باجَسرا ، شهر کوچکی در عراق

باجَسرا ، شهر کوچکی در عراق ، حدود ده فرسخی شمال شرقی بغداد، با فاصلة کمی در جنوب بَعقوبه ، واقع در مغرب رود نهروان . ظاهراً آبادی ابی جسرة امروزی در همان منطقه ، نام خود را از باجسرای قدیم اخذ کرده است . ابی
سه‌شنبه، 24 شهريور 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
باجَسرا ، شهر کوچکی در عراق
باجَسرا ، شهر کوچکی در عراق

 

نویسنده : حسین قرچانلو




 

باجَسرا ، شهر کوچکی در عراق ، حدود ده فرسخی شمال شرقی بغداد، با فاصلة کمی در جنوب بَعقوبه ، واقع در مغرب رود نهروان . ظاهراً آبادی ابی جسرة امروزی در همان منطقه ، نام خود را از باجسرای قدیم اخذ کرده است . ابی جسرة کنونی دهکده ای است که برطبق سرشماری 1947/1326 ش ، جمعیتی حدود 768 تن داشته و در بخش مِقدادِیه (شهربان ) در شهرستان (لِوا)ی دَیالِة عراق واقع است ( د. اسلام ، ذیل «باجسرا») و مردم آن بیشتر از قبیلة حمیدات (حمید) هستند (عزاوی ، ج 3، ص 51).
نام باجسرا در ذیل وقایع 68 هنگام شورش عبیدالله بن حُر بر ابن زبیر آمده که نزدیک باجسرا با حوشب بن یزید، حاکم مداین ، جنگیده است (ابن اثیر، ج 4، ص 293). در قرن سوم ابن خرداذبه هنگام سخن گفتنِ از نهروان از باجسرا نام می برد (ص 175). معاصر او ابن رسته آن را با نام باب کسری " آورده است (ص 90). در 334 که احمد معزالدوله به سوی بغداد رفت چون ، سپاه او به باجسرا رسید، خلیفه ، المستکفی بالله ، و کاتبش ، ابن شیرزاد، پنهان شدند (ابن اثیر، ج 8، ص 449). مسعودی در همین زمان می نویسد در باجسرا در دو فرسخی دسکرة الملک (دستگرد)، رودّ تامّرا، نهروان خوانده می شود (ص 53). به نوشتة مقدسی در اواخر قرن چهارم ، باجسرا از توابع بغداد بوده است (ص 114ـ115). در 439 هنگام حملة غزان ، سعدی بن ابی الشوک که از حملة غزان متواری بود، در دو فرسنگی باجسرا فرود آمده اما غزان سراپردة او را غارت کرده ، آن ناحیه و آبادی هایش را دستخوش تاخت و تاز قرار دادند (ابن اثیر، ج 9، ص 538). در 488 یوسف بن آبق ترکمن ، سردار تتش سلجوقی ، که از سوی او به شحنگی بغداد می رفت ، چون از ورودش به بغداد جلوگیری کردند، در راه خراسان ، باجسرا را غارت کرد (همان ، ج 10، ص 244). همچنین ابن اثیر هنگام اشاره به رخدادهای 496 گفته است : اینال ، برادر طغرل سلجوقی ، باجسرا را ویران کرد (ج 10، ص 354ـ355). سمعانی در قرن ششم از باجسرا، آبادی بزرگی در ده فرسخی بغداد، نزدیک بعقوبه یادکرده است (ج 1، ص 245ـ246). گورگیس عواد به نقل از تاریخ ابن ساعی ، به مرگ مثقال از ملازمین فیروزاجیه دختر مستنجد، خلیفه عباسی در 597 اشاره کرده است که ادارة باجسرا به عهدة او بوده است ( د. اسلام ذیل «باجسرا»). یاقوت در نیمة اول قرن هفتم می نویسد باجسرا جایی آباد و پاکیزه و پر جمعیت با درختان خرمای بسیار است که گروهی اهل علم و راوی حدیث از آنجا برخاسته اند (ج 1، ص 454). در نیمة دوم قرن هفتم هنگامی که هلاکو قصد تصرف بغداد کرد دوات دار کوچک از سوی خلیفه با لشکری به رویارویی او شتافت و میان بعقوبه و باجسرا، در کنار نهر دیاله ، لشکرگاه ساخت (جوینی ، ج 3، ص 283). حمدالله مستوفی در قرن هشتم هجری دو شهر باجسرا و اَبان را از توابع ولایت راه خراسان نام برده است (ص 43). و در همین زمان به نوشته ابن عبدالحق باجسرا روبه ویرانی گذارده بود (ج 1، ص 147).
منابع تحقیق:
(1) ابن اثیر، الکامل فی التاریخ ، بیروت 1385ـ1386/1965ـ1966؛
(2) ابن خرداذبه ، کتاب المسالک والممالک ، چاپ دخویه ، 1967؛
(3) ابن رسته ، کتاب الاعلاق النفیسه ، چاپ دخویه ، لیدن 1967؛
(4) ابن عبدالحق ، مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنه والبقاع ، چاپ علی محمد بجاوی ، بیروت 1373ـ1374/1954ـ1955؛
(5) عطاملک بن محمد جوینی ، کتاب تاریخ جهانگشای ، چاپ محمدبن عبدالوهاب قزوینی ، لیدن 1911ـ1937؛
(6) حمدالله بن ابی بکر حمدالله مستوفی ، کتاب نزهة القلوب ، چاپ گی لسترنج ، تهران 1362 ش ؛
(7) عبدالکریم بن محمد سمعانی ، الانساب ، چاپ عبدالله عمر باوردی ، بیروت 1408/1988؛
(8) عباس عزاوی ، عشائر العراق ، بغداد 1356ـ1374/1937ـ1955، چاپ افست قم 1370 ش ؛
(9) علی بن حسین مسعودی ، کتاب التنبیه و الاءشراف ، چاپ دخویه ، لیدن 1967، محمدبن احمد مقدسی ، کتاب احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم ، چاپ دخویه ، لیدن 1877ـ1967؛
(10) یاقوت حموی ، معجم البلدان ، چاپ ووستنفلد، لایپزیگ 1866ـ1873، چاپ افست تهران 1965؛
(11) EI , s.v. "Ba ¦ djisra ¦ " (by G. Awad).

منبع مقاله :
دانشنامه ی جهان اسلام، زیر نظر سید مصطفی میرسلیم، تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، نشر کتاب مرجع، چاپ سوم، 1386



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم