با ارزش‌ترين و حياتىترين مرز كشور ما در جنوب به خاطر موقعيت خليج فارس و درياى عمان است که شامل خط ساحلى جنوب با طول 2043 كيلومتر، شامل كرانههاى شمالى درياى عمان و تمام كرانههاى شمالى خليج فارس و بخشى از اروندرود كه از مصّب آن تا دهانه نهرخين و نيز مقسّم المياه خط «تالوگَ»، مرز ايران و عراق است1.
مرزهاى جنوبى كشور به دليل مجاورت با منابع غنى نفت در خليج فارس و تنگه هرمز، گذرگاه تجارت بينالمللى، از اهميّت اقتصادى بسيار بالايى برخوردار مىباشد و جمهورى اسلامى با داشتن چنين موقعيت، هموار مورد توجه جهانيان قرار گرفته است2.
خليج فارس به دليل وجود كشمكش و رقابت قدرتهاى استعمارگر در طول تاريخ، هيچگاه وضعيّت حقوقى روشنى نداشته است. اين منطقه، از ابتداى نفوذ پرتغالىها در قرن پانزدهم ميلادى تا پايان سلطه بريتانياى كبير در خليج فارس (اوايل دهه 1970 م) از يك آبراه بينالمللى به يك منطقه استراتژيكى تبديل شد. اختلافات و رقابت كشورهاى ساحلى در مورد حدود قلمرو حاكميّتشان، با پيدايش نفت منطقه، جنبه ملموسترى پيدا كرد. قلمرو حاكميّت شيوخ و دولتهاى حاشيه خليج فارس، در گذشته، در محدوده به اصطلاح «مرزهاى مصلحتى» با خطوط مرزى مبهم مشخص مىشد.
تعيين حدود ناحيه شمالى خليج فارس، شكل پيشرفتهترى داشت و سوابق ديرينه و ممتد تاريخى از دوران پیش از اسلام، حاكميّت دولت ايران بر قلمرو شمالى را بلامنازع كرده بود و قوانين حقوقى سياسى غرب هم آن را پذيرفته بود. اما كنترل آبراه‌هاى تجارى و حفظ بازارهاى واردات و صادرات كه براى قدرتهاى بزرگ خارجى از اهميّت خاصّى برخوردار بود، دست شركتهاى انگليسى و هلندى هند شرقى بود. شركتهاى ياد شده به عنوان بازوهاى استعمار، حاكميّت آن‌ها را در اين منطقه اعمال مىكردند. اساس سياست استعمارى بريتانياى كبير در خليج فارس بر اين ادّعا استوار بود كه «دريا به دلايل نظرى، قابليّت تملّك خصوصى دارد و در عمل در مالكيّت انگلستان است».
امروز اصرار برخی از کشورهای غربی و عربی بر واژه خلیج عربی چیزی جز دنبال نمودن تفکرات استعماری و سودجویانه در حوزه آسیای میانه نبوده و نیست. خلیج فارس همیشه به عنوان مرز جنوبی ایران محسوب شده و همانگونه که در گذشته به نام خلیج فارس در تاریخ و جغرافیا ثبت شده امروزه نیز به همین نام برای آیندگان این سرزمین ثبت میگردد. روز ملی خلیج فارس بر همه ایرانیان مبارک باشد.
سید احمد سجادی
پی نوشتها:
1. جغرافیای ایران، محمودی، ص 337
2. جغرافیای سیاسی و اقتصادی ایران، اسماعیل خدادای، جلد 1، ص 42
