نخستین گام مبارزه

درود بر مردانی که در مقابل دودمان بسیار خطرناک پهلوی قیام کردند...زنده باشند مردم مجاهد عزیز تبریز که با نهضت عظیم خود، مشت محکم بر دهان یاوه گویانی زدند که با بوقهای تبلیغاتی، انقلاب خونین استعمار را که ملت شریف ایران با آن صددرصد مخالف است، انقلاب سفید شاه و ملت می نامند... ˈ(پیام امام خمینی(ره) به مناسبت قیام مردم تبریز)

نهضت اسلامی ایران در آغازین سال های دهه 40 خورشیدی با اعتراض شدید امام خمینی(ره) و روحانیت پیشرو به لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی و آنچه محمدرضا پهلوی آن را انقلاب سفید شاه و ملت می خواند، شروع شد.

در این لایحه، قید اسلام از شرایط انتخاب کنندگان و انتخاب شوندگان حذف و به جای سوگند به قرآن، سوگند به کتاب آسمانی آورده شده بود.

پس از آن محمدرضا پهلوی، لوایح ششگانه ای را مطرح و در یک رفراندوم نمایشی در ششم بهمن سال 1341 به تصویب رساند. امام خمینی(ره) و مراجع قم به همین سبب نوروز سال 1342 را عزای عمومی اعلام کردند. امام(ره) در سخنرانی تاریخی خود در عاشورای همان سال به شاه و اربابانش(آمریکا و رژیم صهیونیستی) حمله شدیدی کردند، به دنبال این سخنرانی مهم و تاریخی، عوامل رژیم، امام خمینی(ره) را در شب 15 خرداد 1342 دستگیر و به تهران انتقال دادند. با اعلام این خبر در شهرهای مختلف، تظاهرات عظیمی به پشتیبانی از امام(ره) برگزار شد و رژیم پهلوی که وحشت زده شده بود، دستور سرکوب این قیام را داد. قیام تاریخی 15خرداد در شهر قم که باعث شهادت بسیاری از مردم شد، نقطه عطفی در نهضت اسلامی ایران به شمار می رود.

حکومت پس از 12 سال که از این واقعه می گذشت از خوف محبوبیت امام خمینی در بین مردم در شرایطی که احساس می کرد همه چیز را در کنترل خود دارد در اقدامی ناشیانه، با چاپ مقاله ای توهین آمیز، سعی کرد قیام 15 خرداد را توطئه استعمار و حجاب را کهنه پرستی معرفی کند و بدینوسیله شخصیت حضرت امام (ره) را زیر سؤال برد.

نگارنده مقاله اهانت آمیز ˈارتجاع سرخ وسیاهˈ در روزنامه اطلاعات که خشم و انزجار عمومی مردم را بر انگیخت رشیدی مطلق معرفی شده بود.

وقتی که روزنامه اطلاعات به قم رسید، مردم قم خشمگین شدند و تظاهرات گسترده ای را به راه انداختند و عمال رژیم پهلوی نیز عده زیادی را به شهادت رساندند، مردم نقاط مختلف ایران در اعتراض به این اقدام نادرست رژیم، خود را آماده برگزاری مراسم چهلم شهدا کردند. به همین منظور؛ دومین قیام تاریخی برای گرامی داشت مراسم چهلم شهدای آن روز، توسط مردم تبریز صورت گرفت.

در 29 بهمن 1356، مردم بنا به دعوت آیت الله قاضی طباطبایی و 10 تن دیگر از علمای تبریز، در مقابل مسجد ˈقزللیˈ تجمع کردند. سرگرد مقصود حق شناس، رییس کلانتری بازار به همراه عده‌ای از مامورانش، سعی کرد تا با توهین به مقدسات مردم، آنان را متفرق کند و مانع ورود مردم به مسجد شود.

در این میان، جوانی انقلابی و مبارز به نام ˈمحمد تجلیˈ در مقابل این برخورد ماموران و رفتار نادرست آنان برافروخته ‌و با رییس کلانتری درگیر شد و او با اسلحه کمری خود این مبارز 22 ساله را به شهادت رساند.

مردم از این اقدام حق شناس خشمگین شدند و پیکر خون آلود این شهید نستوه را بر روی دست گرفتند و در خیابان ها با سر دادن شعار علیه رژیم پهلوی به راه افتادند. با مشاهده این صحنه مردم بیشتری به صفوف راهپیمایی پیوستند و تظاهرات علیه رژیم گسترده تر شد.

رییس ساواک، یحیی لیقوانی، در این هنگام، با تهران تماس گرفت و با توجه به دستور محمدرضا پهلوی و نخست وزیر وی، جمشید آموزگار، یگان ها و ادوات نظامی، از جمله تانک و نفربر را در سطح شهر برای حفاظت از مناطق مهم و سرکوب مردم مستقر ساخت.

سرانجام پس از چند ساعت مبارزه خونین میان مردم و ماموران رژیم پهلوی، نیروی نظامی توانست در ساعت پنج بعداز ظهر بر شهر مسلط شود. بر طبق آمار ارایه شده از جانب ساواک 581 نفر دستگیر، 9 نفر کشته، 118 نفر زخمی، 3 دستگاه تانک، 2 سینما، یک هتل، کاخ جوانان، حزب رستاخیز و تعدادی اتومبیل شخصی و دولتی به آتش کشیده شدند.

اما مشاهدات مردم خبر از شهادت ده ها تن و خرابی های بسیاری در این شهر می داد.

امام خمینی(ره)پس از این واقعه تلخ، در پیامی به مناسبت قیام مردم تبریز فرمودند: ˈ...من نمی دانم با چه زبانی به اهالی محترم تبریز و به مادران داغدیده و پدران مصیبت کشیده تسلیت بگویم، با چه بیان این قتل عام های پی در پی را محکوم کنم. من از مقدار جنایات و عدد مقتولین و مجروحین اطلاع صحیح ندارم. ولی از بوق های تبلیغاتی معلوم می شود که جنایت های بیش از تصور ماست. با این وصف، شاه افراد پلیس را که به قتل عام به دلخواه او دست نزده اند، به محاکمه می خواهد بکشد...ˈ

قیام مردم تبریز و کشتار گسترده آنان توسط رژیم و بازتاب آن در کشور؛ محمدرضا پهلوی را غافلگیر کرد زیرا نه تنها توطئه او را برای منحرف کردن ذهن مردم از قیام امام در 15 خرداد 1342، خنثی کرده بود بلکه این نقشه همچون جرقه ای بود که خشم مردم را شعله ورتر کرد.

و اینگونه بود که حلقه اول از زنجیره مبارزات مردم ایران با قیام تبریز شکل گرفت و خون شهدای این حادثه تلخ اما تاریخی به عنوان نخستین گام مبارزه، زمینه را برای حلقه های دیگر انقلاب مهیا ساخت و پیروزی انقلاب را در 22 بهمن 1357 رقم زد.

**عکس های الصاقی به گزارش مربوط به این روز تاریخی در تبریز است.

/111/