قانون هوش مصنوعی اروپا: ملاحظه 14

ملاحظه مقدماتی چهاردهم توضیح می‌دهد که مفهوم «داده‌های زیست‌سنجی» در قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا باید مطابق با تعاریف تثبیت‌شده در حقوق حفاظت از داده اتحادیه، به‌ویژه General Data Protection Regulation، تفسیر شود. این ملاحظه نشان می‌دهد که داده‌های زیست‌سنجی فقط برای احراز هویت یا شناسایی افراد به کار نمی‌روند، بلکه می‌توانند برای دسته‌بندی اشخاص و حتی تشخیص احساسات آنان نیز استفاده شوند. از همین رو، قانون‌گذار این داده‌ها را در زمره حساس‌ترین حوزه‌های تنظیم‌گری قرار می‌دهد، زیرا ظرفیت بالایی برای مداخله در حریم خصوصی، کرامت انسانی و سایر حقوق بنیادین دارند.  

قانون هوش مصنوعی اروپا: متن ملاحظه 14

«مفهوم «داده‌های زیست‌سنجی» (biometric data) که در این مقرره به‌کار رفته است، باید در پرتو مفهوم داده‌های زیست‌سنجی، آن‌گونه که در ماده ۴ بند (۱۴) مقرره (EU) 2016/679، ماده ۳ بند (۱۸) مقرره (EU) 2018/1725 و ماده ۳ بند (۱۳) دستورالعمل (EU) 2016/680 تعریف شده است، تفسیر شود. داده‌های زیست‌سنجی می‌توانند برای احراز اصالت (authentication)، شناسایی (identification) یا دسته‌بندی (categorisation) اشخاص حقیقی، و نیز برای تشخیص احساسات اشخاص حقیقی به کار روند.»
 

تحلیل متن ملاحظه 14

این ملاحظه، هرچند کوتاه است، یکی از مهم‌ترین نقش‌های تفسیری را در قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا ایفا می‌کند، زیرا مبنای حقوقی مفهوم «داده‌های زیست‌سنجی» را روشن می‌سازد. قانون‌گذار در اینجا به‌جای ارائه یک تعریف کاملاً جدید و مستقل، آگاهانه مفهوم «داده زیست‌سنجی» را به تعاریف تثبیت‌شده در نظام حقوقی موجود اتحادیه ارجاع می‌دهد. این انتخاب از نظر حقوقی بسیار مهم است، زیرا نشان می‌دهد قانون هوش مصنوعی نمی‌خواهد یک رژیم مفهومی موازی و ناسازگار با حقوق حفاظت از داده ایجاد کند.

نخستین اهمیت این ملاحظه در «یکپارچگی مفهومی» آن است. قانون‌گذار اروپایی تصریح می‌کند که مفهوم داده زیست‌سنجی در قانون هوش مصنوعی باید در پرتو همان مفهومی فهمیده شود که پیش‌تر در General Data Protection Regulation، مقرره 2018/1725 و دستورالعمل 2016/680 تثبیت شده است. این یعنی مفهوم داده زیست‌سنجی در قانون هوش مصنوعی یک مفهوم تازه و خودبسنده نیست، بلکه در امتداد همان سنت حقوقی حفاظت از داده تفسیر می‌شود. این رویکرد، انسجام میان قانون هوش مصنوعی و نظام حقوق داده را تضمین می‌کند.
دومین نکته مهم، کارکرد چندلایه داده‌های زیست‌سنجی است. این ملاحظه نشان می‌دهد که داده‌های زیست‌سنجی فقط برای «شناسایی هویت» به کار نمی‌روند، بلکه دامنه کاربرد آن‌ها بسیار گسترده‌تر است. قانون‌گذار چهار کارکرد کلیدی را برجسته می‌کند: احراز اصالت (تأیید اینکه فرد همان کسی است که ادعا می‌کند)، شناسایی (تعیین اینکه فرد چه کسی است)، دسته‌بندی (قرار دادن فرد در یک دسته مشخص) و تشخیص احساسات (استنباط وضعیت عاطفی یا ذهنی فرد). این تقسیم‌بندی اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان می‌دهد داده‌های زیست‌سنجی فقط ابزار شناسایی نیستند، بلکه ابزار تحلیل، طبقه‌بندی و حتی تفسیر انسان نیز هستند.

سومین نکته مهم، پیوند مستقیم این ملاحظه با منطق ریسک در قانون هوش مصنوعی است. قانون‌گذار با ذکر این چهار کارکرد، عملاً نشان می‌دهد که چرا داده‌های زیست‌سنجی در مرکز حساس‌ترین بخش‌های قانون قرار دارند. هرچه استفاده از داده زیست‌سنجی از «احراز اصالت» به سمت «شناسایی»، «دسته‌بندی» و به‌ویژه «تشخیص احساسات» حرکت کند، احتمال مداخله در حریم خصوصی، کرامت انسانی، عدم تبعیض و آزادی‌های بنیادین بیشتر می‌شود. بنابراین، این ملاحظه در ظاهر فقط یک تعریف ارائه می‌کند، اما در واقع منطق سلسله‌مراتبی ریسک در بخش زیست‌سنجی قانون را نیز توضیح می‌دهد.

در نهایت، این ملاحظه روشن می‌کند که «داده زیست‌سنجی» در قانون هوش مصنوعی صرفاً یک نوع داده فنی نیست، بلکه یک دسته حقوقی بسیار حساس است. اهمیت آن فقط در این نیست که به بدن یا رفتار انسان مربوط می‌شود، بلکه در این است که می‌تواند به ابزار شناخت، طبقه‌بندی، ارزیابی و کنترل انسان تبدیل شود. به همین دلیل، این ملاحظه یکی از مبانی مفهومی بخش‌های بعدی قانون درباره شناسایی زیست‌سنجی، دسته‌بندی زیست‌سنجی و تشخیص احساسات را فراهم می‌کند.

منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون