درباره‌ی ویرایشِ زبان فارسی

مطالبی كه به زبان فارسی نوشته می‌شود، ممكن است یا از نظر محتوایی دارای اِشكال‌هایی باشد، یا از نظر تلفظ واژگان و ساختار دستوری، خطاها و نارسایی‌هایی در آن باشد، و سرانجام ممكن است جمله‌های آن آشفته و نابه‌سامان و مبهم
يکشنبه، 8 آذر 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
درباره‌ی ویرایشِ زبان فارسی
 درباره‌ی ویرایشِ زبان فارسی

 

نویسنده: غلامرضا ارژنگ




 

لزوم ویرایش

مطالبی كه به زبان فارسی نوشته می‌شود، ممكن است یا از نظر محتوایی دارای اِشكال‌هایی باشد، یا از نظر تلفظ واژگان و ساختار دستوری، خطاها و نارسایی‌هایی در آن باشد، و سرانجام ممكن است جمله‌های آن آشفته و نابه‌سامان و مبهم باشد، و در آن، نویسنده به درازگویی و آوردن حشو پرداخته باشد. چنین نوشته‌هایی نیاز به آن دارد كه ویراستاری آن را بخواند و ویرایش كند. نوشته‌هایی كه از زبان‌های بیگانه ترجمه شده و مترجم به زبان فارسی تسلط كافی نداشته نیز نیاز مُبرم به ویرایش زبانی دارد.

تعریف ویرایش

ویرایش یا ویراستاری عبارت است از پیراستن نوشته از نارسایی‌ها و خطاهای علمی یا زبانی، و تنظیم مباحث آن برحسب مبانی منطقی و اصلاح خطاهای واژگانی و دستوری براساس معیارهای زبان در تشخیص درست از نادرست، به طوری كه نوشته پس از ویرایش هیچ گونه خطای علمی یا زبانی و هیچ گونه بی‌نظمی و آشفتگی و نارسایی نداشته باشد، و هیچ نكته‌ای كه خلاف معیارهای پذیرفته شده‌ی آن زبان است در آن مشاهده نشود.

انواع ویرایش

1- گزینش و ارزشیابی كتاب: گاهی ناشر از ویراستار می‌خواهد كه اثری را كه برای انتشار به او سپرده شده از نظر كیفیت و بازار فروش و پیامد سیاسی انتشار آن، ارزشیابی كند.
2- ویرایش محتوایی تألیف و ترجمه: در ویرایش محتوایی تألیف، ویراستار نوشته را از لحاظ محتوا بررسی می‌كند، و درباره‌ی كاستن از مطالب آن یا افزودن مطالبی بر ان، نظر می‌دهد، در صورت لزوم در سازمان بندی و عنوان‌ها و نمودارها و نقشه‌ها تغییراتی می‌دهد، و هرگاه مطالب نوشته از نظر علمی نادرست باشد، به اصلاح آن می‌پردازد، و اگر مطالب آن از منابعی نقل شده است، بررسی می كند كه در نقل آن تغییری رخ نداده باشد.
اگر نوشته، ترجمه باشد، ویراستار آن را دقیقاً با متن اصلی مقابله می‌كند و اگر در ترجمه خطا یا نارسایی دیده شود، یا تأثیر ساختار جمله‌های زبان اصلی در ترجمه وجود داشته باشد، اصلاح می‌كند.
بنابراین، ویراستار محتوایی لازم است در زمینه‌ی موضوع نوشته، تخصص و مهارت كافی داشته باشد، و علاوه بر زبان ترجمه در زبانی كه كتاب از آن ترجمه شده نیز به قدر كافی تسلط داشته باشد.
3- ویرایش زبانی: هدف از ویرایش زبانی رسیدن به درستی و روشنی و روانی در بیان مطلب است. در ویرایش زبانی به ساختار و معنی و كاربرد واژه هایی كه در نوشته به كار رفته و ساختار جمله‌ها توجه می‌شود. بدین گونه كه خطاهای زبانی و نارسایی‌ها و دشواری‌های زبان و درازنویسی‌ها و ابهام‌های آن برطرف می‌گردد، ناسازگاری‌های نوشته با معیارهای زبان از بین می‌رود، و مطالب نوشته، منظم و شیوه‌ی خطّ آن هماهنگ می‌شود. اگر اِشكال‌های نوشته بیش از حدی باشد كه ویراستار بتواند آن را رفع كند، ناچار آن موارد را برای مؤلف می‌نویسد تا مؤلف آنها را رفع كند.
4- ویرایش زبانی ترجمه: كسی كه به ویرایش ترجمه می پردازد، ترجمه را با متن اصلی مقابله می‌كند، به رفع اشتباهات مترجم می‌پردازد، مطالبی را كه به هنگام ترجمه از قلم افتاده است به آن می‌افزاید، موارد مبهم را روشن می‌كند، تأثیر متن اصلی را در ترجمه از میان برمی دارد، عیب‌های طرز بیان فارسی آن را اصلاح می‌نماید، و سرانجام زبان متن ترجمه را یكدست می‌كند.

ویژگی‌های ویراستار

همان گونه كه ویراستار علمی باید در رشته‌ای كه به ویرایش می‌پردازد، تسلط كافی داشته باشد، ویراستار زبانی نیز باید در زبانی كه مطلب به آن زبان نوشته شده ورزیدگی كافی داشته باشد. حدود مفاهیم و مصادیق واژه‌ها را بشناسد، و از دقایق دستوری آگاه باشد، و اصول و موازین و روش ویراستاری را بداند.
ویراستار مطالب ترجمه شده علاوه بر آن باید در زبان اصلی نیز از مهارت كافی برخوردار باشد، مگر آن كه تنها بخواهد به ویرایش زبانی ترجمه در حدی كه برای فارسی زبانان روشن باشد بپردازد، و به درستی ترجمه از نظر مطابقت با متن اصلی و اصول علمی ترجمه یقین داشته باشد.
در ویرایش زبانی، ویراستار هرگز سبك و شیوه‌ی نگارش نویسنده را تغییر نمی‌دهد، بلكه تنها، خطاهای آن را براساس معیارهای درست و نادرست اصلاح می‌كند. برای این كار ویراستار كلمه‌ای یا جمله‌ای را كه مترادف یا تكراری یا زاید است حذف می كند، كلمه و جمله‌ای را كه لازم می‌داند به متن می افزاید، و جمله‌های آشفته یا نارسا را بازنویسی می كند، تا نارسایی و ضعف منطقی و ابهام آن برطرف شود. همچنین در ویراستاری كتاب، ویراستار فصل‌ها و بخش‌های آن را جابه جا می‌كند، و ابهام‌ها و اِشكال‌های اساسی آن را از میان می برد.

روش ویرایش

ویراستار باید یكی دوبار، متن را با دقت بخواند. آنگاه با مدادی كه رنگ آن با رنگِ متن یكی نباشد، به ویرایش نوشته بپردازد. ویراستار نباید متن اصلی را محو یا دست كاری كند تا همواره معلوم باشد كه متن اصلی چه بوده است. ویراستار كلمه و جمله‌ای را كه نادرست است، یا ضعف و نارسایی و ابهام دارد مشخص می‌كند، و صورت درست و رسا و روشن آن را در بالای همان مطلب می‌نویسد. مطالب زاید و حشو، و موارد مترادف را خط می‌زند، و كلمه یا جمله یا عبارتی را كه لازم می‌بیند، به آن می‌افزاید. جمله‌های نابه‌سامان را مشخص می كند، و صورت سامان یافته‌ی آن را بالای همان مطلب می‌نویسد. سرانجام ویراستار با به كار بردن پیوند مناسب، میان جمله‌ها و عبارت‌ها پیوستگی لازم را ایجاد می‌كند.
در ویرایش كتاب، ویراستار اگر لازم ببیند، برای ایجاد ارتباط منطقی و علمی، فصل‌های كتاب را جابه جا می‌كند، و اگر در ویرایش مطلبی كه ترجمه شده، ابهام و نارسایی و گسستگی دیده شود، با مراجعه به متن اصلی به رفع آن می‌پردازد.
اگر ویراستار ابهام یا اِشكال مهمی در كتاب یا مقاله دید كه خود نتوانست به اصلاح آن بپردازد، آن را با مؤلف یا مترجم در میان می‌گذارد، یا نظر خود را در برگه‌ای می‌نویسد، تا مؤلف خود به كمك ویراستار به رفع آن بپردازد.
نكته‌ی مهم در كار ویرایش آن است كه ویراستار، به هیچ وجه به ویژگی‌های سبكی یا سلیقه‌ای نویسنده كاری نداشته باشد، و تنها، آن چه را كه با ضوابط و معیارهای ویرایش زبانی سازگار نیست، اصلاح كند.
در كار ویرایش گاهی ویراستار به مواردی برمی خورَد كه نمی‌تواند مطلب را مطابق معیارها و ضوابط كلی ویرایش كند، و اگر بخواهد چنین كند، به یكدستی مطلب لطمه می‌خور‌َد و نوشته به صورت نابهنجاری درمی آید. بنابراین، گفته‌اند كه در كار ویرایش، تصمیم آخر را خودِ ویراستار می‌گیرد، یعنی اوست كه تشخیص می‌دهد كه سرانجام باید كلمه یا جمله‌ای را تغییر بدهد یا نه، و در صورت تغییر دادن، طرز بیان نوشته، صورت و روال طبیعی خود را حفظ خواهد كرد یا نه.
منبع مقاله :
ارژنگ، غلامرضا،‌(1389)، ویرایش زبانی: برای زبان نوشتاری فارسی امروز، تهران: نشر قطره، چاپ دوم



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
آداب پیام دادن؛ زمان‌سنجی، لحن نوشتار و احترام به حریم خصوصی
آداب پیام دادن؛ زمان‌سنجی، لحن نوشتار و احترام به حریم خصوصی