راسخون : و برای این گفت رسول(ص)که مؤمن را بر همه خیرات ثواب بود تا لقمهای که در دهان خود نهد یا در دهان اهل خود و این برای آن گفت که مقصود مؤمن از این همه راه آخرت بود. و نشان آنکه طعام خوردن از راه دین بود، آن باشد که بشره نخورد و از حلال خورد و به قدر حاجت خورد و آداب خوردن نگاه دارد.
آداب پیش از طعام خوردن
اول آنکه دست و دهان بشوید که چون طعام خوردن بر نیت زاد آخرت بود عبادت بود.
این چون وضویی باشد پیش از آن و نیز دست و دهان پاکتر شود و کسی که پیش از طعام دست بشوید، در خبر است که از درویشی ایمن بود. دوم آنکه طعام بر سفره نهد نه بر خوان که رسول(ص)چنین کرده است که سفره از سفر یاد دهد و سفر دنیا از سفر آخرت یاد دهد و نیز به تواضع نزدیکتر بود، پس اگر بر خوان خورد روا باشد که از این نهی نیامده است، اما عادت سلف سفره بوده است و رسول ما(ص) بر سفره خورده است.
سوم آنکه نیکو بنشیند، زانو راست برآرد و بر ساق چپ نشیند و تکیهزده نخورد که رسول(ص)، گفت که من تکیهزده طعام نخورم که من بندهام، بندهوار خورم و نشینم.
چهارم آنکه نیت کند که طعام برای قوّت عبادت خورد نه برای شهوت. ابراهیم بن شیبان میگوید: «هشتاد سال است تا هیچ چیز به شهوت نخوردهام.» و نشانی درستی این نیت آن بود که عزم کند بر اندک خوردن که بسیار خوردن از عبادت باز دارد که رسول(ص) میگوید «لقمهای چند که پشت آدمی راست دارد بسنده بود.» اگر بدین قناعت نکند، سه یک شکم طعام را و سه یکی شراب و سه یکی نفس را.
پنجم آنکه تا گرسنه نشود دست به طعام نبرد و نیکوترین سنتی که بر طعام تقدیم باید کرد گرسنگی است که پیش از گرسنگی خوردن مذموم و مکروه است و هر که دست به طعام برد و گرسنه بود و باز گیرد و هنوز گرسنه بود، هرگز به طبیب حاجت نیابد.
ششم آن که به ماحضر (حاضری) قناعت بکند و تکلّف طعامهای خوش نکند که مقصود مؤمن نگاه داشت قوّت عبادت بود نه تنعّم و سنت است، نان را گرامی داشتن که قوام آدمی بدین است و بهترین اکرام وی آن است که در انتظار نان، خورش ندارندش، بلکه در انتظار نماز ندارد که چون نان حاضر شد، نخست نان خورند آنگاه نماز کنند.
هفتم آنکه دست به طعام نبرد تا کسی حاضر نیاید که با وی بخورد که تنها خوردن نیکو نیست و هر چند دست بر طعام بیش بود برکت بیش بود و انس گوید (ره) که رسول(ص) هرگز طعام تنها نخوردی.
آداب وقت خوردن
اما آداب طعام خوردن آن است که اول بِسم الله بگوید و به آخر الحمدلله و نیکوتر آن است که به اول لقمه گوید بسم الله و به دوم بسم الله الرّحمن و به سیم بِسم الله الرّحمن الرحیم، و به آواز گوید تا دیگران را یاد دهد و به دست راست خورد و ابتدا به نمک کند و ختم به نمک کند که در چند خبر آمده است این و تا شره را در ابتدا بکشند، بدان که به خلاف شهوت یک لقمه برگیرد و نیک بخاید.
(جویدن) و تا فرو نبرد، دست به دیگر لقمه دراز نکند و هیچ طعام را عیب نکند که رسول(ص) هیچ طعام را عیب نکردی، اگر خوش آمدی بخوردی و اگر نه دست بازگرفتی و از پیش خود خورد، مگر میوه که از جوانب طبق روا بود که آن مختلف باشد.
2759/1000
