راسخون: امام جماعت و مربی مسجد؛ امام جماعت پاک، زیبارو و خندان و همراه فرق می‌کند با کسی که همراهی ندارد و مغرور و یا غافل و بی‌توجه است و البته جماعتی که می‌توان در مسجد به دور هم جمع کرد، جمعی که همراهند و آگاه و مهربان، می‌توانند بهترین راه جذب جوانان باشند.
همشهری آیه در شماره آذر ماه خود در پرونده‌ای به بررسی جایگاه مسجد و راه‌های جذب جوانان به خانه خدا پرداخته است.
در بخشی از یکی از مطالب این پرونده آمده است:
وقتی بحث تربیتی‌ای مثل جذب جوانان به‌حوزه‌های دینی و معرفتی مطرح می‌شود همه به‌سراغ مشکلات جوانان و معضلات جامعه و از این دست مسائل می‌روند، هرچند عده‌ای این وسط توپ را به زمین مسوولان هم می‌اندازند اما آنچه به‌نظر می‌رسد مهم‌ترین ضلع این ماجراست؛ نقش مبلغان دینی در جذب انسان‌ها. مبلغی که خودش جذاب نباشد جذب‌کننده هم نخواهد بود و نمی‌تواند دینی را که بی‌شک جذاب هم هست، تبلیغ کند. اما چه موانع و مشکلاتی در راه این مبلغان است؟ در این مقاله سعی داریم به بخش کوچکی از این مشکلات اشاره کنیم.
به منظور جذب جوانان به مسائل و اجتماعات دینی از جمله مساجد، باید به سه نکته مهم توجه کرد:
1- اهداف جذب افراد و به‌خصوص جوانان
2- روحیه جوان و حالات او
3- راه‌ها و روش‌های جذب
1- اهداف جذب: می‌توان به‌طور کلی سه هدف را برشمرد. الف: جهت‌دهی به استعدادهای گسترده انسان
ب: واکسینه‌کردن او نسبت به تحریکات شیاطین و شبهات علمی و روانی
ج: پرکردن اوقات فراغت با اشتغالات مثبت و سازنده
روحیات جوانی
همچنان که در روایات آمده است «الحدث کالارض الخالیه..»، دل جوان مانند زمین خالی است؛ یعنی هر چه در آن بکاری محصول همان خواهد بود. آنکه قصد کار با جوانان را دارد ابتدا باید نیاز فکری و روحی و روانی او را بداند، سپس مواد لازم برای تامین این نیازها را فراهم کند و بعد با جذب و همراهی، نیازها را تامین کند. جوانان یا آینده‌سازان جامعه، افراد قابل تربیتی هستند که می‌توان با ایجاد زمینه لازم و شخصیت در دل و فکر او یعنی احساس و تفکر او، آینده درخشان و پربار و مطمئنی را رقم زد. همچنان که دستور از ائمه است «علیکم بالاحداث». سه بحث کلی در رابطه با روحیات جوانان داریم:
الف: جهت‌دهی والا به استعدادهای گسترده؛ انسان دارای استعدادهای فراوان است که مراد از این استعداد، امکان و توانایی در زمینه‌های جسمی، روانی و فکری است. این نیازهای جسمی نیازهای فیزیوژیکی مثل خوراک، پوشاک و شهوت، نیازهای روانی و احساسی مثل احساس مقبولیت، امنیت و نیازهای فکری که کنجکاوی و شناخت و معرفت است.
«جعل لکم السمع و الابصار و الافئده.. لعلکم تشکرون(سوره نحل.آیه 78)» گوش مسیر جمع‌آوری اطلاعات صوتی و چشم مسیر جمع‌آوری اطلاعات عینی و دیدنی و دل مرکز احساسات و درک عمیق سرمایه‌های انسان برای زیاد شدن، کسب و رشد است. گوش و سمع، دائم در حال دریافت است؛ همچنین چشم و قلب و فکر. این دریافت‌ها یا کاذب است و پوچ و رو به گمراهی و فساد یا با تعلیم و آگاهی است و رو به تعالی.
مسجد مرکزی است برای تامین شنیدنی‌ها و دیدنی‌ها و درک‌ها که خانه خداست و خانه تلاوت آیات الهی است. آیاتی که نور است و از ظلمات جهل و گمراهی به سوی رشد راه مستقیم و فلاح راهنمایی می‌کند. (قدجائکم من الله نور و کتاب مبین/ یهدی به الله من اتبع رضوانه سبیل السلام و یخرجهم من الظلمات الی النور باذنه و یهدیهم الی صراط مستقیم (مائده-16،15)»
مسجد مرکز شنیدن آیات الهی و دیدن مومنین و تربیت‌شدگان مکتب است و باید کسی که مسوولیتی را در مساجد به عهده می‌گیرد آثار تربیتی مکتب در او بروز داشته باشد؛ آرایش مومن، بینش مومن، محبت او و صفات جذاب دیگر که بندگان مخلص مظهر آن می‌شوند، همه از جاذبه‌های تربیتی است.
ب: با ایجاد رابطه محبت‌آمیز و دادن شخصیت می‌توان زمینه را برای مراجعه دیگران فراهم کرد. محبت واقعی تصنعی نیست زیرا که انسان مخلوق خداوند است و مورد عنایت او؛ هم او که تمام هستی را برای تربیت انسان خلق کرد. کسی که عشق خداوند دارد به مخلوقات او عشق می‌ورزد و مشغول رفع گرفتاری‌های بندگان اوست که بالاترین ثواب‌ها برای همین امر روایت شده است.
روش‌های جذب
بحث روحیه و حالات جوانان، بحث گسترده‌ای است که باید در مقاله‌ای مستقل مورد توجه قرار گیرد و فعلا اشارات دیگری در لابه‌لای مطالب بیان می‌شود.
روحیه و خصوصیات افراد متفاوت است، بعضی گرم و معاشرتی هستند و بدون سوءظن به‌راحتی ارتباط برقرار می‌کنند؛ این افراد دارای شخصیت متعادل هستند. وقتی چنین انسانی صداقت را ببیند، محبت را به‌راحتی همراهی خواهد کرد و پای آن خواهد ایستاد. اما بعضی احساسی و با سوءظن هستند که باید زمینه‌های سوءظن او را برطرف کرد تا با رفع آن همراه و دوست شود و بعضی هم با عقده‌های فراوان و سرد و کینه‌توزانه برخورد می‌کنند و باید زمینه‌ها و علت‌های کینه‌ها و عقده‌ها را شناخت و در راه رفع آنها تلاش کرد.
شناخت روحیه‌های متفاوت و راه‌های کار با آنها زمینه‌ای بسیار وسیع است که نیاز به چشم بصیر و دل پاک و علم فراوان دارد. روان‌شناسی و روانکاوی و تجربه‌ها -البته نه هر روان‌شناسی و روانکاوی بل آنکه در راه تربیت الهی اندوخته شده و با آیات و روایات معصومین انس دارد- می‌تواند راهگشای جذب به مسجد باشد.
مربی باید تزکیه کند و تعلیم. تمیزی مسجد و مرتب بودن آنکه دستورات زیادی برای آن وارد شده و آگاهی و روشن بودن مسؤولان مسجد بسیار مؤثراست.
وظیفه کسی که مسؤول مسجد است و در آن را باز می‌کند، مسجد را برای نماز و برنامه‌ها آماده می‌کند خیلی مهم است؛ خصوصا نوع روحیه او و انگیزه‌هایش. کسی که با علاقه و عشق فراوانی که ارزش کار خود می‌داند خودش را مسؤول خانه خدا دیده است و آن را برای انس بندگان او و حضور و آرامش آنها آراسته می‌کند تا آنها از مشغولیات فراوان دنیایی آسوده شوند و کنار باران محبت و صفای الهی سرشار شوند و نیرو بگیرند، فرق می‌کند با کسی که خود علاقه‌ای به مسجد ندارد و از روی نیازهای مادی و نیازهای غیر مسجدی مسوول مسجد شده و تا با فشار از او نخواهند به مسجد رسیدگی نمی‌کند، با بی‌حوصلگی و تنفر برخورد می‌کند و منتظر این است که چه وقت مسجد خالی شود و او دنبال کار خود برود.
همچنین امام جماعت و مربی مسجد؛ امام جماعت پاک، زیبارو و خندان و همراه فرق می‌کند با کسی که همراهی ندارد و مغرور و یا غافل و بی‌توجه است و البته جماعتی که می‌توان در مسجد به دور هم جمع کرد، جمعی که همراهند و آگاه و مهربان، می‌توانند بهترین راه جذب جوانان باشند.
متن کامل این مقاله را در همشهری آیه آذرماه بخوانید.
