قانون هوش مصنوعی اروپا: متن ملاحظه 15
«مفهوم «شناسایی زیستسنجی» (biometric identification) در این مقرره باید بهعنوان بازشناسی خودکار ویژگیهای فیزیکی، فیزیولوژیک و رفتاری انسان ــ مانند چهره، حرکت چشم، شکل بدن، صدا، آهنگ و لحن گفتار، نحوه راه رفتن، حالت بدن، ضربان قلب، فشار خون، بو، و ویژگیهای الگوی فشردن کلیدها ــ تعریف شود؛ مشروط بر آنکه هدف از این بازشناسی، احراز هویت یک فرد از طریق مقایسه دادههای زیستسنجی او با دادههای زیستسنجی ذخیرهشده افراد در یک پایگاه داده مرجع باشد، فارغ از آنکه آن فرد رضایت داده باشد یا خیر.این تعریف شامل سامانههای هوش مصنوعیای نمیشود که برای «راستیآزمایی زیستسنجی» (biometric verification) طراحی شدهاند ــ که احراز اصالت (authentication) را نیز در بر میگیرد ــ و هدف انحصاری آنها صرفاً تأیید این است که یک شخص حقیقی مشخص همان کسی است که ادعا میکند، و تأیید هویت یک شخص حقیقی صرفاً برای دسترسی به یک خدمت، باز کردن یک دستگاه، یا دسترسی امنیتی به یک محل انجام میشود.»
تحلیل ملاحظه 15
این ملاحظه یکی از مهمترین تعاریف فنی-حقوقی قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا را روشن میکند، زیرا میان دو مفهوم نزدیک اما از نظر حقوقی بسیار متفاوت تمایز میگذارد: «شناسایی زیستسنجی» (identification) و «راستیآزمایی زیستسنجی» (verification). این تمایز در معماری قانون بسیار حیاتی است، زیرا شدت ریسک و در نتیجه شدت محدودیتهای حقوقی در این دو حوزه یکسان نیست.
دوم، قانونگذار دامنه دادههای زیستسنجی را بسیار گسترده تعریف میکند. این دادهها فقط به چهره یا اثر انگشت محدود نیستند، بلکه ویژگیهای فیزیکی، فیزیولوژیک و رفتاری متنوعی را شامل میشوند: از صدا، نحوه راه رفتن و حالت بدن گرفته تا ضربان قلب، فشار خون، بو و حتی الگوی فشردن کلیدها. این گستردگی نشان میدهد که قانونگذار اروپایی نگاه خود را به زیستسنجی محدود به فناوریهای سنتی نگذاشته و اشکال نوظهور و کمتر آشکار شناسایی انسانی را نیز در قلمرو تنظیمگری وارد کرده است.
سوم، عبارت «فارغ از آنکه فرد رضایت داده باشد یا خیر» از نظر حقوقی بسیار مهم است. این عبارت نشان میدهد که در تعریف «شناسایی زیستسنجی»، رضایت فرد عنصر تعیینکننده برای ماهیت عمل نیست. حتی اگر فرد رضایت داده باشد، عمل همچنان «شناسایی زیستسنجی» است و از منظر حقوقی در همان دسته قرار میگیرد. این نکته مهم است، زیرا قانونگذار میخواهد ماهیت فنی و ریسکزای این فرایند را معیار قرار دهد، نه صرفاً رضایت یا عدم رضایت کاربر.
در مقابل، قانونگذار صراحتاً «راستیآزمایی زیستسنجی» را از این تعریف خارج میکند. اینجا منطق فنی متفاوت است: بهجای «یک فرد در برابر بسیاری»، سامانه فقط بررسی میکند آیا فرد همان کسی است که ادعا میکند یا نه (one-to-one). برای مثال، باز کردن تلفن با چهره یا اثر انگشت، ورود به حساب کاربری، یا دسترسی به یک ساختمان با کنترل هویت، در این دسته قرار میگیرند. از نظر قانونگذار، این موارد اگرچه همچنان حساساند، اما بهطور معمول ریسک کمتری از شناسایی زیستسنجی در مقیاس گسترده دارند و بنابراین در همان دسته تنظیمگری قرار نمیگیرند.
در نتیجه، این ملاحظه یکی از مهمترین مرزهای فنی و حقوقی قانون را ترسیم میکند: تفاوت میان «دانستن اینکه این شخص چه کسی است» و «تأیید اینکه این شخص همان کسی است که ادعا میکند». این تمایز، مبنای بخش مهمی از قواعد سختگیرانه قانون درباره زیستسنجی، نظارت و اجرای قانون است.
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون
