عوارض مصرف نوشابه‌هاي گازدار (1)
نویسنده : بيتا مهدوي
سم نوش‌جان نكنيد
بررسي‌هاي انجام شده در کشور نشان مي‌دهد که سرانه ساليانه مصرف نوشابه‌هاي گازدار در ايران 42ليتراست که در مقايسه با آمارکشورهاي جهان، مردم ايران در مصرف نوشابه‌هاي گازدار مقام نخست را در دنيا دارند. اين درحالي است که ميانگين سرانه مصرف نوشابه‌هاي گازدار در دنيا 10ليتراست.کارشناسان بهداشتي معتقدند: مصرف مداوم نوشابه‌هاي گازدار به علت دارا بودن مقدار بالاي اسيدفسفريک، باعث پوکي استخوان مي‌شود و بدن انسان براي جذب کلسيم، نياز به برقراري نوعي تعادل ميان ميزان کلسيم و فسفر دارد.
نوشابه‌ها به علت داشتن فسفر زياد، اين بالانس را به هم مي‌زنند و باعث کنده شدن کلسيم از بافت استخواني مي‌شوند. به علاوه وقتي نوشابه وارد بدن مي‌شود بدن براي مقابله با اسيديته بالاي آن، اقدام به کندن کلسيم بيشتري از استخوان‌ها مي‌کند و اين مسأله باعث مي‌شود که تراکم استخواني کم‌کم از دست برود. با ادامه اين فرآيند مشتريان هرروزه نوشابه، درسنين ميانسالي به بيماري ناتوان کننده و دردسرساز پوکي استخوان مبتلا مي‌شوند.
آمارها نشان مي‌دهند که هم اکنون درايران بيش از 5 ميليون نفر به پوکي استخوان مبتلا هستند و 70درصد از زنان بالاي 50 سال به اين بيماري ناتوان‌کننده دچارند. بررسي‌ها نشان مي‌دهد: اگر خانمي روزي يک ليوان نوشابه گازدارمصرف کند، 3برابر بيشتر در معرض ابتلا به اين بيماري است.
تاريخچه کولا
باگذشت بيش از يک قرن ازمصرف کولاها و مشخص‌شدن بسياري از آثار سوء مصرف مداوم نوشابه‌ها هنوز هم انواع کولاها، پرطرفداراترين نوشيدني در سراسر دنيا به شمار مي‌روند و کنارگذاشتن آنها از وعده‌هاي غذايي دشوار به نظر مي‌رسد. اين درحالي است که با ورود و عرضه انواع نوشابه‌هاي رژيمي و بدون قند، معدود افرادي هم که از ترس جانشان از خير مصرف نوشابه گذشته بودند، دوباره به سمت اين نوشيدني زيانبار جذب شده اند. کولا در اصطلاح به گروهي از نوشابه‌هاي گازدار فاقد الکل گفته مي‌شود که اغلب داراي دي اکسيدکربن (گازکربنيک)، کارامل، کافئين، شکر و... هستند. واژة «کولا» از نام گياه کولا گرفته شده است. دانة اين گياه که در غرب آفريقا مي‌رويد، در نوشابه‌هاي اوليه به‌عنوان منبع کافئين به کار مي‌رفت.
اولين نوشيدني با طعم کولا درسال 1881 ساخته شد، ولي واژةي کولا به دنبال انواع کوکاکولا در 8مي1886 توسط پمبرتون وارد لغات روزمره شد.
کوکاکولا دراولين سال توليد، تنها 9 بطري نوشابه در روز مي‌فروخت ولي بتدريج گسترش پيدا کرد، تا اينکه درسال 1895 اولين کارخانه کوکاکولا در دالاس واقع در تگزاس آمريکا به بهره‌برداري رسيد. از آن پس انواع ديگر کولا مانند پپسي کولا و... توليد و وارد بازارمصرف شدند. احتمالاً کلمه کولا را شرکت کوکاکولا درميان مردم رايج کرده است. اين شرکت اصلي‌ترين سازنده نوشابه‌هاي کولادار در جهان است. شرکت‌هاي ديگر نيز تا مدت‌ها از پسوند کولا بر روي نام محصولاتشان استفاده مي‌کردند.
در ايران نيز در حال حاضر نوشابه‌هاي گازدار متعددي توليد مي‌شود و تعدادشان هم باتوجه به مصرف فراوان آنها در کشور روبه افزايش است. نوشابه‌هاي ايراني مدتي است که سر از بازارهاي خارجي هم درآورده‌اند. خلاصه اينکه هيچ جاي دنيا خالي از کولا نيست و هرکجا که اين نوشابه‌هاي گازدار هستند، منتقدان شان هم حاضر و آماده‌اند.
دعواي ميان کارشناسان بهداشت و کارخانه‌هاي کولاساز، تاريخي به قدمت ساخت و توليد اولين نوشابه‌هاي اين چنيني دارد.
محتواي نوشابه‌ها
متخصصان تغذيه معتقدند: مصرف اين مقدارشکر، کالري و مواد افزودني مضر دريک محصول که هيچ ارزش غذايي ندارد، نگران‌کننده است.
علاوه برآن وجود بعضي از مواد نگهدارنده و نيز اسيدبنزوئيک ازجمله عواملي است که افراط کنندگان در مصرف نوشابـــه‌هاي گــــازدار را بـــه سوي بيماري‌هاي صعب‌العلاج و سرطان‌ها سوق مي‌دهد.کارشناسان وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکي مطالعه‌اي روي دانش‌آموزاني که داراي 4 دندان شيري فاقد پوسيدگي بوده‌اند انجام دادند و پس از اندازه‌گيري سختي ميناي آنها، اين دندان‌ها در معرض نوشابه‌هاي گازدار قرار داده شدند و سختي آنها مجدداً مورد ارزيابي قرار گرفت، نتايج نشان داد که سختي دندان‌هاي شيري، به طور قابل توجهي بعد از مصرف نوشابه‌هاي گازدار کاهش مي‌يابد.
در اين تحقيق آمده، باتوجه به اينکه ازدست رفتن سطح دنداني به محض رويش دندان دردهان آغاز مي‌شود ممکن است آسيب به دندان‌هاي دايمي در دوران کودکي نيز ديده شود که اين مسأله نه تنها براي رشد آتي دندان‌ها مخاطره‌آميز است، بلکه نياز به ترميم‌هاي وسيع را درآينده به دنبال خواهد داشت. از طرف ديگر فسفريک و ميزان بالاي قند در اين نوشابه‌ها به ترتيب منجربه سستي دندان‌ها شده و پوسيدگي دندان‌ها را تسريع مي‌کنند.
مضرات نوشابه‌ها
اين اختلال‌ها به سه صورت ممکن است رخ دهد: اسيدفسفريک نوشابه‌هاي گازدار دربدن موجب خروج يون کلسيم از استخوان‌ها مي‌شود. اگر اين نوشابه‌ها حاوي کافئين هم باشند، سبب کاهش جذب کلسيم در استخوان‌ها مي‌شوند.بنابراين با مصرف مرتب اين نوشابه‌ها، بدن با اختلال درجذب کلسيم رژيم غذايي مواجه مي‌شود. اختلال درجذب کلسيم باعث کمبود کلسيم بدن شده و در نهايت مشکلات استخواني نظيرپوکي استخوان را بوجود مي‌آورد. همچنين نوشابه‌هاي گازدار به دليل داشتن خاصيت اسيدي، سختي ميناي دندان‌هاي شيري کودکان را ازبين مي‌برند.
دکتر شيخ‌الاسلام مدير مؤسسه سلامت يادآور شد: بالا رفتن ميزان اسيدفسفريک درخون برعملکرد کليه‌ها تأثير منفي داشته و ازآنجايي که کليه‌ها قادر به دفع سريع آن نيستند باعث وارد آمدن فشار مضاعف به کليه‌ها مي‌شود. همچنين به علت دماي پايين اين نوشابه‌ها، دردستگاه گوارش تأثيرآنزيم‌هاي گوارشي کم شده و موجب پيدايش استرس درسيستم گوارش مي‌شود و در نتيجه غذاي کمتري جذب بدن مي‌شود وباقي مانده غذاي هضم نشده باعث ايجاد سموم وگازهاي بدبو شده که از طريق جذب روده‌اي وارد خون وبه تمام بدن منتقل مي‌شود. پخش سموم در بدن باعث پيشرفت بيماري‌هاي گوناگون خواهد شد، علاوه برآن اسيدفسفريک نوشابه‌هاي گازدار اسيد کلريدريک موجود در معده را خنثي کرده در نتيجه عملکرد صحيح معده را تحت تأثير قرار مي‌دهد. هنگامي که معده ناکارآمد شد غذاي مصرفي گوارش نيافته سبب سوءهاضمه، نفخ و کاهش جذب مواد مغذي مي‌شود.
او گفت: نوشابه‌هاي گازدار داراي رنگ‌ها وطعم‌هاي مختلفي هستند که با مصرف مداوم آن، اعضاي گوارش، کليه، مري، روده و ديگر بافت‌هاي بدن دچار فرسودگي مي‌شود و در نتيجه سيستم ايمني بدن را در برابر بيماري‌ها ضعيف مي‌كند. ازطرف ديگر اسيدتيه نوشابه‌هاي گازدار موجب پديد آمدن محيطي اسيدي درمعده مي‌شود و از آنجايي که درکل مسير سيستم گوارشي تنها معده قادر به مقاومت در برابر چنين محيط اسيدي است، در ديگر اعضاي سيستم گوارش بدن مانند دهان، گلو و مري، محيط اسيدي نابهنجار و مخربي ايجاد مي‌شود.
مدير مؤسسه سلامت افزود: علاوه برآن نوشابه‌هاي گازدار خطر سرطان مري را افزايش مي‌دهند و باعث اتساع معده مي‌شوند که اين امربه نوبه خود باعث برگشت محتويات اسيدي از معده به داخل مري مي‌شود. برگشت محتويات اسيدي معده به داخل مري يا ريفلاکس با سرطان مري ارتباط مستقيم دارد و کشورهايي که در آنها ميزان مصرف نوشابه گازدار به ازاي هرفرد درسال بيشتراز 80 ليتراست با افزايش ميزان سرطان مري مواجه بوده‌اند.
دکتر سيدمرتضي صفوي متخصص تغذيه هــــم مي‌گويد: اسيدفسفريک، قند و افزودني‌هاي نوشابه هرکدام باعث ايجاد عوارض و مشکلاتي مي‌شود، هر بطري نوشابه داراي 12درصد يا 10 قاشق چاي خوري قند است که اين ميزان قند زمينه‌ساز ابتلا به بيماري‌هاي خطرناک متابوليکي مانند ديابت، چاقي، امراض قلبي - عروقي و سرطان است؛ چون مصرف قند درصورتي که بيش از ميزان مورد نياز باشد، به صورت گليکوژن درکبد ذخيره مي‌شود و پس ازمدتي که ميزان گليکوژن ازيک حد مشخصي بالاتر برود، به بافت چربي تبديل مي‌شود. درحال حاضر يکي از عوامل اصلي مؤثر در شيوع عارضه چاقي در بين ايرانيان، مصرف نوشابه است .او مي‌افزايد: قند موجود دريک بطري نوشابه باعث ايجاد حدود 150 کيلوکالري انرژي دربدن مي‌شود که براي سوزاندن آن نياز به يک ساعت راهپيمايي است. تحقيقات نشان داده است افرادي که روزانه حداقل يک بطري نوشابه مصرف مي‌کنند 83 درصد بيشتر از افرادي که درطول ماه فقط يک بطري نوشابه مصرف مي‌کنند به ديابت مبتلا مي‌شوند.
طبق نتايج جديدترين تحقيقات علمــي، احتمال شكستگي استخوان در افــرادي که به ميزان زياد نوشابه مصرف مي‌کنند، 3 تا 4 برابر کساني است که نوشابه نمي‌خورند و اين درحالي است که سن ابتلا به پوکي استخوان در ايران کاهش يافته و به 35 سال رسيده است.
او يادآوري مي‌کند: در هر ليوان نوشابه 35 تا 55ميلي‌گرم کافئين وجود دارد که تعادل طبيعي بدن را از بين مي‌برد و سبب بي‌خوابي، بي‌قراري وافزايش تپش قلب در افراد مي‌شود. علاوه بر کافئين، رنگ‌ها نيز يکي ديگر از افزودني‌هاي نوشابه است که به دليل سمي بودن، درکبد که محل سم‌زدايي از خون است، تجمع پيدا مي‌کند و به مرور باعث ايجاد عوارضي مانند نارسايي‌هاي کبدي و يا حتي سرطان کبد مي‌شود. مواد موجود درنوشابه باعث کاهش يا حتي مانع جذب آهن مي‌شود و زمينه را براي بروز کم‌خوني آماده مي‌کند. اين عارضه مي‌تواند به ويژه در گروه‌هاي سني که نيازمند آهن هستند مانند کودکان، زنان ودختران مشکلات جدي ايجاد کند.
او مي‌گويد: بعضي ازشرکت‌هاي توليد کننده آسپارتام و يا مالت را جايگزين قند در نوشابه کرده‌اند وآن را به عنوان نوشابه رژيمي و مناسب براي ديابتي‌ها به فروش مي‌رسانند؛ ولي بررسي‌هاي علمي نشان مي‌دهد که آسپارتام موجود در نوشابه‌هاي رژيمي اشتهاآور است و باعث مصرف بيشتر غذا و در نتيجه چاقي مي‌شود. از سوي ديگر آسپارتام هم خالي از عارضه نيست.
دکتر مسعود کيمياگر متخصص تغذيه هم مي‌گويد: نوشابه‌هاي گازدار داراي چند عيب بزرگ هستند که يکي از اين عيوب داشتن قند زياد است به گونه‌اي که يک ليوان نوشابه 80 تا 100 کالري دارد و اگر فردي روزانه يک ليوان نوشابه بخورد، آخر هفته 80گرم و در آخرماه 300 گرم به وزنش افزوده مي‌شود و اگر به صورت عادت دربيايد اضافه وزن زيادي را دربردارد.
اومي افزايد: نوشابه‌هاي گازدار داراي کالري خالي و فاقد هرگونه ماده مغذي هستند درحالي که آبميوه‌ها علاوه برکالري داراي انواع ويتامين‌ها و املاح معدني مورد نياز بدن هستند.
نوشابه‌ها به خاطر داشتن اسيدفسفريک باعث پوسيدگي دندان‌ها و همينطور باعث تحريك دستگاه گوارش مي‌شوند به طوري که يک نوع حالت وابستگي درشخص ايجاد مي‌کند و بدون نوشابه غذا هضم نمي‌شود. البته اين وابستگي به دليل وجود کافئين در نوشابه است و بچه‌ها بيشتر در معرض اين اعتياد قرار مي‌گيرند. بعضي ازبزرگسالان هم اقدام به خريد دستگاه‌هاي نوشابه ساز ونصب آن در منزل مي‌کنند که نشان از وابستگي شديدشان به نوشابه است.
اصولاً مصرف قندهاي ساده درکساني که زمينه خفيف ديابت دارند، بيماري ديابت را تشديد مي‌کند.
او در پاسخ به اين پرسش که رنگ نوشابه‌ها از چه موادي درست مي‌شوند مي‌گويد: نوشابه‌هاي سياه از کارامل درست مي‌شوند و کارامل في‌النفسه چيزبدي نيست. در ساخت نوشابه‌هاي پرتقالي از اسانس استفاده مي‌شود که از مواد طبيعي پرتقال گرفته مي‌شوند، البته اين نوع نوشابه‌ها داراي کافئين کمتري هستند و رنگ‌هاي نوشابه در تغذيه خيلي ملاک نيستند زيرا که از رنگ‌هاي مجاز استفاده مي‌شود. اما از نظر سلامت، نوشابه‌هاي بدون رنگ ارجح‌تر هستند.
منبع: روزنامه اطلاعات
/س
