قانون هوش مصنوعی اروپا: متن ملاحظه 13
«مفهوم «بهرهبردار» (deployer) در این مقرره باید بهگونهای تفسیر شود که هر شخص حقیقی یا حقوقی ــ از جمله یک مقام عمومی، نهاد، سازمان یا هر مرجع دیگر ــ را در بر گیرد که یک سامانه هوش مصنوعی را تحت اختیار خود به کار میگیرد؛ مگر آنکه سامانه هوش مصنوعی در چارچوب یک فعالیت شخصی و غیرحرفهای مورد استفاده قرار گیرد. بسته به نوع سامانه هوش مصنوعی، استفاده از آن ممکن است بر اشخاصی غیر از بهرهبردار نیز اثر بگذارد.»تحلیل ملاحظه 13
این ملاحظه یکی از مفاهیم عملی و بسیار مهم قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا را روشن میکند: «deployer» یا «بهرهبردار» دقیقاً چه کسی است. در معماری این قانون، صرفاً توسعهدهنده یا ارائهدهنده سامانه هوش مصنوعی مسئول نیست؛ بلکه کسی که آن سامانه را در عمل به کار میگیرد نیز یک بازیگر حقوقی مستقل و دارای مسئولیت است. این ملاحظه دقیقاً همین نقش را تعریف میکند.نکته کلیدی این ملاحظه آن است که «بهرهبردار» فقط به شرکتهای خصوصی محدود نیست. هر شخص حقیقی یا حقوقی، از جمله نهادهای عمومی، سازمانهای دولتی، شهرداریها، مدارس، بیمارستانها، بانکها، کارفرمایان یا هر نهاد دیگری که سامانه هوش مصنوعی را در اختیار دارد و از آن استفاده میکند، میتواند بهرهبردار محسوب شود. این تعریف عامدانه گسترده است، زیرا قانونگذار میخواهد مسئولیت استفاده از هوش مصنوعی را نه فقط در مرحله طراحی، بلکه در مرحله کاربرد واقعی نیز پوشش دهد.
استثنای مهم این تعریف، استفاده «شخصی و غیرحرفهای» است. این یعنی اگر فردی یک سامانه هوش مصنوعی را صرفاً برای مقاصد خصوصی، شخصی و خارج از زمینه حرفهای به کار ببرد، اصولاً در معنای حقوقی این مقرره «بهرهبردار» محسوب نمیشود. برای مثال، استفاده شخصی از یک ابزار هوش مصنوعی در زندگی روزمره معمولاً مشمول این عنوان نیست. اما بهمحض آنکه استفاده در بستر حرفهای، سازمانی، تجاری یا نهادی قرار گیرد، عنوان «بهرهبردار» فعال میشود و تعهدات قانونی مرتبط میتواند اعمال شود.
جمله پایانی این ملاحظه از نظر حقوقی بسیار مهم است، زیرا تأکید میکند که اثر سامانه هوش مصنوعی ممکن است محدود به بهرهبردار نباشد. این نکته مبنای بسیاری از تعهدات قانون است: کسی که سامانه را به کار میگیرد، ممکن است تصمیم یا خروجیای تولید کند که بر اشخاص ثالث اثر بگذارد؛ مانند کارمندی که با سامانه استخدامی غربال میشود، بیماری که با سامانه تشخیصی ارزیابی میشود، یا شهروندی که تحت یک سامانه نظارتی قرار میگیرد. بنابراین، مسئولیت بهرهبردار فقط به استفاده داخلی از سامانه محدود نیست، بلکه به آثار بیرونی آن بر دیگران نیز گسترش مییابد.
در نتیجه، این ملاحظه نقش «بهرهبردار» را بهعنوان یکی از بازیگران اصلی زنجیره مسئولیت در قانون هوش مصنوعی تثبیت میکند. قانونگذار اروپایی با این تعریف روشن میسازد که مسئولیت هوش مصنوعی فقط بر عهده سازنده نیست؛ هر کسی که آن را در عمل به کار میگیرد و از خروجی آن در تصمیمگیری یا اقدام استفاده میکند نیز میتواند مخاطب تعهدات و مسئولیتهای این مقرره باشد.
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون
