ماده ۴۰ نظام حقوقی استانداردهای هماهنگ‌شده در قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا را تبیین می‌کند و مقرر می‌دارد که انطباق با این استانداردها موجب فرض قانونی رعایت الزامات و تعهدات مقرر برای سیستم‌های هوش مصنوعی پرخطر و مدل‌های همه‌منظوره می‌شود. این ماده همچنین کمیسیون را موظف می‌کند درخواست‌های جامع استانداردسازی صادر کند که علاوه بر الزامات فنی و حقوقی، به کارایی مصرف انرژی، مستندسازی و پایداری منابع نیز توجه داشته باشند. در نهایت، ماده ۴۰ اهداف کلان استانداردسازی را در راستای نوآوری، رقابت‌پذیری، همکاری جهانی و حکمرانی چندذی‌نفعی همسو با ارزش‌ها و حقوق بنیادین اتحادیه اروپا ترسیم می‌کند.

ماده قبلی: 
قانون هوش مصنوعی اروپا - فصل4؛ ماده 39: نهادهای ارزیابی انطباق کشورهای ثالث
 

ماده ۴۰: استانداردهای هماهنگ‌شده و دستاوردهای استانداردسازی

بند ۱
سیستم‌های هوش مصنوعی پرخطر یا مدل‌های هوش مصنوعی همه‌منظوره که با استانداردهای هماهنگ‌شده یا بخش‌هایی از آن‌ها ــ که ارجاعاتشان مطابق با مقرره (EU) شماره 1025/2012 در روزنامه رسمی اتحادیه اروپا منتشر شده است ــ انطباق داشته باشند، در حدودی که آن استانداردها الزامات مربوطه را پوشش می‌دهند، منطبق با الزامات مقرر در بخش ۲ این فصل یا حسب مورد، با تعهدات مندرج در فصل پنجم، بخش‌های ۲ و ۳ این مقرره، مفروض تلقی می‌شوند.

بند ۲
مطابق با ماده ۱۰ مقرره (EU) شماره 1025/2012، کمیسیون بدون تأخیر غیرموجه، درخواست‌های استانداردسازی‌ای صادر خواهد کرد که کلیه الزامات مندرج در بخش ۲ این فصل و حسب مورد، تعهدات مقرر در فصل پنجم، بخش‌های ۲ و ۳ این مقرره را پوشش دهد.

این درخواست‌های استانداردسازی همچنین شامل تقاضا برای ارائه دستاوردهایی در زمینه فرایندهای گزارش‌دهی و مستندسازی به‌منظور بهبود کارایی مصرف منابع سیستم‌های هوش مصنوعی، از جمله کاهش مصرف انرژی و سایر منابع سیستم‌های هوش مصنوعی پرخطر در طول چرخه عمر آن‌ها، و نیز توسعه کم‌مصرف از نظر انرژیِ مدل‌های هوش مصنوعی همه‌منظوره خواهد بود.


کمیسیون هنگام تهیه درخواست استانداردسازی، با هیئت (Board) و ذی‌نفعان مربوط، از جمله مجمع مشورتی، مشورت خواهد کرد.

کمیسیون در زمان صدور درخواست استانداردسازی برای سازمان‌های استانداردسازی اروپایی، تصریح می‌کند که استانداردها باید شفاف، منسجم و از جمله همسو با استانداردهای تدوین‌شده در بخش‌های مختلف برای محصولات مشمول قوانین هماهنگ‌سازی اتحادیه که در پیوست اول فهرست شده‌اند، بوده و به‌گونه‌ای تنظیم شوند که تضمین کند سیستم‌های هوش مصنوعی پرخطر یا مدل‌های هوش مصنوعی همه‌منظوره‌ای که در بازار اتحادیه عرضه یا به بهره‌برداری گذاشته می‌شوند، الزامات یا تعهدات مربوطه مندرج در این مقرره را رعایت می‌کنند.

کمیسیون از سازمان‌های استانداردسازی اروپایی خواهد خواست مطابق با ماده ۲۴ مقرره (EU) شماره 1025/2012، شواهدی دال بر به‌کارگیری بهترین تلاش‌های خود برای تحقق اهداف مذکور در زیربندهای اول و دوم این بند ارائه دهند.

بند ۳
شرکت‌کنندگان در فرایند استانداردسازی باید در پی ارتقای سرمایه‌گذاری و نوآوری در حوزه هوش مصنوعی باشند، از جمله از طریق افزایش قطعیت حقوقی، و همچنین تقویت رقابت‌پذیری و رشد بازار اتحادیه، به‌منظور کمک به تحکیم همکاری جهانی در زمینه استانداردسازی. آنان همچنین باید استانداردهای بین‌المللی موجود در حوزه هوش مصنوعی را که با ارزش‌ها، حقوق بنیادین و منافع اتحادیه سازگار هستند، مدنظر قرار داده و حکمرانی چندذی‌نفعی را تقویت کنند تا نمایندگی متوازن منافع و مشارکت مؤثر کلیه ذی‌نفعان مرتبط، مطابق با مواد ۵، ۶ و ۷ مقرره (EU) شماره 1025/2012 تضمین شود.

 

تحلیل بندبه‌بند ماده ۴۰: استانداردهای هماهنگ‌شده و دستاوردهای استانداردسازی

تحلیل بند ۱
این بند اصل فرض انطباق (presumption of conformity) را برقرار می‌کند؛ به این معنا که رعایت استانداردهای هماهنگ‌شده منتشرشده در روزنامه رسمی اتحادیه اروپا، به‌طور خودکار به‌عنوان رعایت الزامات قانونی AI Act تلقی می‌شود. این سازوکار، بار اثبات انطباق را از دوش ارائه‌دهندگان سیستم‌های هوش مصنوعی برداشته و امنیت حقوقی و پیش‌بینی‌پذیری مقرراتی را افزایش می‌دهد، هرچند فقط در محدوده‌ای که استانداردها واقعاً الزامات قانونی را پوشش می‌دهند.

تحلیل بند ۲
این بند نقش فعال و راهبردی کمیسیون اروپا را در هدایت فرایند استانداردسازی تثبیت می‌کند. کمیسیون موظف است درخواست‌های استانداردسازی جامع و به‌موقع صادر کند که نه‌تنها الزامات حقوقی، بلکه ملاحظات زیست‌محیطی و بهره‌وری منابع، به‌ویژه مصرف انرژی در طول چرخه عمر سیستم‌های هوش مصنوعی، را نیز در بر گیرد. الزام به مشورت با هیئت و ذی‌نفعان، و نیز تأکید بر شفافیت و انسجام استانداردها با سایر قوانین هماهنگ‌سازی اتحادیه، نشان‌دهنده تلاش برای یکپارچگی مقرراتی و جلوگیری از تعارض‌های بخشی است.


تحلیل بند ۳
این بند بعد سیاست‌گذاری کلان استانداردسازی را برجسته می‌کند و استانداردها را صرفاً ابزار فنی نمی‌داند، بلکه آن‌ها را اهرمی برای نوآوری، رقابت‌پذیری، رشد بازار و همکاری جهانی تلقی می‌کند. توجه به استانداردهای بین‌المللی سازگار با ارزش‌ها و حقوق بنیادین اتحادیه و تأکید بر حکمرانی چندذی‌نفعی، نشان می‌دهد که اتحادیه اروپا به‌دنبال رهبری هنجاری (normative leadership) در استانداردسازی جهانی هوش مصنوعی است.


منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون