پژوهش و معرفت

پژوهش که نوعی طلب دانش است، به عنوان فرضیه دینی مطرح است. ستره زمانی و پهنه زمینی این دستور الهی، در گفتمان دو رهبر آسمانی مشهود است؛ موسی کلیم الله (علی نبینا و آله و علیه السلام) در پژوهش علم، به دنبال خضر (علیه السلام)، عزم طلب معرفت علم و خودشناسی کرد (1).
در حقیقت، تفکر و تحقیق در آیات الهی و دقت بصیرت زا موجب می شود تا آدمی به این نتیجه برسد که همه آفرینش، جلوه-هایی از یک حقیقت بیکران است (2).
خداوند بارها تأکید کرده است که همه ابزارهای رشد و بالندگی انسان برای او فراهم است و انسان فقط باید در این باره تلاش و جهاد کند و از فرصت ها و ابزار ها به درستی بهره گیرد تا به همه مقاصد عالی چون متالی شدن و خدایی گونه شدن و تا خلافت الهی و تقرب به درگاه خدا دست یابد (3).
بصیرت و پژوهش در آموزه ها و فرهنگ های آسمانی حالتی است که به انسان توانایی درک درست حقایق وتحلیل واقعیت‌ها را می دهد. این خردورزی انسان و بهره گیری از فروغ عقل ضامن راهیابی در مسیر تاریک و پر خطر زندگی است؛ بر این اساس دین اسلام بنیان‌های اصلی نظام فکری خود را بر پایه خرمندی و بصیرت بشر بنا می نهد. این دو مسئله راهنمای پژوهشگران است تا با آغوشی باز از تراوش های فکری در جهت شناخت صحیح استفاده کنند (4).
هدف کسانی که در جاده بی‌انتهای تحقیق گام بر می‌دارند رسیدن به دروازه‌های دنیای شگرف شناخت است؛ این مهم تنها از طریق صحیح پژوهش در راستای کشف مجهولات حاصل می‌گردد، که انسان خود مبادرت به شناخت نماید نه آنکه سخن و نوشتارِ دیگران را بازگو کرده و کپی برداری نماید و خود در پی ساختن و سازندگی باشد به سخن دیگران را بدون فهم معنا بازگو نماید.
پس برای آموختن، بایستی شیوه صحیح پژوهش را فرا گیریم تا بتوانیم نتایج پرباری بدست آوریم (5) و در مسیر معنویت و علم به تکاملِ خود و جامعه خدمت نمائیم.
نتیجه آن که، ذهن و قلم نویسندگانی که در امر پژوهش در راستای شناخت خدا و جهان آفرینش فعالیت دارد، در واقع به عنوان راهنمایی در عرصه بصیرت، خود شناسی، سازندگی و تکامل انسان‌ها در همه دوران ها بوده و هست.

سید احمد سجادی

پی‌نوشت‌ها:

1 ) سروش هدایت، حضرت آیت الله جوادی آملی، جلد چهارم، ص 242
2 ) فصلنامه قرآنی نور مبین، ص 27، تهران، 1388
3 ) همان، ص 33
4 ) مشکات هدایت، آیت الله محمد تقی مصباح یزدی، ص18، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی،قم، 1388
5 ) راهنمای تحقیق و نگارش در هنر، سیلوان بارنت، ص 1-2، انتشارات سمت،تهران، 1391