سخنان حکیمانه ی صاحب بن عباد

در رسائل و رسالات و مقالات و مقامات نویسندگان بزرگ، عموماً دوگونه جمل و عبارات دیده می شود که توجه ارباب ذوق و طلاب ادب را به خود جلب می کند.
سه‌شنبه، 19 خرداد 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
سخنان حکیمانه ی صاحب بن عباد
 سخنان حکیمانه ی صاحب بن عباد

 

نویسنده: احمد بهمنیار




 

در رسائل و رسالات و مقالات و مقامات نویسندگان بزرگ، عموماً دوگونه جمل و عبارات دیده می شود که توجه ارباب ذوق و طلاب ادب را به خود جلب می کند.
اول) جمله های حکیمانه که هر یک مشتمل بر پند و اندرزی سودمند یا مضمونی حکمت آمیز است، و می توان آن ها را مستقلاً حفظ و ضبط و در موارد مختلفه بدان ها تمثل و استشهاد کرد، این گونه جمله ها را که عموماً مشتمل بر صنعت تمثیل می باشند، حکم یا امثال خاصه یا کلمات قصار نامیده می شوند.
دوم) جمله ها و عباراتی که هر یک مشتمل بر مضمونی لطیف و یا صنعتی بدیع بوده و تأمل در لطف معنی و حسن صنعتی که درآنها به کار رفته، سبب تربیت فکر و تقویت ملکه ی ادب و یا تفریح خاطر و تحریک ذوق ادبی است، و می توان آن ها را در ضمن انشاء و ترسل به طور تضمین به کار برد.
بعضی از علماء و ائمه ی ادب بر جمع این دو قسم کلمات همت گماشته و از حکم و امثال و ملح و طرائف فصحا و بلغاء نامی رساله ها و مجموعه ها تألیف کرده اند، یکی از آن مؤلفین ثعالبی است که در یتیمة الدهر و تتمة الیتیمه در ذیل نام و عنوان هر یک از نویسندگان نامی منتخباتی از حکم و ملح
آن ها را ذکر کرده است، و جمله ی آن نویسندگان صاحب بن عباد است که ثعالبی منتخبات هر یک از حکم و ملح او را در فصلی جداگانه یاد کرده، و نمونه ای از منتخبات او را ذیلاً نقل می کنیم:

1- نمونه ی کلمات قصار یا حکم و امثال خاصه

1) من طالت ید بالمواهب امتدت الیه السنة المطالب.
2) من نبت لحمه علی الحرام لم یحصده غیرالحسام.
3) من لم یهزه یسیر الاشارة لم ینفعه کثیرالعبارة.
4) من غرته ایام السلامة حدثته السن الندامه.
5) رب لطائف اقوال تنوب عن وظائف اموال.
6) الصدر یطفح بما جمعه و کل اناء مؤدما اودعه.
7) اللبیب تکفیه اللمحة و تغنیه اللحظة عن اللفظة.
8) الضمائر الصحاح ابلغ من الالسنة الفصاح.
9) الشیء یحسن فی ابانه کما ان الثمر یستطاب فی اوانه.
10) عقد المنن فی الرقاب لا یبلغ الا بر کوب الصعاب.
11) بعض الحلم مذلة و بعض الاستقامة مزلة.
12) کتاب المرء عنوان عقله بل عیار قدره و لسان فضله.
13) فراسة الکرم لاتبطی و قیامة الشر لا تخطی.
14) قد ینبح الکلب القمر فلیلقم النابع الحجر.
15) کم متورط فی عثار رجاء ان یدرک بثار.
16) بعض الوعد کنقع الشراب و بعضه کلمح السراب.
17) قد یبلغ الکلام حیث تقصر السهام.
18) ربما کان الاقرار بالقصور انطق من لسان الشکور.
19) لکن امریء امل و لکل وقت عمل.
20) ان نفع القول الجمیل و الانفع السیف الصقیل.
21) شجاع و لا کعمرو و مندوب و لا کصخر.
22) کفران النعم عنوان النقم.
23) جحدالصنائع داعیة القوارع.
24) تلقی الاحسان بالجحود تعریض النعم للشرود.
25) قدیقوی الضعیف و یصحوالنزیف و یستقیم المائد و یستیقظ الهاجد.
26) للصدر نفثة اذا احرج و للمرء بثة اذا احوج.
27) قد یصلی البریء بالسقیم و یؤخذ البر بالاثیم.
28) ما کل طالب حق یعطاه و لا کل شائم مزن یسقاه.
29) ان السنین تغیر السنن.
30) من ثقلت علیه النعمة خف وزنه و من استمرت به الغرة طال حزنه.

2- نمونه ی ملح و طرائف

1) اخبرنی عن سفرتک و عما حصل بها فی سفرتک.
2) وجدت حراً یشبه قلب الصب و یذیب دماغ الضب.
3) انوب فیه نیابة الوکیل المکتری بل المملوک المشتری.
4) قد تحملت مع یسیر الفرقة کثیر الحرقة و مع قلیل البعد کثیر الوجد.
5) علی ان اقول و ما علی القبول.
6) اثنی علیه ثناء العطشان الوارد علی الماء البارد.
7) مرحبا بزائر لباسه حریر و انفاسه عبیر، زائر وجهه و سیم و ریحه نسیم.
8) فلان بین سکری الشباب و الشراب.
9) فلان یتعلق باذیال المعاذیر و یحیل علی ذنوب المقادیر.
10) خط احسن من عطفات الاصداغ کالامل آذن بالبلاغ.
11) فقر کما جیدت الریاض و فصول کما تغازلت المقل المراض.
12) الفاظ کما نورت الاشجار و معان کما تنفست الاسحار.
13) نثر کنثر الورد و نظم کنظم العقد.
14) کتابک رقیة القلب السلیم و غرة العیش البهیم.
15) کلام یدخل علی الاذن بلا اذن.
16) فلان کریم ملء لباسه موفق مد انفاسه ذوجد کعلوالجد و هزل کحدیقة الورد.
17) عشرته الطف من نسیم الشمال علی ادیم الماء الزلال و الصق بالقلب من علائق الحب.
18) شکره شکرالاسیر لمن اطلقه و المملوک لمن اعتقه.
19) قلب نغل و صدر دغل.
20) وعده برق خلب و روغان ثعلب.
منبع مقاله :
بهمنیار، احمد؛ (1383)، صاحب بن عباد (شرح احوال و آثار)، تهران: مؤسسه ی و انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
تجمع اعتراضی پلیس فرانسه در برابر اقامتگاه ماکرون + فیلم
play_arrow
تجمع اعتراضی پلیس فرانسه در برابر اقامتگاه ماکرون + فیلم