راسخون: ترس از مرگ درما وجود دارد .ترس از ناشناخته ها، ايجاد وقفه در تداوم زندگي فيزيکي وجدايي از چيزهايي که براي انسان عزيز است مي تواند مرگ را نامطلوب جلوه دهد.
مرگ عدم اطمينان از آينده را نيز به همراه دارد. اما درفضاي پرجنب وجوش زندگي امروزي هيچ واقعيتي،واقعي تر از مرگ نيست. مرگ به همه ترديدها ، آسيبها و جنجالهاي زندگي فيزيکي ما پايان مي دهد واين پذيرفتن مرگ را ساده تر مي کند. اما آن زمان که ما نخواهيم بود ، زندگاني براي پذيرفتن آنچه که نبود، ناميده مي شود مراسمي برگزار مي کنند.درهمه آيينها ودرهمه کشورها اين مراسم وجود دارد اما به شکلي خاص برگزار مي شود. هر چه پيش مي رويم اين مراسم ازحالت سنتي خود خارج و جنبه مدرن تري به خود مي گيد والبته تجمل گرايي نيز نوعي مدرنيته محسوب مي شود.
- مهرباني براي کسي که نيست.
ترحيم مجلسي است که خانواده متوفي به منظور آمرزش خواهي براي وي ترتيب مي دهند. ترحيم درلغت به معناي مهرباني کردن برکسي ،طلب آمرزش و درود فرستادن براي ميت است. درايران باستان زرد دشتيان مرگ را به عنوان عمومي ترين دغدغه بشر پذيرفته بودند. زردتشت به روشني درباره مرگ، معاد و روز رستاخيز سخن گفته است. به عقيده زردتشت چون روح ازبدن خارج شود به صورت حشره کوچکي درآمده وتا سه روز اطراف جسد ميت پرواز مي کندودرشب چهارم در عالم برزخ به حضور ميترا يا مهر مي رسد.از آنجايي که به عقيده زردشتيان کالبدبي روان سخت ناپاک ونجس است ونبايد آب وخاک وآتش را بدان آلوده ساخت،بنابراين اجساد را درون دخمه هايي که از سنگ ساخته شده بود قرارمي دادند. اين دخمه ها سه طبقه داشت: بالا براي اموات مرد، زيرين براي زنان وآخر مخصوص کودکان بود.شش حمل کننده جنازه را حمل مي کردند وازپي آنان سوگواران با جامه سفيد حرکت مي نمودند. برجهاي خاموش بربلنداي تپه هاي بلند که در فضايي گشوده محصور بوده جايگاهي براي قرار دادن اجساد درمعرض هواي آزاد و پرندگان گوشتخوار به شمار مي آمده است. موبدان تهران چند سالي است که اين رسم را لغو کرده اند ومردگان خود را پس ازشستشو وکفن در پوششي از فلز نازک قرار داده وآن را در قبرهاي سنگي يا سيماني دفن مي کنند.
- مراسمي براي پادشاهان
پس از20 سا ل که از مرگ کوروش درراه کشورگشايي درمصر مي گذشت، به فرمان داريوش، جنازه او با آدابي خاص به پارس منتقل شد .شش ساعت قبل از ورود جنازه به شهر پرسپوليس،داريوش با درباريان تا بيرون شهر به استقبال جنازه رفتند. نوازندگان درپيشاپيش مشايعين آهنگ غم انگيز مي نواختند. پشت سرآنان پيلان وشتران سپاه و سپس سه هزار تن از سربازان بدون سلاح راه مي پيمودند. پشت آنها گردونه با شکوه سلطنتي کوروش که داراي چهارمال بند بود وهشت اسب سپيد با دهانه يراق طلا آن را مي کشيدند .جسد برروي اين گردونه قرار داشت. تابوت طلايي دروسط گردونه مي درخشيد وتاج شاهي روي آن گذاشته شده بود . پس از آن سپهسالار برگردونه جنگي سوار بود ودرفش خاص کوروش را در دست داشت. به نزديک شهر که رسيدند داريوش ومشايعان ايستادند به فرمان او جنازه را به تخت جمشيد بردند وتا سه شبانه روز مردم با احترام از برابر پيکر کوروش مي گذاشتند و تاجهاي گل روي آن مي گذاشتند .روز سوم که خورشيد طلوع کرد با همان تشريفات جنازه را به طرف پاسارگاد بردند. در ميان راه مردم سوگوارانه ايستاده بودند وتابوت را گل باران کردند. درکنار رودخانه کوروش، بناي چهار گوشي از سنگ ساخته بودند ، هنگامي که کوروش را به خاک مي سپردند، پيران سالخورده يکصدا به عزاداري سردار خود پرداختند دخمه مسدود شد وتا چند روز چند موبد براي اجراي مراسم مذهبي باقي ماندند.
-روزگاري نه چندان دور....
درکشورما براي متوفي مجالس ترحيم متعددي برگزار مي شود که عبارتند از : مجلس سومين روز که ترحيم ، ختم ، فاتحه خواني، تذکر (تهران) ، تعزيه(مشهد) وپرسه (زردتشتيان، يزد، کرمان وشيراز) ناميده مي شود.
محل هايي نيز در روزهاي هفتم وچهلم يا هفتم وسي ام (درکردستان) ودرنهايت سالگرد برگزار مي شود.
دربرخي شهرهاي کردستان مراسمي به مدت سه روز از صبح تاعصر درمسجد محل براي آقايان ومجلس ختمي براي بانوان درمنزل برگزار مي شود وهفتم و چهلم وسالگرد وجود ندارد. ازگذشته دور پذيرايي از شرکت کنندگان درمراسم سوگواري معمول بوده است درروايات شيعي نيز روايات متعددي براي اين امر موجود است. ازپيامبر (ص) واهل بيت (ع) سخني مبني بر رد يا پذيرش برگزاري مجالس پرهزينه در دست نيست اما بنا برقرايني در سيره آنها اين کار پذيرفته نبوده است.
اولين ومهمترين مجلس درسومين روز درخانه متوفي، مسجد يا تکيه برگزار مي شود که در سده هاي هفتم وهشتم نيز اين مراسم وجود داشته است. دراين مجلس سال ترمه پهن مي کنند وروي آن قرآن ، گلاب پاش، قرآن، شمع سياه، گلهاي سفيد، ظروف حلوا وخرما وعکس متوفي قرار مي دهند. دربرخي نقاط ايران با قهوه، قاووت ودرخراسان علاوه برآن ،کاکائو،کماج و روغن جوشي پذيرايي مي شود. درکردستان از مهمانان درمسجد وخانه فقط با آب خنک پذيرايي مي کنند ودعوت براي صرف غذا معمول نيست. قبلاً دراين شهر مرسوم بود که روز سوم خانواده ميت به زناني که برسر مزار حضور داشتند. کلوچه مي دادند. ترکمنها از مهمانان با آبگوشتي به نام «الله يلي» درروز سوم و پنجم پذيرايي مي کنند.درميان کردها وابستگان دور ميت ياهمسايگان براي اقوام نزديک وخانواده متوفي غذا مي فرستند.دربرخي شهرهاي جنوبي ايران، پيش از مجلس يا پس از آن عدس پلو وخوراکي از گوشت وبرنج داده مي شود. درخراسان روضه خوان مجلس زنانه، زن است اورا «آتو يا آتون » مي نامند.قبلاً تعداد روضه خوانان حتماً عدد فرد مي بود واز سه يا 5 نفر بيشتر نمي شد . صاحبان عزا از مهمانان استقبال مي کنند ولي کسي به نام «مياندار» از آنها با گلاب وقرآن پذيرايي مي کند.درسده چهارم درشيراز نواختن طبل وني درمجلس ترحيم مرسوم بوده است.در روزهاي هفتم وچهلم نيز مجلسي به همين شيوه با هدف تذکر برگزار مي شود .در آذربايجان مراسم شب هفتم ندارند بلکه پس از ترحيم هر شب جمعه تا چهلم بازماندگان و آشنايان درخانه متوفي عزاداري مي کنند.درکرمان شرکت کنندگان در مجس هفتم براي صاحبان عزا کله قند وچاي مي بردند. ترکمنها نيز يک روز پس زا خاک سپاري کله قند،و بره براي صاحب عزا مي بردند .روز پس از خاکسپاري سنگ قبر روي مدفن قرار مي دهند که اين رسم را در تهران مراسم «پا گرفتن» مي نامند. دربرخي شهرهاي ايران براي تعيين تاريخ چهلمين روز تعداد کل فرزندان يا تعداد فرزندان ذکور متوفي را از عدد 40 کم مي کنند وتاريخ به دست آمده به عنوان روز چهلم ناميده مي شود حضور درمنزل متوفي وديدار از بازماندگان دراولين عيد مذهبي يا ملي پس ازفوت او مرسوم است.
مرگ عدم اطمينان از آينده را نيز به همراه دارد. اما درفضاي پرجنب وجوش زندگي امروزي هيچ واقعيتي،واقعي تر از مرگ نيست. مرگ به همه ترديدها ، آسيبها و جنجالهاي زندگي فيزيکي ما پايان مي دهد واين پذيرفتن مرگ را ساده تر مي کند. اما آن زمان که ما نخواهيم بود ، زندگاني براي پذيرفتن آنچه که نبود، ناميده مي شود مراسمي برگزار مي کنند.درهمه آيينها ودرهمه کشورها اين مراسم وجود دارد اما به شکلي خاص برگزار مي شود. هر چه پيش مي رويم اين مراسم ازحالت سنتي خود خارج و جنبه مدرن تري به خود مي گيد والبته تجمل گرايي نيز نوعي مدرنيته محسوب مي شود.
- مهرباني براي کسي که نيست.
ترحيم مجلسي است که خانواده متوفي به منظور آمرزش خواهي براي وي ترتيب مي دهند. ترحيم درلغت به معناي مهرباني کردن برکسي ،طلب آمرزش و درود فرستادن براي ميت است. درايران باستان زرد دشتيان مرگ را به عنوان عمومي ترين دغدغه بشر پذيرفته بودند. زردتشت به روشني درباره مرگ، معاد و روز رستاخيز سخن گفته است. به عقيده زردتشت چون روح ازبدن خارج شود به صورت حشره کوچکي درآمده وتا سه روز اطراف جسد ميت پرواز مي کندودرشب چهارم در عالم برزخ به حضور ميترا يا مهر مي رسد.از آنجايي که به عقيده زردشتيان کالبدبي روان سخت ناپاک ونجس است ونبايد آب وخاک وآتش را بدان آلوده ساخت،بنابراين اجساد را درون دخمه هايي که از سنگ ساخته شده بود قرارمي دادند. اين دخمه ها سه طبقه داشت: بالا براي اموات مرد، زيرين براي زنان وآخر مخصوص کودکان بود.شش حمل کننده جنازه را حمل مي کردند وازپي آنان سوگواران با جامه سفيد حرکت مي نمودند. برجهاي خاموش بربلنداي تپه هاي بلند که در فضايي گشوده محصور بوده جايگاهي براي قرار دادن اجساد درمعرض هواي آزاد و پرندگان گوشتخوار به شمار مي آمده است. موبدان تهران چند سالي است که اين رسم را لغو کرده اند ومردگان خود را پس ازشستشو وکفن در پوششي از فلز نازک قرار داده وآن را در قبرهاي سنگي يا سيماني دفن مي کنند.
- مراسمي براي پادشاهان
پس از20 سا ل که از مرگ کوروش درراه کشورگشايي درمصر مي گذشت، به فرمان داريوش، جنازه او با آدابي خاص به پارس منتقل شد .شش ساعت قبل از ورود جنازه به شهر پرسپوليس،داريوش با درباريان تا بيرون شهر به استقبال جنازه رفتند. نوازندگان درپيشاپيش مشايعين آهنگ غم انگيز مي نواختند. پشت سرآنان پيلان وشتران سپاه و سپس سه هزار تن از سربازان بدون سلاح راه مي پيمودند. پشت آنها گردونه با شکوه سلطنتي کوروش که داراي چهارمال بند بود وهشت اسب سپيد با دهانه يراق طلا آن را مي کشيدند .جسد برروي اين گردونه قرار داشت. تابوت طلايي دروسط گردونه مي درخشيد وتاج شاهي روي آن گذاشته شده بود . پس از آن سپهسالار برگردونه جنگي سوار بود ودرفش خاص کوروش را در دست داشت. به نزديک شهر که رسيدند داريوش ومشايعان ايستادند به فرمان او جنازه را به تخت جمشيد بردند وتا سه شبانه روز مردم با احترام از برابر پيکر کوروش مي گذاشتند و تاجهاي گل روي آن مي گذاشتند .روز سوم که خورشيد طلوع کرد با همان تشريفات جنازه را به طرف پاسارگاد بردند. در ميان راه مردم سوگوارانه ايستاده بودند وتابوت را گل باران کردند. درکنار رودخانه کوروش، بناي چهار گوشي از سنگ ساخته بودند ، هنگامي که کوروش را به خاک مي سپردند، پيران سالخورده يکصدا به عزاداري سردار خود پرداختند دخمه مسدود شد وتا چند روز چند موبد براي اجراي مراسم مذهبي باقي ماندند.
-روزگاري نه چندان دور....
درکشورما براي متوفي مجالس ترحيم متعددي برگزار مي شود که عبارتند از : مجلس سومين روز که ترحيم ، ختم ، فاتحه خواني، تذکر (تهران) ، تعزيه(مشهد) وپرسه (زردتشتيان، يزد، کرمان وشيراز) ناميده مي شود.
محل هايي نيز در روزهاي هفتم وچهلم يا هفتم وسي ام (درکردستان) ودرنهايت سالگرد برگزار مي شود.
دربرخي شهرهاي کردستان مراسمي به مدت سه روز از صبح تاعصر درمسجد محل براي آقايان ومجلس ختمي براي بانوان درمنزل برگزار مي شود وهفتم و چهلم وسالگرد وجود ندارد. ازگذشته دور پذيرايي از شرکت کنندگان درمراسم سوگواري معمول بوده است درروايات شيعي نيز روايات متعددي براي اين امر موجود است. ازپيامبر (ص) واهل بيت (ع) سخني مبني بر رد يا پذيرش برگزاري مجالس پرهزينه در دست نيست اما بنا برقرايني در سيره آنها اين کار پذيرفته نبوده است.
اولين ومهمترين مجلس درسومين روز درخانه متوفي، مسجد يا تکيه برگزار مي شود که در سده هاي هفتم وهشتم نيز اين مراسم وجود داشته است. دراين مجلس سال ترمه پهن مي کنند وروي آن قرآن ، گلاب پاش، قرآن، شمع سياه، گلهاي سفيد، ظروف حلوا وخرما وعکس متوفي قرار مي دهند. دربرخي نقاط ايران با قهوه، قاووت ودرخراسان علاوه برآن ،کاکائو،کماج و روغن جوشي پذيرايي مي شود. درکردستان از مهمانان درمسجد وخانه فقط با آب خنک پذيرايي مي کنند ودعوت براي صرف غذا معمول نيست. قبلاً دراين شهر مرسوم بود که روز سوم خانواده ميت به زناني که برسر مزار حضور داشتند. کلوچه مي دادند. ترکمنها از مهمانان با آبگوشتي به نام «الله يلي» درروز سوم و پنجم پذيرايي مي کنند.درميان کردها وابستگان دور ميت ياهمسايگان براي اقوام نزديک وخانواده متوفي غذا مي فرستند.دربرخي شهرهاي جنوبي ايران، پيش از مجلس يا پس از آن عدس پلو وخوراکي از گوشت وبرنج داده مي شود. درخراسان روضه خوان مجلس زنانه، زن است اورا «آتو يا آتون » مي نامند.قبلاً تعداد روضه خوانان حتماً عدد فرد مي بود واز سه يا 5 نفر بيشتر نمي شد . صاحبان عزا از مهمانان استقبال مي کنند ولي کسي به نام «مياندار» از آنها با گلاب وقرآن پذيرايي مي کند.درسده چهارم درشيراز نواختن طبل وني درمجلس ترحيم مرسوم بوده است.در روزهاي هفتم وچهلم نيز مجلسي به همين شيوه با هدف تذکر برگزار مي شود .در آذربايجان مراسم شب هفتم ندارند بلکه پس از ترحيم هر شب جمعه تا چهلم بازماندگان و آشنايان درخانه متوفي عزاداري مي کنند.درکرمان شرکت کنندگان در مجس هفتم براي صاحبان عزا کله قند وچاي مي بردند. ترکمنها نيز يک روز پس زا خاک سپاري کله قند،و بره براي صاحب عزا مي بردند .روز پس از خاکسپاري سنگ قبر روي مدفن قرار مي دهند که اين رسم را در تهران مراسم «پا گرفتن» مي نامند. دربرخي شهرهاي ايران براي تعيين تاريخ چهلمين روز تعداد کل فرزندان يا تعداد فرزندان ذکور متوفي را از عدد 40 کم مي کنند وتاريخ به دست آمده به عنوان روز چهلم ناميده مي شود حضور درمنزل متوفي وديدار از بازماندگان دراولين عيد مذهبي يا ملي پس ازفوت او مرسوم است.
/1027 1002
