كه زوج سالخورده با يك وكيل زبردست ملاقات كرده‌اند تا نظر او را در مورد مستند لي بدانند.
لي مي‌گويد: «سوارد اسميت به من گفت فكر مي‌كرده هدف فيلم نشان دادن تكنيك‌هاي سنتي و ارزش‌هاي هنرمندانه شمشيرهاي ياسوكاني به نسل آينده است و هيچ وقت تصور نمي‌كرده كه صحنه‌هاي مربوط به او در ارتباط مستقيم با موضوع جنجالي ياسوكاني قرار گرفته و مورد استفاده قرار گيرد. اما اين گفته امروزي او ربطي به واقعيات ندارد. زماني كه با او صحبت مي‌كردم گفتم هدفم از ساخت فيلم پيش كشيدن آن بحث قديمي جنجالي است.
بحث و جنجالي كه پيرامون فيلم صورت گرفت از يك طرف نام و آوازه آن را بيشتر از حد معمول مطرح كرد و از طرف ديگر براي نمايش آن در ژاپن مشكل ايجاد كرد. بسياري از سينماهاي ژاپن قبل از اينكه اين بحث‌ها مطرح شود تاريخ نمايش عمومي فيلم را اعلام كرده بودند ولي جنجال مربوط به فيلم باعث شد تا فيلم ديگري جايگزين اين مستند شود. به اين ترتيب تماشاگران سينمايي در ژاپن نمي‌توانند اواخر اين ماه، ياسوكاني را روي پرده سينماها تماشا كنند.
فيلمساز 44ساله چيني كه ساكن ژاپن است، مي‌گويد كه مشكلات فيلم‌اش در همين حد نيست:«نه تنها چند وكيل عليه من اقامه دعوي كرده‌اند بلكه چندين تماس تلفني تهديدآميز هم داشته‌ام. اين تماس‌هاي ناشناس از من خواسته‌اند خودم فيلم را اكران عمومي نكنم وگرنه با مشكلات زيادي روبه‌رو خواهم شد. اين تماس‌ها از زماني شروع شد كه مطبوعات نقدهايي در فيلم نوشتند و گفتند ياسوكاني فيلمي ضدژاپني است. براي اين مستند 123دقيقه‌اي نزديك 10سال كار و تحقيق كردم.
در صحنه‌هاي مختلف فيلم آدم‌هايي با پس زمينه‌هاي مختلف و متفاوت اجتماعي درباره اين موضوع صحبت مي‌كنند و من تلاش كردم كه موضوع را يك طرفه به بحث نگذارم. قصه فيلم در اين باره است كه مردم چه چيزهايي را دوباره جمع‌آوري كردند و چگونه مي‌خواهند به تاريخ گذشته نگاه كنند. برخي مردگان دفن شده در معبد را يك قهرمان مي‌دانند و من مي‌خواستم آنها با تماشاي اين فيلم بدانند ( ومتوجه اين نكته شوند) كه قهرمانان آنها چه كردند و در ديگر كشورهاي آسيايي چه درد و رنجي را براي مردم آن كشورها به ارمغان بردند.
باوجود آنكه لي دريافت پيام‌هاي تهديدآميز تلفني را تصديق مي‌كند اما چنين ادامه مي‌دهد:«فكر نمي‌كنم اين تهديدها، بيانگر ديدگاه عمومي ژاپني‌ها باشد و اكثريت مردم ژاپن موافق آن باشند. مي‌توان گفت كساني كه اين تماس‌ها را گرفته‌‌اند با برخي از سياستمداران يا گروه‌هاي وابسته به سازندگان شمشير ياسوكاني در تماس باشند. براي مثال در يك اقدام نادر گروهي از وكلا و حقوقدانان كه وابسته به حزب ليبرال دمكراتيك هستند، خواستار چند اكران خصوصي و پيش‌هنگام از فيلم شده‌اند. آنها مي‌خواهند خودشان فيلم را ببينند، بدون اين كه كسي چيزي درباره‌اش به آنان بگويد. تهيه‌كنندگان فيلم ژاپني هستند و آنها قبل از ساخته‌شدنش كاملاً از محتواي آن باخبر بوده‌اند.
توزيع‌كنندگان فيلم در آغاز تمايل چنداني براي نمايش پيش هنگام فيلم نداشتند و مي‌گفتند اين كار مي‌تواند به سانسور بيشتر آن منجر شود اما به‌‌تدريج رضايت دادند كه اين اقدام صورت گيرد. ياسوكاني اواسط ماه گذشته براي جمعيتي بالغ بر 80 نفر- كه 40 حقوقدان هم در بينشان بود- به نمايش درآمد؛ لي مي‌گويد: «واكنش‌ها نسبت به فيلم متفاوت بود. يكي از حقوقدانان حزب ليبرال دمكراتيك پس از ديدن فيلم به من گفت طرفدار سانسور نيست و نمي‌خواهد مانع اكران عمومي آن شود اما بسيار متعجب بود كه چطور اين فيلم توسط ژاپني‌ها سرمايه‌گذاري شده است. وي گفت، نه مدافع فيلم است و نه عليه آن و به احترام حفظ آزادي بيان، موافق نمايش عمومي آن است.»
يينگ لي مي‌گويد، اصلاً فكر نمي‌كرد فيلم‌اش تا قبل از اكران عمومي با بحث و جنجال و انتقاد روبه‌رو شود: «تصور خودم اين بود كه اين مسائل از پس از نمايش عمومي فيلم شروع خواهد شد. به‌صورت طبيعي، شما وقتي شروع به انتقاد كردن از يك فيلم مي‌پردازيد كه آن را روي پرده سينما ديده باشيد. چطور مي‌شود ما از چيزي انتقاد كنيم كه هنوز آن را نديده‌ايم. من احساس مي‌كنم سانسور در اين رابطه دارد به شيوه جديدي عمل مي‌كند، شيوه‌اي كه هم دولتي است و هم مي‌خواهد بگويد مستقل است و ارتباطي به دولت ندارد. تهديد يك فيلمساز براي وادار كردنش به لغو نمايش عمومي فيلم‌اش، نوع تازه‌اي از سانسور است و آزادي بيان را به شكل جديدي محدود مي‌كند.»
لي كه سال 1963 در چين به دنيا آمد، فعاليت هنري را در شبكه‌هاي تلويزيوني سرزمين مادري‌اش شروع كرد. او 19 سال قبل با ترك چين ساكن ژاپن شد. علت اصلي ترك وطن هم جست‌وجو براي كسب آزادي بيشتر در زمينه فيلمسازي بود، چيزي كه ظاهراً در ژاپن هم نتوانسته آن را به‌دست بياورد. او اولين مستندش به نام «2 اچ» را درسال 1999 ساخت. قصه اين فيلم درباره يكي از ژنرال‌هاي سابقه حزب ملي‌گراي «كومينگ تانگ» چين است كه در ژاپن زندگي مي‌كند. لي سال 1997 در سمپوزيومي شركت و سخنراني كرد كه اختصاص به شصتمين سال قتل‌عام معروف تاريخي نانجينگ داشت. در جريان اين حادثه صدها هزار نفر از اهالي چين در پايتخت سابق اين كشور نانجينگ، توسط سربازان ژاپني به‌قتل رسيدند.
به گفته لي: «واقعاً شوكه شدم وقتي ديدم ژاپني‌ها در صحنه‌هايي كه ارتش اين كشور در خيابان‌ها رژه مي‌رود، هورا مي‌كشند و دست مي‌زنند. اين يك فيلم مستند بود كه در حاشيه سمپوزيوم نمايش داده شد و نوع واكنش تماشاگران برايم باوركردني نبود. همين مسئله اعتقادم را مبني بر ساخت مستندي درباره ياسوكاني راسخ‌تر كرد. به اين نتيجه رسيدم كه تاريخ واقعي را هم بايد براي بينندگان عادي ژاپني تعريف كرد، تا آنها فقط با تاريخ رسمي روبه‌رو نباشند.
از زماني كه زندگي در ژاپن را شروع كردم، سخت مجذوب واقعه ياسوكاني شده بودم. واقعيت اين است كه مردم ژاپن هم در دوران جنگ رنج زيادي ديدند و اين مصيبت بعداز جنگ هم گريبان آنها را رها نكرد. ياسوكاني به‌هيچ‌وجه فيلمي ضدژاپني نيست. اين فيلم پيام دوستانه و عاشقانه من براي مردم ژاپن است، زيرا من به سلامت فكري آنها اعتقاد دارم. سلامت فكري آنان مي‌تواند باعث بهبود سلامت فكري كل قاره آسيا شود.»
اين فيلمساز اظهار اميدواري مي‌كند فيلم‌اش بتواند بدون دردسر راهي اكران سينماهاي ژاپن شود تا مردم اين كشور بدون هيچ واسطه‌اي به تماشاي فيلم او بنشينند. اين روزها كتاب «شمشير ياسوكاني: سلاح كمياب ژاپني» نوشته تام كيشيدا به‌چاپ مجدد رسيده است. كيشيدا هم در مستند ياسوكاني حضور دارد.
او هم مدعي است كه يينگ‌لي قبل از فيلمبرداري به وي گفته بود قصد ساخت فيلمي غيرسياسي را دارد كه درباره شيوه ساخت اين شمشير در ژاپن است. كيشيدا به‌اين ترتيب مخالف استفاده از صحنه‌هاي خودش در فيلم است و مي‌گويد، لي با قرار دادن صحبت‌هايش در كنار تحليل‌ها و صحنه‌هاي سياسي، از وي سوء استفاده كرده است. او هم با گرفتن يك وكيل از يينگ‌لي شكايت كرده است.
